Κριτική Εικαστικών

Προμελετημένη αθωότητα;
, Του Χάρη Καμπουρίδη

Άραγε μπορεί στις μέρες μας ένας εικαστικός καλλιτέχνης να ακουμπά ταυτόχρονα και στην πεζή πραγματικότητα και στη ρομαντική εξιδανίκευση; Να πλάθει έργα «με τα χεράκια του»- κι όχι με κανόνες και έξωθεν αισθητικό συρμό- και στο πλάσιμο αυτό να ενσωματώνει γνώση βαθιά της ιστορίας της τέχνης και των ανθρωπίνων σχέσεων; Να ρισκάρει εντέλει στο «παιχνίδι της τρέλας και της φρονιμάδας», κρατώντας την ισορροπία του και φθάνοντας στην αθωότητα, την παραδείσια αθωότητα, το νοσταλγικό ιδανικό όλων όσων γεύονται την εμπειρία του ξεπεσμού;

Το κεντρικό έργο στην έκθεση του Άγγελου Παπαδημητρίου είναι ένας κορμός δέντρου κομμένος και ο ίδιος φωτογραφημένος πίσω του, ενώ στη φλούδα είναι χαραγμένη η στερεότυπη καρδούλα των ερωτευμένων με τα ονόματα «Άγγελος Π.- Γιαννούλης Χ.». Ευρύτατα γνωστό σύμβολο της σοφής τρέλας και αθωότητας ο Χαλεπάς, παγκόσμιας σημασίας γλύπτης, αφού τα έργα της ύστερης εποχής του είναι ιδιοφυείς ξανασχεδιασμένες αναμνήσεις μιας κλασικιστικής γλυπτικής μέσα από ένα τρελαμένο και στοιχειωδώς ανασυνταγμένο νου. Σ΄ ένα άλλο έργο παραδίπλα, τη «Φάτνη», για τον Ηλία Λάγιο ο πρόωρα χαμένος αυτοκαταστροφικός ποιητής μνημονεύεται σ΄ ένα ογκώδες πλαίσιο με ανάγλυφα λόγια και στολίσματα που μιμούνται αρχαία γλυπτά. Η γνωστή αυτή μελοδραματική και πομπώδης- kitsch- κατασκευή του Παπαδημητρίου κυριαρχεί και σ΄ όλα τα άλλα σχεδόν εκθέματα, μοιάζουν όλα με μικρά εικονοστάσια, στη σύνθεση των οποίων κυριαρχούν πρόσωπα αγαπημένα, μινιατούρες από την «Κοιμωμένη» του Χαλεπά, φραστικά αναθήματα, μικρομπιμπελό από κομοδίνα μικροαστικού γούστου, ένα άλλο εσωκαλλιτεχνικό αφιέρωμα στη ζωγράφο Νίκη Καναγκίνη που έφυγε πρόσφατα, κορνιζαρισμένες φωτογραφίες του Παπαδημητρίου δίπλα σε ήρωες του 1821, σελίδες από το διήγημα «Υπό την Συκή» του Μ. Μητσάκη φτιαγμένες ανάγλυφες,

ΙΝFΟ

«Άγγελος Π.- Γιαννούλης Χ. = Love», η νέα έκθεση ζωγραφικής- γλυπτικής του Άγγελου Παπαδημητρίου, Νέες Μορφές, Βαλαωρίτου 9, τηλ. 210-
3616.165, μέχρι 4 Ιανουαρίου

και άλλα ατέλειωτα σχετικά επινοήματα.

Κοινός παράγοντας των έργων; Δήλωση μιας απόλυτης πίστης, θρασύτατης για τα σημερινά μέτρα, ένα θράσος με την αθωότητα μικρού πεισματάρικου παιδιού που βροντοφωνάζει αυτά που αγαπά, επινοώντας εάν χρειαστεί και ρομαντική εξιδανίκευσή τους ώστε να τα κάνει πειστικά.

Στη μια άκρη είναι τα υλικά αυτής της τέχνης, κοινότυπα και αφόρητα υπό άλλες συνθήκες, ο μικροαστικός και επαρχιώτικος συναισθηματισμός, ο σταματημένος χρόνος της ζωής στο καθιστικό του σπιτιού, δίπλα στα ασάλευτα έπιπλα. Στην άλλη, η τεράστια δύναμη ανάπλασης του καλλιτέχνη, η ανάσταση των θεμάτων αυτών «με το έτσι θέλω, αφού τα αγαπώ και δεν με νοιάζει τίποτε».

Στα όρια της παραφροσύνης το καλλιτεχνικό αίτημα του Παπαδημητρίου, και σ΄ αυτήν την έκθεση, και σ΄ όλες τις προηγούμενες άλλωστε εδώ και 30 χρόνια, όταν αναγνωρίστηκε ως ο πρώτος διεθνώς που μετέτρεψε το μελοδραματικό kitsch σε επώνυμη δημιουργία του κεντρικού ρεύματος της τέχνης, δέκα χρόνια πριν εμφανιστεί ο Τζεφ Κουνς. Ωστόσο το κεντρικό γνώρισμα της νέας αυτής έκθεσης είναι η αναφορά στον Χαλεπά, ως κεντρικής καθοδηγητικής καλλιτεχνικής φιγούρας, που μαζί με τον ξετρελαμένο Θεόφιλο είναι ιδεολογικοί άξονες για μεγάλο- ίσως το πιο λατρεμένο- κομμάτι της σύγχρονης ελληνικής τέχνης, π.χ. τον Γ. Τσαρούχη ή τον Α. Φασιανό.

Πάντως η προσέγγιση του Παπαδημητρίου δεν μοιάζει να γίνεται μέσα από ψυχογραφική ταύτιση όσο από ερευνητική και καλλιτεχνική διάθεση: την αλήθεια της τέχνης- την προσωπική και λυτρωτική, όχι την κοινωνική και χρηστική- εντοπίζει στην «αναστάσιμη» επαναπροσέγγιση των μορφών, στην πίστη ότι η οπτική ανασύσταση θα ξαναζωντανέψει και το συναίσθημα- το οποίο και είναι η μόνη αλήθεια για τον καλλιτέχνη- και ότι η αθωότητα ξαναβρίσκεται εάν τη ζητήσουμε.

Ώριμη, κατασταλαγμένη και τολμηρή η έκθεση, έστω και με μηνύματα παλιοκαιρίσια- από τα χρόνια του Γκαιτικού Φάουστ- που πολλοί θα θέλαμε να είναι και σημερινά.