[ Πρόσωπα ] ΤΣΑΡΛΣ ΠΟΝΤΣΙ Μια απάτη ηλικίας ενός αιώνα

Η λεγόμενη «πυραμίδα του Πόντσι», στην οποία βασίστηκε ο Μπέρναρντ Μέιντοφ για να κάνει τη μεγαλύτερη απάτη που έγινε ποτέ στην Ουώλ Στρητ, οφείλει το όνομά της στον Τσαρλς Πόντσι, έναν περιβόητο Ιταλοαμερικανό απατεώνα που έδρασε στη δεκαετία του 1920.

O Τσαρλς Πόντσι έμεινε στην Ιστορία επειδή έγινε εκατομμυριούχος μέσα σε έξι μήνες εξαπατώντας δεκάδες χιλιάδες ανθρώπους, στους οποίους προσέφερε εντυπωσιακές αποδόσεις για τα χρήματά τους χρησιμοποιώντας τα χρήματα των τελευταίων πελατών του. Υποσχόταν στους αποταμιευτές ότι η επένδυσή τους θα έχει απόδοση ώς και 40% μέσα σε 90 ημέρες, ενώ το ταμιευτήριο δεν έδινε την εποχή εκείνη επιτόκιο πάνω από 5%.

Το 1920 ο Πόντσι ανακάλυψε πως υπάρχει ένας απλός τρόπος για να βγάλει κανείς χρήματα με το Ταχυδρομείο, χάρη στο σύστημα των Διεθνών Απαντητικών Κουπονιών. Τα κουπόνια αυτά χρησίμευαν για την αποστολή αλληλογραφίας από οποιοδήποτε σημείο του πλανήτη. Όμως η αξία τους εξαρτιόταν από τη χώρα όπου αγοράζονταν. Και την εποχή εκείνη, λόγω του πληθωρισμού στην Ευρώπη, ένα κουπόνι που αγοραζόταν στην Ιταλία, κόστιζε λιγότερο απ΄ ό,τι στις ΗΠΑ. Μπορούσε μάλιστα να ανταλλαγεί στο αμερικανικό Ταχυδρομείο με ένα γραμματόσημο ανώτερης αξίας. Στη συνέχεια, αρκούσε να πωλήσει κανείς το γραμματόσημο για να βάλει στην τσέπη την επιπλέον αξία. Και όλα αυτά ήταν απολύτως νόμιμα.

Ο Πόντσι ίδρυσε τότε στη Βοστώνη μια εταιρεία επενδύσεων, τη Securities Εxchange Company, υποσχόμενος τις προαναφερθείσες εντυπωσιακές αποδόσεις. Στην αρχή το σύστημα λειτούργησε. Οι πρώτοι πελάτες έμειναν ικανοποιημένοι και η εταιρεία του διαφημίστηκε από στόμα σε στόμα. Μέσα σε μερικούς μήνες, ο Πόντσι έγινε εκατομμυριούχος και διάσημος. Όμως στις απάτες αυτές αρκεί να φωνάξει κάποιος ότι «ο βασιλιάς είναι γυμνός» και η «φούσκα σκάει».

Ο Τύπος υπολόγισε πως, για να μπορέσει ο Πόντσι να δώσει τις αποδόσεις που υποσχόταν, θα έπρεπε να υπάρχουν 160 εκατομμύρια διεθνή απαντητικά κουπόνια. Όμως μόνον 27.000 βρίσκονταν σε κυκλοφορία. Συνεπώς ο Πόντσι δεν μπορούσε να προσφέρει τέτοιες αποδόσεις παρά μόνο κλέβοντας τα χρήματα άλλων, νεώτερων πελατών του. Οι δημοσιογράφοι αποκάλυψαν επίσης πως ο περί ου ο λόγος είχε κάνει ήδη φυλακή στον Καναδά επειδή συμμετείχε σε μια αντίστοιχη «πυραμιδική» απάτη. Οι επενδυτές έσπευσαν να πάρουν τα χρήματά τους. Ο Πόντσι συνελήφθη, φυλακίσθηκε και πέθανε το 1949 μέσα στη φτώχεια. Η ιστορία του έγινε συμβολική των ψεύτικων υποσχέσεων της οικονομίας. Από τότε μέχρι σήμερα, κάθε «φούσκα» – και το σκάσιμό της- υπακούει στην ίδια λογική. Εντούτοις, σχεδόν έναν αιώνα μετά, η «υπόθεση Μέιντοφ» πλήττει μερικές από τις μεγαλύτερες τράπεζες του πλανήτη στις ΗΠΑ, τη Βρετανία, την Ελβετία, τη Γαλλία, την Ισπανία, την Ιταλία, ενδεχομένως στη Γερμανία, ακόμη και στις Βερμούδες…