Πατριάρχης πασών των… καθεστώτων

Ένα κεφάλαιο κλείνει για τη Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία με τον θάνατο του Πατριάρχη Αλέξιου Β΄. «Σοκαρισμένος» δήλωσε ο Μιχαήλ Γκορμπατσόφ, τελευταίος ηγέτης της Σοβιετικής Ένωσης, όταν ο Αλέξιος ανέλαβε τα ηνία της Ρωσικής Εκκλησίας το 1990.

O 79χρονος Πατριάρχης άφησε την τελευταία του πνοή στην κατοικία του έξω από τη Μόσχα. Ήταν γνωστό ότι αντιμετώπιζε προβλήματα με την υγεία του εδώ και καιρό. Η ακριβής αιτία του θανάτου του δεν ανακοινώθηκε, πιθανολογείται ωστόσο ότι υπέστη έμφραγμα. «Είναι δύσκολο να βρω λόγια. Έτρεφα απόλυτο σεβασμό στο πρόσωπό του», δήλωσε ο τελευταίος ηγέτης της Σοβιετικής Ένωσης, ενώ ο Σεργκέι Μιρόνοφ, πρόεδρος της ρωσικής Άνω Βουλής χαρακτήρισε την απώλειά του «δυσαναπλήρωτη για τον ρωσικό ορθόδοξο λαό». Όπως σημειώνουν οι «Τimes», ο Αλέξιος εθεωρείτο ισχυρή προσωπικότητα που αποκατέστησε την εξουσία της Ρωσικής Εκκλησίας έπειτα από δεκαετίες σοβιετικής καταστολής.

Γεννημένος ως Αλεξέι Μιχάηλοβιτς Ρίντιγκερ στην πρωτεύουσα της Εσθονίας Τάλιν τον Φεβρουάριο του 1929, χειροτονήθηκε ιερέας το 1953 όταν η Ρωσική Εκκλησία βρισκόταν υπό τον ασφυκτικό έλεγχο του Κρεμλίνου. Οι σχέσεις του με το κομμουνιστικό καθεστώς δεν διαταράχθηκαν ποτέ, ακόμη κι όταν επί προεδρίας Λεονίντ Μπρέζνιεφ η Εκκλησία ελεγχόταν από την ΚGΒ και πολλοί ιερείς είχαν οδηγηθεί στη φυλακή. Τον Ιούνιο του 1990 εξελέγη Πατριάρχης Μόσχας και Πασών των Ρωσιών. Ήταν ο υποψήφιος της περεστρόικα απέναντι στον Μητροπολίτη Φιλάρετο, ο οποίος εθεωρείτο ο εκλεκτός του κομμουνιστικού κατεστημένου. Ένα χρόνο αργότερα η Σοβιετική Ένωση κατέρρευσε και ο ίδιος φρόντισε να αναπτύξει ισχυρές συμμαχίες με τον πρώτο πρόεδρο της Ρωσικής Ομοσπονδίας Μπόρις Γιέλτσιν, αλλά και τον διάδοχό του Βλαντίμιρ Πούτιν. Στα θέματα εξωτερικής πολιτικής συντασσόταν με τις θέσεις του Κρεμλίνου, επικρίνοντας τους ΝΑΤΟϊκούς βομβαρδισμούς στην πρώην Γιουγκοσλαβία και την αμερικανική επέμβαση στο Ιράκ, ενώ εμφανιζόταν συχνά ως υπερασπιστής των δικαιωμάτων των Ρώσων που ζούσαν στις πρώην σοβιετικές δημοκρατίες.

Συμβολική κίνηση. Ηγέτης 220 εκατομμυρίων πιστών σε ολόκληρο τον κόσμο, ο Αλέξιος φρόντισε να αποκαταστήσει το κύρος της Ρωσικής Εκκλησίας και με μια συμβολική κίνηση, με την επανίδρυση του Καθεδρικού Ναού του Σωτήρα Χριστού στο κέντρο της Μόσχας, ο οποίος είχε γκρεμιστεί επί Στάλιν για να κατασκευαστεί στη θέση του υπαίθριο αθλητικό συγκρότημα- κολυμβητήριο. Η θρησκεία επί των ημερών του κέρδισε έδαφος στα σχολεία, στις φυλακές, στα νοσοκομεία και στις ένοπλες δυνάμεις. Η κηδεία του θα γίνει πιθανότητα σήμερα στον Καθεδρικό Ναό της Μόσχας.


Έξι πράγματα που δεν γνωρίζαμε για εκείνον

1Καταγόταν από αριστοκρατική οικογένεια της γερμανικής Βαλτικής, τους φον Ρίντιγκερ, κλάδος της οποίας ασπάστηκε την ορθοδοξία τον 18ο αιώνα. 2Τέσσερις ημέρες προτού χειροτονηθεί διάκονος στις 11 Απριλίου του 1950, παντρεύτηκε την Βέρα Αλεξέεβα, κόρη ιερέα από το Τάλιν η οποία τον επόμενο χρόνο απεβίωσε.

3Πολυάριθμες πηγές υποστηρίζουν πως υπήρξε πράκτορας της ΚGΒ, αναφερόταν μάλιστα στα αρχεία της με την κωδική ονομασία «Drozdov».

Ο ίδιος, πάντως, το αρνούνταν κατηγορηματικά και η αλήθεια είναι πως πριν από το 1980 σπανίως μνημονευόταν κάποιος σε έγγραφα της ΚGΒ χωρίς κωδική ονομασία, ανεξαρτήτως αν ήταν πράκτορας ή όχι.

4Κατά την απόπειρα πραξικοπήματος εναντίον του Μιχαήλ Γκορμπατσόφ τον Αύγουστο του 1991, κατήγγειλε τη σύλληψή του και αναθεμάτισε τους συνωμότες.

5Πιστός στην παραδοσιακή στάση της Ορθόδοξης Εκκλησίας, ο Αλεξέι χαρακτήριζε την ομοφυλοφιλία αρρώστια και διαστροφή.

6Υπό την ηγεσία του η Εκκλησία ανέπτυξε πολλές επιχειρηματικές δραστηριότητες, μεταξύ των οποίων το εμπόριο βότκας.


Θα συνεχιστεί η σκληρή γραμμή

Στην ίδια σκληρή γραμμή που είχε χαράξει ο Πατριάρχης Αλέξιος στις σχέσεις του Πατριαρχείου Μόσχας με τα άλλα Πατριαρχεία και τις Εκκλησίες, εκτιμάται ότι θα κινηθεί ο ιεράρχης που θα τον διαδεχθεί μετά τον θάνατό του. Εκκλησιαστικές πηγές τονίζουν ότι ο Μητροπολίτης Σμολένσκ Κύριλλος θεωρείται φαβορί για να αναλάβει τα ηνία της Ρωσικής Εκκλησίας. Ωστόσο, τουλάχιστον άλλοι δύο μητροπολίτες εκτιμάται ότι μπορεί να είναι υποψήφιοι.

Πάντως ο Μητροπολίτης Κύριλλος, υπεύθυνος εξωτερικών σχέσεων του Πατριαρχείου Μόσχας και από τους πιο στενούς συνεργάτες του Αλέξιου, θεωρείται σκληροπυρηνικός ιεράρχης και στο παρελθόν είχε διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στις συγκρούσεις του Πατριαρχείου Μόσχας με το Οικουμενικό Πατριαρχείο. Σύμφωνα με πληροφορίες, τόσο αυτός όσο και ο Αλέξιος θεωρούσαν πως τα τελευταία χρόνια το Οικουμενικό Πατριαρχείο επιχειρούσε να διεισδύσει σε περιοχές επιρροής της Ρωσίας. Το γεγονός μάλιστα ότι ο Μητροπολίτης Σμολένσκ είναι πολύ έμπειρος στα θέματα της εκκλησιαστικής διπλωματίας, του δίνει πόντους για τη διαδοχή.

Η επόμενη ημέρα. Ωφελημένο εκτιμάται ότι θα είναι το Οικουμενικό Πατριαρχείο μετά την αλλαγή ηγεσίας στο Πατριαρχείο Μόσχας, όποιος ιεράρχης και να διαδεχθεί τον Αλέξιο.

Όπως τονίζουν στα «ΝΕΑ» άνθρωποι που γνωρίζουν τα εκκλησιαστικά πράγματα, σε περίπτωση κατά την οποία το Ρωσικό Πατριαρχείο εξακολουθήσει να τηρεί σκληρή γραμμή «το Οικουμενικό Πατριαρχείο θα βγει ακόμα περισσότερο κερδισμένο. Και αυτό διότι ο κ. Βαρθολομαίος θα συνεχίσει να δείχνει ότι δεν είναι αυτός που επιθυμεί συγκρούσεις και κόντρες, ενώ θα έχει και πολιτική υποστήριξη από την Ευρωπαϊκή Ένωση και την Αμερική».