[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] Μέρες του Νοέμβρη

Μπορεί ο υπουργός Δικαιοσύνης να μη δέχθηκε να μιλήσει με την επιτροπή τους, μπορεί οι περισσότεροι βουλευτές να απαξίωσαν τους απεργούς πείνας, όμως, προχθές, η Βουλή υποκλίθηκε σύσσωμη στη μαζική κινητοποίηση των κρατουμένων και για πολλές ώρες ασχολήθηκε ενοχικά με το κεφάλαιο «Φυλακές». Η Φυλακή για μια ακόμη φορά έβαλε τα προβλήματα και ζήτησε λύσεις. Όμως το νομοσχέδιο για το σωφρονιστικό, που έχει ολοκληρωθεί την ώρα που γράφονται αυτές οι γραμμές, δεν θα απαντά στα αιτήματα και δεν θα (απα)λύνει τα προβλήματα. Γιατί ούτε οι 2-4 μήνες που χαρίζει στους κρατουμένους με χαμηλές (εξαγοράσιμες βασικά) ποινές, ούτε οι εννέα έγκλειστοι που θα βγουν (κατά τον υπουργό), με ανήκεστο βλάβη (μια από τις θετικότερες διατάξεις παρ΄ όλα αυτά), ούτε η φοβική διαχείριση της υφ΄ όρων απόλυσης και των ναρκωτικών μπορούν να αντισταθμίσουν τις συνέπειες από την αγριότητα του τιμωρητικού μηχανισμού και τη συσσωρευμένη αδικία.

Οι αριθμοί είναι καταλυτικοί: 12.315 κρατούμενοι την 1η Νοέμβρη, περίπου 11.500

πριν από έναν χρόνο, 10.500 πριν από δύο χρόνια, 5.500 το 1997. Πάνω από 780 με ισόβια, περισσότεροι από 6.000 με ποινές πάνω από 5 χρόνια. Η Ελλάδα είναι από τις χώρες που επιβάλλουν τις βαρύτερες ποινές στην Ευρώπη: 40% του συνόλου, όταν σε άλλες χώρες δεν ξεπερνούν το 8%- 15%.

Ασυγκράτητες οι ροές που εισφέρουν ανθρώπινο υλικό στις μηχανές του σωφρονιστικού μας συστήματος. 531 οι ανήλικοι, 744 οι γυναίκες, 30% οι προφυλακισμένοι, 45% οι αλλοδαποί. Τα νούμερα τρέχουν τους εργολάβους, που εισπράττουν τα κονδύλια για τις νέες φυλακές, δεν ταράζουν όμως τον ύπνο του δικαιικού μας συστήματος, που στέλνει χιλιάδες νέους κρατούμενους κάθε χρόνο στις φυλακές.

Αναλώθηκε η Βουλή να μιλά (με φρίκη) για τις συνθήκες που όλοι συμφώνησαν ότι είναι τραγικές. Όμως, το πρόβλημα της φυλακής αυτή τη φορά δεν ήταν ο αέρας που λείπει στους θαλάμους με τα 60 άτομα, τα στρώματα στο πάτωμα, η πυκνή σίτα του επισκεπτηρίου,

Η ΜΑΖΙΚΗ ΚΙΝΗΤΟΠΟΙΗΣΗ

του Νοέμβρη άνοιξε έναν άλλο διάλογο στην κοινωνία γύρω από το κεφάλαιο «Φυλακή» και αυτό είναι ίσως η μεγαλύτερη νίκη που πέτυχαν οι κρατούμενοι και μια παρακαταθήκη για το μέλλον

δεν ήταν μόνο η μεταγωγή των αρρώστων με τα χέρια δεμένα πισθάγκωνα, το ξεγύμνωμα και η «ενδοσωματική » έρευνα σε κάθε επανείσοδο στη φυλακή, δεν ήταν μόνον οι 4 που απανθρακώθηκαν τον Μάρτη του 2006.

Πριν από τις συνθήκες, το πρόβλημα της φυλακής είναι οι μηχανές που την τροφοδοτούν: η επικίνδυνη διεύρυνση του ποινικού πεδίου, η υπέρμετρη επιβάρυνση των ποινών, η αδιαλλαξία των δικαστηρίων, ο σωφρονιστικός αυταρχισμός, με τις λιγοστές φωνές που αντιστέκονται να βάλλονται από παντού μέχρι να υποταχθούν στις κυρίαρχες πρακτικές και στη λογική τους. Περίσσεψε η ευαισθησία στη Βουλή, και στα ίδια τα λόγια του υπουργού (που πάντως δεν εκφράστηκε στις διατάξεις του νόμου). Αλλά η φυλακή δεν είναι θέμα ανθρωπισμού και ευαισθησίας.

Ο τιμωρητικός μηχανισμός (δικαιοσύνη και «σωφρονισμός») είναι ένα σοβαρό κεφάλαιο στη ζωή της κοινωνίας, βαθιά πολιτικό, που αφορά πολύ περισσότερους από τους κρατούμενους. Είναι ένα κεφάλαιο που αφορά τη σχέση του πολίτη με το κράτος, την οργάνωση της κοινωνίας, τις αξίες της, την ηθική και την αξιοπιστία των θεσμών της, όσο και την αναγκαιότητα και αποτελεσματικότητά τους. Αξίες, αξιοπιστία, ηθική και αποτελεσματικότητα που καταλύονται όταν οι η πραγματικότητα αντικρύσει την αλήθεια.

Είναι κοινό μυστικό ότι η φυλακή δεν μείωσε ποτέ την εγκληματικότητα. Την αυξάνει, περιθωριοποιώντας και αποκοινωνικοποιώντας τα θύματά της, εθίζοντας στην αδράνεια, μεταλλάσσοντας τη φτώχεια σε οργή και την αγανάκτηση σε μίσος, οργανώνοντας το έγκλημα και υποθάλποντας τα κυκλώματα, όπως κάθε μηχανισμός καταστολής. Γιατί η βία δεν μπορεί να παράγει συναίνεση, ούτε ο καταναγκασμός συνείδηση, ούτε η περιθωριοποίηση κοινωνικότητα. Επιτακτική είναι η ανάγκη (το θέτουν ήδη επιστήμη και πολιτική) για έναν άλλο τρόπο προσέγγισης της κοινωνικής παραβατικότητας, βασισμένο σε ένα άλλο σύστημα εναλλακτικών κυρώσεων, όπου η στέρηση της ελευθερίας και ο εγκλεισμός θα είναι το έσχατο μέτρο, και με χαρακτηριστικά εντελώς διαφορετικά από αυτά που έχει σήμερα.

Μπορεί ο νέος νόμος να μη δίνει παρά ελάχιστα στους έγκλειστους. Όμως, η συζήτηση στη Βουλή απέδειξε ότι η μαζική κινητοποίηση του Νοέμβρη άνοιξε έναν άλλο διάλογο στην κοινωνία γύρω από το κεφάλαιο «Φυλακή» και αυτό είναι ίσως η μεγαλύτερη νίκη που πέτυχαν οι κρατούμενοι και μια παρακαταθήκη για το μέλλον.

Η Γιάννα Κούρτοβικ είναι δικηγόρος.