[ Πρόσωπα ] ΤΟΝΙ ΜΟΡΙΣΟΝ Η θρησκεία ως πηγή σύγκρουσης

Ο κόσμος έχει αλλάξει από τότε που άρχισα να γράφω, λέει η Τόνι Μόρισον. Για τους σημερινούς νέους, το θέμα του ρατσισμού είναι μια μάχη που έχει ήδη κερδηθεί.

«Oι νέοι άνθρωποι δεν ενδιαφέρονται για τα περί ρατσισμού. Τους παίρνει ο ύπνος μόλις αρχίζεις να μιλάς γι΄ αυτά», λέει η 77χρονη Αμερικανίδα συγγραφέας. Κι εκείνη πώς αισθάνεται γι΄ αυτό; «Καλά, καλά», απαντάει γελώντας στη Ρόουζι Μπλάου των «Φαϊνάνσιαλ Τάιμς». «Αυτό θα έπρεπε να κάνουν. Δεν θέλουν ν΄ ακούσουν διότι δεν τους νοιάζει». Άλλωστε και η Μόρισον επικρίνει εκείνους τους Αφροαμερικανούς που λένε ότι ο Μπαράκ Ομπάμα «δεν είναι αρκετά μαύρος», επειδή η οικογένειά του δεν ήταν σκλάβοι ή επειδή η μητέρα του ήταν λευκή. Η ίδια υποστήριξε τον Ομπάμα, όχι εξαιτίας της φυλής του, αλλά επειδή, όπως λέει, «είναι στοχαστικός, ευγενικός, έχει αυτοπεποίθηση και ψυχραιμία». Βεβαίως, προσθέτει, πρέπει να είσαι και φιλόδοξος αν θέλεις να κυβερνήσεις τον κόσμο…

Βραβευμένη με Νόμπελ (1993) και Πούλιτζερ, η Μόρισον έχει εκδώσει εννέα μυθιστορήματα και το έργο της αποτελεί αντικείμενο μελέτης σε σχολεία και πανεπιστήμια σε όλες τις ΗΠΑ. Διδάσκει στο Πρίνστον και λέει πως ουδέποτε θέλησε να γίνει η φωνή της αφροαμερικανικής κοινότητας, απλώς έγραφε για τα πράγματα που την ενδιέφεραν- «ουδείς σχολιάζει αν ένας λευκός γράψει για έναν λευκό», επισημαίνει. Τα μυθιστορήματά της αφορούν τα μεγάλα θέματα της ανθρώπινης ύπαρξης, τον έρωτα, την προδοσία, τη φυλή, τη δουλεία. Τώρα, στο πρώτο βιβλίο της που κυκλοφορεί εδώ και πέντε χρόνια («Α Μercy») καταπιάνεται για πρώτη φορά με τη θρησκεία ως πηγή σύγκρουσης μεταξύ των ανθρώπων. Με φόντο την Αμερική του 1680, στα πρώτα χρόνια της δουλείας, το μυθιστόρημα παρακολουθεί μια μικρή κοινότητα- μαύρων και λευκών, δούλων και μη – που διαλύεται από τη θρησκεία, την προκατάληψη και τη βαναυσότητα, αλλά όχι από τον ρατσισμό. Επιστρέφει σε μια εποχή πριν ακόμη οι ΗΠΑ διαιρεθούν βάσει των φυλών. «Η δουλεία ήταν τόσο κοινή, τόσο συνηθισμένη τότε- δεν υπήρχε χώρα που να μην έχει σκλάβους, όπως κι αν τους ονόμαζε», εξηγεί η συγγραφέας. Μόνον αργότερα η φυλή και η δουλεία μπλέχτηκαν, προσθέτει. Τότε, η θρησκεία «ήταν εξουσία, χρήμα, γη». Στο μυθιστόρημα, ο προτεστάντης έμπορος Τζέικομπ αντιπαθεί τον καθολικό ιδιοκτήτη φυτείας τον οποίο επισκέπτεται. Η ευαγγελική σύζυγός του χρησιμοποιεί την ευσέβεια για να κρύψει την οργή και την ωμότητά της.

Η Μόρισον παραδέχεται πως ορισμένα στοιχεία του βιβλίου απηχούν το παρόν- η πεποίθηση πως υπάρχει μόνον ένας ορθός δρόμος που αποκλείει όλους τους άλλους· η ιδέα ότι ο φόβος εκδηλώνεται ως επιθετικότητα. Και μολονότι η ίδια παραμένει καχύποπτη απέναντι στις οργανωμένες θρησκείες, παραδέχεται πως της προξενεί κατάπληξη το θαύμα της ζωής: «Είναι δύσκολο να μη λατρέψεις τον κόσμο, την απίθανη ύπαρξη αυτής της γης».