«Να μην επιστραφούν τα Μάρμαρα δίχως νόμο»

«Για να επιστραφούν τα Μάρμαρα του Παρθενώνα πρέπει πρώτα να φτιάξουμε διεθνοή νόμο για την αρχαιοκαπηλία», λέει ο καθηγητής Ιστορίας Κλασικής Τέχνης Σαλβατόρε Σέτις
«Τι νόημα θα είχε να επιστραφούν τα Γλυπτά του Παρθενώνα στην Ελλάδα και την ίδια ώρα η αρχαιοκαπηλία να αυξάνεται παγκοσμίως;», λέει στα «ΝΕΑ» ο πρύτανης της Scuola Νormale Superiore της Πίζας και καθηγητής Ιστορίας Κλασικής Τέχνης Σαλβατόρε Σέτις.

«Το πραγματικό πρόβλημα που αντιμετωπίζουμε σήμερα δεν είναι να σώσουμε ένα μεμονωμένο μνημείο. Υπάρχουν χιλιάδες αρχαιότητες που έχουν φύγει παρανόμως εκτός Ελλάδας και Ιταλίας και έχουν διασπαρεί σε κάθε γωνιά του πλανήτη. Αν εστιάσουμε σε μόνο μία περίπτωση και πούμε για παράδειγμα πως τα Γλυπτά του Παρθενώνα πρέπει να επιστραφούν, είναι σαν να θεωρούμε αυτονόητο πως όλα τα υπόλοιπα έχουν εξαχθεί νομίμως, κάτι που βεβαίως δεν ισχύει. Όταν απομονώνουμε μία περίπτωση, ακόμη κι αν πρόκειται για το πιο σημαντικό μνημείο, τότε κάποιος θα αναρωτηθεί: Γιατί τα Γλυπτά του Παρθενώνα από το Λονδίνο και όχι και τα Γλυπτά του Ναού της Αφαίας στην Αίγινα από το Μόναχο;. Αν αρχίσεις πάλι να τα ζητάς όλα, δεν υπάρχει τέλος», συνεχίζει ο Ιταλός καθηγητής που έδωσε χθες διάλεξη στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, στο πλαίσιο του Μegaron Ρlus, με θέμα «Τα μουσεία της κλασικής αρχαιολογίας την εποχή της παγκοσμιοποίησης» (την εκδήλωση επιμελήθηκε ο Ανδρέας Γιακουμάτος, καθηγητής και μεταφραστής του στα ελληνικά).

«Πρέπει να φτιάξουμε έναν διεθνούς ισχύος και πλήρως αποδεκτό νόμο, όπως προτάθηκε από 36 μουσεία πριν από μια δεκαετία, πρόταση που τη θεωρώ σοφή: Πρέπει να επιστρέφονται όλες οι αρχαιότητες στη χώρα από την οποία προέρχονται, από τη στιγμή που ισχύει στη χώρα αυτή νόμος περί προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς. Στην Ιταλία ισχύει από το 1909. Οτιδήποτε είχε εξαχθεί πριν, δεν μπορεί να το διεκδικήσει. Είναι

ΙΝFΟ

Σαλβατόρε Σέτις, Το μέλλον του κλασικού, μτφ. Ανδρέας Γιακουμάτος, εκδ. Νεφέλη, σελ. 216, τιμή: 16,50 ευρώ

ανάγκη να υπάρξει ένας ιστορικά τεκμηριωμένος διεθνής νόμος ως αρχή, ώστε να προστατεύσουμε το καθετί, ακόμη και το πιο μικρό θραύσμα που έχει εξαχθεί παράνομα, και βεβαίως να μη συνεχιστεί η αρχαιοκαπηλία», συνεχίζει ο κ. Σέτις, που είναι και πρόεδρος του Ανώτατου Συμβουλίου Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ιταλίας.

Αν ίσχυε ο νόμος αυτός, θα δεχόσασταν να εξαιρεθούν τα Γλυπτά του Παρθενώνα δεδομένου πως όταν κλάπηκαν από τον λόρδο Έλγιν δεν υπήρχε καν ελληνικό κράτος, πόσω μάλλον νόμος προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς;

Αν όλοι συμφωνούσαν πως πρόκειται για εξαίρεση, γιατί όχι; Αν όμως αποφασίσεις πως μόνο τα Γλυπτά πρέπει να επαναπατριστουν, πρέπει να έχεις μεριμνήσει και για όλα όσα κλάπηκαν πριν από έξι μήνες. Και ένας τέτοιος νόμος σαν αυτόν που συζητάμε είναι ο μόνος τρόπος να πιεστούν οι χώρες που δεν έχουν νόμους προστασίας πολιτιστικής κληρονομιάς. Αν δεν έχεις τον κανόνα, δεν μπορείς να κάνεις εξαίρεση και η κοινή οπτική μπορεί να καταστραφεί αν αρχίσουν οι εξαιρέσεις. Πώς βλέπετε τα αρχαιολογικά μουσεία στο μέλλον; Τα αρχαιολογικά μουσεία δημιουργήθηκαν σε μια εποχή που ο ελληνικός και ο ρωμαϊκός πολιτισμός θεωρούνταν πολύ κεντρικοί. Σήμερα όμως ο ρόλος του κλασικού πολιτισμού διαρκώς και μειώνεται στην παιδεία. Ο κόσμος αλλάζει δραστικά. Το πρώτο που πρέπει να αναρωτηθούμε λοιπόν μέσα μια παγκοσμιοποιημένη κοινωνία είναι «γιατί ένα μουσείο κλασικής αρχαιολογίας και όχι γιαπωνέζικης τέχνης;». Σε παγκόσμιο επίπεδο δεν είναι πιο σημαντική η κλασική τέχνη από τη γιαπωνέζικη. Όλα λοιπόν εξαρτώνται από το κατά πόσο θα επανερμηνεύσουμε την κλασική παιδεία. Θα πρέπει να σταματήσουμε να βλέπουμε το κλασικό ως κάτι που μας έκανε ανώτερους, αλλά να ξεκινήσουμε να διερευνούμε τις σχέσεις των αρχαίων πολιτισμών μεταξύ τους, να επανανακαλύψουμε τη γενναιόδωρη και παγκόσμια διάστασή τους.


Προσωρινά δάνεια

Η Ιταλία και το Πανεπιστήμιο της Χαϊδελβέργης επέστρεψαν ήδη θραύσματα από τα Γλυπτά του Παρθενώνα. Πρόκειται για προσωρινά δάνεια. Έχουν δοθεί σε περιοδικές εκθέσεις, γιατί να μην έρθουν και στην Ελλάδα;

Το πρόβλημα όμως δεν είναι τα θραύσματα. Το ζήτημα είναι ευρύτερο και πολύπλοκο.
«Αμφιβάλλω για τα παραρτήματα των μουσείων»

Πρέπει να συνδέονται τα μουσεία με την ιστορία του τόπου που βρίσκονται ή σας φαίνεται λογικό να υπάρχει στην Ατλάντα ένα μουσείο με χιλιάδες ελληνικές και ρωμαϊκές αρχαιότητες;

Η ιδανική θέση ενός μουσείου είναι εκεί όπου γεννήθηκε ο πολιτισμός των εκθεμάτων του. Από την άλλη πλευρά, αρχαιότητες συγκεντρωμένες στις Ηνωμένες Πολιτείες οπωσδήποτε προσελκύουν επισκέπτες που ζουν μακριά από τον τόπο γέννησης των ευρημάτων αυτών και ίσως αποφασίσουν να επισκεφθούν την Ελλάδα ή την Ιταλία. Για εκείνο που αμφιβάλλω είναι τα παραρτήματα. Νομίζω πως οι περιοδικές εκθέσεις καλύπτουν τα όποια κενά. Περιμένω να δω τα αποτελέσματα από το παράρτημα του Λούβρου στο Άμπου Ντάμπι.