ΔΡΟΜΟΙ

Το άδικο…
… δεν το θέλει κανείς. Ας μην κατηγορούμε λοιπόν τις τράπεζες πως κάθονται πάνω στα λεφτά που τους έδωσε απλόχερα το κράτος. Μπορεί να τα τσιγκουνεύονται μεταξύ τους (αφού καθεμιά ξέρει καλά τις βρωμιές της άλλης), αλλά δεν τα τσιγκουνεύονται στους καταναλωτές. Έχουν πλημμυρίσει τα μέσα ενημέρωσης με ελκυστικές διαφημίσεις για καταναλωτικά δάνεια. Σαν να μην έχουν υπόψη τους το εξής βέβαιο: πως οι συνέπειες από την κρίση αργά ή γρήγορα θα πέσουν στην πραγματική οικονομία, δηλαδή σε εκείνη την οικονομία όπου το χρήμα δεν δημιουργείται από το μηδέν, αλλά από τον ιδρώτα εκείνων που δουλεύουν.

Η οικονομική…
… κρίση θα φέρει στασιμότητα στους μισθούς και αύξηση στην ανεργία. Η ανεργία θα φέρει μείωση στα εισοδήματα, η μείωση στα εισοδήματα θα φέρει μείωση στην κατανάλωση και η μείωση στην κατανάλωση θα φέρει ύφεση. Ένας φαύλος κύκλος, που τον εξηγεί ο Ελβετός πολιτικός Αλέν Ιμπλέρ. Όμως, αυτοί που χειρίζονται την οικονομική μηχανή, λέει ο Ιμπλέρ, έχουν κάθε συμφέρον να τονώσουν την ανάπτυξη και την κατανάλωση που είναι η πηγή της. Κι εδώ είναι που έρχονται να μπουν ακόμη πιο βαθιά στη ζωή μας οι πιστωτικές κάρτες και τα καταναλωτικά δάνεια. Τραπεζίτες και διαφημιστές τα κουνούν όπως το καρότο μπροστά στη μούρη του γαϊδάρου, για να παρασύρουν τους καταναλωτές. Πολλοί θα πέσουν στην παγίδα, άλλοι επειδή δεν μπορούν να κάνουν αλλιώς κι άλλοι επειδή έχουν πιστέψει πως η ζωή δεν έχει κανένα νόημα χωρίς κατανάλωση. Η οικονομική μηχανή θα αρχίσει πάλι να βρυχάται ξεκινώντας έναν νέο φαύλο κύκλο κι οι τραπεζίτες θα εξακολουθήσουν να πλουτίζουν στις πλάτες εκείνων που θα γητευτούν από το κάλεσμα των σειρήνων της κατανάλωσης και που αργότερα θα το πληρώσουν πολύ ακριβά.

Στο απυρόβλητο…
… δεν πρόκειται να βρεθεί κανείς, ούτε καν τα παιδιά. Οι τραπεζίτες είναι αποφασισμένοι να βάλουν στο χέρι ακόμη και το χαρτζιλίκι τους. Όπως έγραψε η εφημερίδα «Φιγκαρό», η γαλλική Βanque Ρopulaire λανσάρισε μια πιστωτική κάρτα που απευθύνεται σε παιδιά ηλικίας από 12 ετών. Είναι συνδεδεμένη με έναν τρεχούμενο λογαριασμό που τον τροφοδοτούν (ποιος άλλος;) οι γονείς. Μια άλλη τράπεζα, η ΒΝΡ Ρaribas, «κατανοώντας την επιθυμία των νέων να είναι ανεξάρτητοι», εκδίδει σε παιδιά ηλικίας 12-17 ετών προπληρωμένες πιστωτικές κάρτες. Την ίδια ώρα, η ελβετική Credit Suisse παραπονείται που δεν μπορεί να κάνει κάτι παρόμοιο, «επειδή οι Ελβετοί δεν είναι συνηθισμένοι να χρεώνονται». Κι όλα αυτά σε μια περίοδο όπου πολλοί οικονομολόγοι υποστηρίζουν πως για να βγούμε από την κρίση πρέπει να εξυγιανθεί η καταναλωτική πίστη.

Τις διαφημίσεις…
… δεν μπορούμε να τις απαγορεύσουμε. Θα μπορούσαμε όμως να μιμηθούμε τις διαφημίσεις των τσιγάρων, με αυτή την προειδοποίηση: «Τα καταναλωτικά δάνεια βλάπτουν σοβαρά την οικονομική υγεία της οικογένειας». Μπορούμε μάλιστα να φανταστούμε και τη σχετική αποτρεπτική φωτογραφία: τον αρχηγό της οικογένειας με μια θηλιά στον λαιμό.