[ Δρόμοι ]

Το στοιχειό…
… της κρίσης δεν λέει να αφήσει στην ησυχία του τις εφημερίδες μας. Κάθε μέρα, οι σελίδες τους πλημμυρίζουν από θεωρίες, αναλύσεις και διατριβές κάθε λογής σοφών, μόνο και μόνο για να ανατραπούν την επομένη μαζί με τις διεθνείς αγορές. Τι να καταλάβουμε οι καημένοι από όλα αυτά;

Τα πράγματα…
… όμως ήταν μόλις πριν από μερικές βδομάδες συγυρισμένα και τακτικά. Αν εξαιρέσουμε μερικούς σποραδικούς τριγμούς, ο καπιταλισμός έμοιαζε άτρωτος. Ζευγαρωμένο με τη δημοκρατία, το σύστημα έδειχνε πως θα έμενε κοντά μας για πάντα. Μετά την πτώση του Τείχους του Βερολίνου και του υπαρκτού σοσιαλισμού, γράφει ο Μπερνάρ Λανγκλουά στο γαλλικό περιοδικό «Πολίτης», το σύστημα πανηγύριζε μάλιστα τον θάνατο των ιδεολογιών και το τέλος της Ιστορίας. Κανείς πια δεν έλεγε, μαζί με τον Σαιν-Ζυστ, πως «η Επανάσταση πρέπει να σταματήσει εκεί που ολοκληρώνεται η ευτυχία». Όλοι έλεγαν, «Πρέπει να μάθουμε να αρκούμεθα σε αυτό που έχουμε», παραφράζοντας εκείνο που είχε πει ο Τσώρτσιλ («Είναι το χειρότερο σύστημα, εκτός από όλα τα άλλα»). Με δυο λόγια, πρέπει να συνηθίσουμε στην ιδέα πως το αόρατο χέρι της αγοράς θα χώνεται κάθε τόσο μέσα στο βρακί μας. Η Θάτσερ το είχε πει αλλιώς – «Δεν υπάρχει άλλη λύση»- αλλά φυσικά αυτό το χέρι δεν χωνόταν μέσα στο δικό της βρακί.

Αυτά συνέβαιναν…
… μέχρι χθες, λέει ο Λανγκλουά. Και ξαφνικά, σήμερα απευθύνονται αγωνιώδεις εκκλήσεις να παρέμβει το σιδερένιο χέρι του Κράτους (μέσα σε ένα βελούδινο γάντι, εννοείται) και προειδοποιούμαστε πως στην καλύτερη περίπτωση η κρίση θα κρατήσει κάμποσα χρόνια και θα κάνει μεγάλη ζημιά στην οικονομία και τους ανθρώπους. Μας εξηγούν επίσης πως ο καπιταλισμός είναι κάτι σαν τη χοληστερόλη: υπάρχει ο καλός, ο βιομηχανικός καπιταλισμός που δημιουργεί πλούτη, και ο κακός, ο χρηματιστικός καπιταλισμός, που δεν ξέρει παρά μόνο από κερδοσκοπία και που κάνει τους υπουργούς Οικονομίας να κοκκινίζουν από ντροπή. Αλλά και ο φιλελευθερισμός δεν πηγαίνει πίσω. Είναι κι αυτός διπρόσωπος. Γιατί έχουμε μεν τον καλό φιλελευθερισμό, εκείνον των φιλοσόφων του Διαφωτισμού, του Τοκβίλ και των άλλων. Αλλά έχουμε και τον κακό, τον οικονομικό φιλελευθερισμό. Και μοιάζει αυτός με αλεπού αμολυτή σε ξέφραγο κοτέτσι, που παρασύρει και τον καλό φιλελευθερισμό στον όλεθρο και την καταστροφή, φέρνει δυστυχία στην ανθρωπότητα και εξοργίζει όλους τους πολιτικούς ηγέτες που, φύσει και θέσει καλοπροαίρετοι και σπλαχνικοί, μάταια βάζουν τα δυνατά τους για να προστατέψουν τους απλούς ανθρώπους από το κακό.

Στα δελτία…
… οι ειδήσεις παρουσιάζονται κι αυτές με δύο πρόσωπα. Δύσκολα ξεχωρίζει κανείς τις οικονομικές ειδήσεις από το δελτίο καιρού. Μοιάζουν περισσότερο με έκτακτη αναγγελία θυέλλης. Τι να καταλάβουμε και τι να πούμε οι καημένοι για όλα αυτά; Μόνο μια λέξη: «Καλυφθείτε!». Γιατί το κακό δεν έχει ποτέ μόνο δύο πρόσωπα.