Οι μύθοι για τους «ψυχασθενείς δολοφόνους»

Τις τελευταίες εβδομάδες, μία σειρά ακραίων συζυγικών εγκλημάτων συγκλονίζουν την κοινή γνώμη. Τα ΜΜΕ στην προσπάθειά τους να προκαλέσουν ακραίες συγκινησιακές αντιδράσεις από το κοινό (κερδίζοντας έτσι όλο και περισσότερα νούμερα τηλεθέασης) επιδίδονται σε μια σειρά στρεβλών ερμηνειών.

Μια προσφιλής ερμηνεία είναι η σύνδεση του εγκλήματος με την αναζήτηση ψυχικών διαταραχών στο ιστορικό του εγκληματίαανθρωποκτόνου. Με άλλα λόγια, «αν σκότωσες τη γυναίκα σου, δεν μπορεί παρά να είσαι τρελός», «σχιζοφρενής». Και μάλιστα τελευταία βλέπουμε να ενοχοποιούνται ακόμα και αυτά τα ψυχολογικά προβλήματα: «το έκανε επειδή είχε ψυχολογικά προβλήματα».

Καταλαβαίνουμε ότι από μία τέτοια γενίκευση ουδείς από εμάς εξαιρείται. Ποιος αλήθεια δεν έχει βιώσει στη διάρκεια της ζωής του ψυχολογικά προβλήματα; Όλοι μας λοιπόν είμαστε δυνάμει ειδεχθείς εγκληματίες;

Η ψύχωση όμως κερδίζει την προτίμηση των «ερμηνευτών». «Για να το έκανε, ή είναι ή πρέπει να είναι τρελός». Για μία ακόμη φορά, η ψυχολογικοποίηση και η παθολογικοποίηση της ακραίας αποκλίνουσας συμπεριφοράς με τη χρήση εύπεπτων ψυχιατρικών όρων αποτελεί και μία εύκολη λύση, ένα εύκολο σχήμα που επεξηγεί καθετί που μοιάζει ακατανόητο, θολό, τρομακτικό…

Πρόκειται για ένα στερεότυπο, το οποίο έχει αποκτήσει εδώ και χρόνια τον θρίαμβο και την ανθεκτικότητα ενός σύγχρονου μύθου, ο οποίος αντέχει μέσα στον χρόνο, αλλοιώνει την επιστημονική γνώση και ενισχύεται μέσα από τα ΜΜΕ, διαστρεβλώνοντας τη μία και μοναδική τεκμηριωμένη αλήθεια: τα άτομα με ψυχικές ασθένειες δεν είναι περισσότερο πιθανόν να διαπράξουν ένα έγκλημα σε σχέση με τα άτομα του γενικού πληθυσμού.

Η ψυχική ασθένεια δεν αρκεί ούτε αποτελεί προϋπόθεση για να μετατρέψει έναν άνθρωπο σε αιμοσταγή δολοφόνο.

Τα άτομα που διαπράττουν ειδεχθή εγκλήματα συνήθως έχουν βαριές διαταραχές προσωπικότητας, είναι άτομα παρορμητικά, με έλλειψη ενσυναίσθησης με απουσία ηθικού κώδικα και ενοχών, ενώ ζουν μία φαινομενικά «οργανωμένη» καθημερινότητα.

Αντίθετα, η βία από άτομα ψυχωτικά ενάντια σε τρίτα πρόσωπα, αν και σπάνια, σε ορισμένες περιπτώσεις ενδέχεται να είναι το αποτέλεσμα της διακοπής της φαρμακευτικής αγωγής και της μη παροχής ενός αναγκαίου και επαρκούς υποστηρικτικού πλαισίου, σε συνδυασμό με την παρουσία ενός στρεσογόνου εκλυτικού παράγοντα.

Σε κάθε περίπτωση, δεν αρκεί από μόνη της καμία διακοπή φαρμακευτικής αγωγής να οδηγήσει στο έγκλημα!

Επικίνδυνα είναι τα ΜΜΕ, που αδυσώπητα προβάλλουν μύθους παραπλανητικούς για τα άτομα με σχιζοφρένεια. Αν εξαιρέσουμε τα άτομα με ιστορικό βίαιης και εγκληματικής συμπεριφοράς πριν από την έναρξη της ασθένειας, οι πάσχοντες δεν είναι περισσότερο βίαιοι από τα «φυσιολογικά» άτομα. Μάλιστα οι ψυχικά ασθενείς κόβουν τις διόδους επικοινωνίας με τον έξω κόσμο και έχουν αυξημένο κίνδυνο να αυτοκτονήσουν, ενώ συνήθως υφίστανται βία, καθώς η ίδια η κοινωνία με ευκολία τα εγκαταλείπει, τα στιγματίζει, τα περιθωριοποιεί.

Το στερεότυπο του «τρελού εγκληματία» αποτελεί μία από τις πιο ύπουλες μορφές βίας εις βάρος των ατόμων με ψυχικές ασθένειες, ενώ θυμίζει αναχρονιστικές πίστεις και αντιλήψεις σκοταδιστικών εποχών, τότε που η ψυχική ασθένεια συμβόλιζε την έκφραση δαιμονικών δυνάμεων.

Το ακατανόητο, το ακραίο, αυτό που αδυνατούμε να προβλέψουμε, δεν το αντέχουμε. Η «τρέλα» ίσως μπορεί και θεραπεύει ψευδώς τις βαθύτερες αγωνίες μας γύρω από αυτά που δεν μπορούμε να καταλάβουμε, που αδυνατούμε να ελέγξουμε.

Η Μυρσίνη Κωστοπούλου είναι ψυχολόγος (ΜSc, Diploma in Cognitive Ρsychotherapy). Εmail: myrsi@hol.gr