Η μεγάλη των χρυσοθήρων επιστροφή

Η άνοδος της τιμής του χρυσού φέρνει και πάλι τους χρυσοθήρες στην κοιλάδα του ποταμού Κλάματ, στη Βόρεια Καλιφόρνια. Χιλιάδες άνδρες και γυναίκες κατασκηνώνουν εκεί και ψάχνουν τον βυθό του ποταμού για να βρουν λίγους κόκκους του πολύτιμου μετάλλου. Η ζωή εκεί είναι σκληρή και το κέρδος αβέβαιο.

O Λόιντ Τζένσεν, 30 ετών, ζει στους πρόποδες ενός βουνού μέσα στο δάσος, στη συμβολή δύο χειμάρρων. Κατοικεί σ΄ ένα παλιό, μικρό τροχόσπιτο μαζί με τη γυναίκα του Σίντι και τα δύο παιδιά τους, ηλικίας 2 και 3 ετών. Εγκαταστάθηκαν εδώ πριν από δύο χρόνια, μακριά απ΄ όλα, ανάμεσα στις αρκούδες και τα ελάφια, για να γίνουν χρυσοθήρες.

Επτά ημέρες την εβδομάδα, ο Λόιντ ξεκινάει πριν ακόμη ξημερώσει. Φοράει την παλιά του στολή κατάδυσης, που είναι τρύπια στους αγκώνες, πηδάει στο φορτηγάκι του και οδηγεί ώς τη βάση του, στην όχθη του ποταμού. Εκεί κατεβαίνει το πρανές, μετά τσαλαβουτάει στο νερό για να φθάσει σε μια σχεδία που έχει αγκυροβολημένη στη μέση του χειμάρρου. Ο Λόιντ δουλεύει κάτω από το νερό, επειδή εκεί κρύβεται ο χρυσός. Η σχεδία του έχει μία βυθοκόρο, μια αντλία με μοτέρ που ρουφάει τον βυθό του ποταμού: άμμο, λάσπη, χαλίκια, βότσαλα, αλλά και τους κόκκους του χρυσού που είναι κρυμμένοι μέσα στις ρωγμές των βράχων. Ό,τι ρουφάει η αντλία ανεβαίνει ώς τη σχεδία και περνάει από μια σειρά φίλτρων, τα οποία ξαναρίχνουν στον ποταμό τα πιο ελαφριά υλικά και κρατούν τα πιο βαριά, αφού ο χρυσός είναι το πιο βαρύ απ΄ όλα. Ρουφώντας τα ιζήματα στο ίδιο σημείο επί μία εβδομάδα, ο Λόιντ έκανε μια τρύπα βάθους 5 μέτρων. Πρέπει να προσέχει διαρκώς τα τοιχώματά της, αν δεν θέλει να θαφτεί ζωντανός. Η παραγωγή. Σήμερα εκατοντάδες βυθοκόροι πλέουν στον ποταμό Κλάματ και στους παραποτάμους του. Το φαινόμενο είναι αρκετά πρόσφατο: στη δεκαετία του 1990 η τιμή του χρυσού είχε πέσει κάτω από τα 300 δολάρια η ουγκιά και το επάγγελμα δεν ήταν πια κερδοφόρο, οι επαγγελματίες χρυσοθήρες είχαν σχεδόν εξαφανιστεί. Όμως, από το 2003 η τιμή του άρχισε να ανεβαίνει και στις αρχές του 2008 ξεπέρασε τα 1.000 δολάρια. Έκτοτε ξανάπεσε στα 800 δολάρια, όμως η άνοδος αυτή προκάλεσε στην αμερικανική Δύση ένα νέο κυνήγι του χρυσού. Χιλιάδες άνδρες και γυναίκες κατασκηνώνουν στην κοιλάδα. Εδώ είναι ο καθένας για τον εαυτό του. Ουδείς γνωρίζει την παραγωγή της κοιλάδας.

Ο Λόιντ, που ώς το 2006 ζούσε στην πολιτεία της Ουάσιγκτον και ήταν ξυλουργός, δουλεύει μέχρι να πέσει ο ήλιος κάνοντας διαλείμματα κάθε δύο ώρες. Το βράδυ πρέπει να βγάλει το πολύτιμο μέταλλο από τη λάσπη που μαζεύει η βυθοκόρος. Τέλος, βάζει τους κόκκους σ΄ έναν γυάλινο σωλήνα και επιστρέφει στο τροχόσπιτό του- μια ουγκιά και ένα τέταρτο, δηλαδή πάνω από 1.000 δολάρια με τη σημερινή τιμή: «Κερδίζω κατά μέσον όρο 100 δολάρια μεικτά την ώρα. Είναι δύσκολο, αλλά είμαι ευχαριστημένος, αισθάνομαι πιο ελεύθερος παρά ποτέ».

Ο Λόιντ ονειρεύεται να αποκτήσει μια δική του περιοχή εκμετάλλευσης. Στην Καλιφόρνια, έναντι 100 δολαρίων ετησίως, οποιοσδήποτε μπορεί να εγκατασταθεί σε δημόσια γη και μετά να πάει στο δικαστήριο της κομητείας και να αποκτήσει αποκλειστικά «δικαιώματα μετάλλευσης» σε μια έκταση 80 στρεμμάτων. Η περιοχή παραμένει κρατική ιδιοκτησία, όμως όλα τα μεταλλεύματα που βρίσκονται στο υπέδαφός της ανήκουν σ΄ αυτόν που κατέχει τα δικαιώματα. Δυστυχώς απομένουν λίγες περιοχές διαθέσιμες στην περιοχή, επειδή τις πήραν όλες μεγάλες επενδυτικές εταιρείες.

Σκάβει τρύπες. Όχι μακριά από εκεί, ο Γκάρι Πράις, 48 χρόνων, ο οποίος υπήρξε ηλεκτροσυγκολλητής και ξυλουργός, έχει κατασκηνώσει σ΄ ένα παλιό και βρώμικο φορτηγό, πάνω από το οποίο κυματίζει μια τεράστια σημαία των Νοτίων. Δεν μπορεί να δουλέψει κάτω από το νερό, επειδή έχει χάσει το ένα χέρι του σε εργατικό ατύχημα. Σκάβει τρύπες κατά μήκος της όχθης και ρίχνει το χώμα σ΄ ένα μηχανοκίνητο κόσκινο. Το φτυάρι του είναι εφοδιασμένο μ΄ έναν κρίκο στον οποίο περνάει τον γάντζο που έχει στη θέση του χεριού του. Δεν βρίσκει πολύ χρυσάφι, έβγαλε μόλις 600 δολάρια μέσα σε τρεις μήνες, αλλά δηλώνει ευτυχής που ζει στην ύπαιθρο. Το όνειρό του είναι να αγοράσει ένα αληθινό τροχόσπιτο.


Οι Ινδιάνοι απειλούνται και πάλι

Η φυλή των Ινδιάνων Καρούκ, η οποία έχει σήμερα 4.200 μέλη και ζει στα βουνά αυτά από τα αρχαία χρόνια, αισθάνεται να απειλείται και πάλι από τη μαζική επιστροφή των χρυσοθήρων. Οι Καρούκ κατηγορούν τους χρυσοθήρες ότι με τις βυθοκόρους τους καταστρέφουν τον βυθό των ποταμών, πράγμα που διαταράσσει τη ζωή των σολομών και τους εμποδίζει να αναπαραχθούν. Και οι Καρούκ ήταν ανέκαθεν μεγάλοι ψαράδες του σολομού: «Το ψάρεμα είναι η βάση του παραδοσιακού τρόπου ζωής μας», εξηγεί ο Κρεγκ Τέρνερ, εκπρόσωπος της φυλής. «Ο σολομός έχει εξέχουσα θέση στην οικονομική, αλλά και στην πολιτιστική και την πνευματική ζωή μας». Σύμφωνα με τον Τέρνερ, το πρόβλημα επιδεινώνεται: «Αυτοί οι νέοι χρυσοθήρες καταστρέφουν έναν πολύτιμο φυσικό πόρο. Έρχονται ακόμη και τουρίστες που διασκεδάζουν ψάχνοντας για λίγο χρυσό στη διάρκεια των διακοπών τους. Δεν ξέρουν τίποτε για την κατάστασή μας, έτσι δεν καταλαβαίνουν γιατί οι Ινδιάνοι δεν τους υποδέχονται με ανοιχτές αγκάλες».
«Ήμουν βέβαιος ότι υπήρχε κι άλλος χρυσός»

Αυτοί που έφθασαν στην κοιλάδα με αρκετά χρήματα για να επενδύσουν, τα καταφέρνουν λίγο καλύτερα. Ο Γκλεν Όουτς, 58 χρόνων, πρώην καθηγητής Μαθηματικών που ήρθε από το Τέξας, διέθεσε τις οικονομίες του για να αγοράσει ένα μεγάλο άνετο τροχόσπιτο, ένα κατακόκκινο 4Χ4, ένα τζετ σκι, δύο βυθοκόρους (μία μεγάλη και μία μικρή) κι ένα μηχανοκίνητο βαρούλκο ικανό να μετακινεί βράχους 8 τόνων. Ο Γκλεν διαθέτει τη δική του περιοχή εκμετάλλευσης στον Κλάματ, ένα στενό φαράγγι έκτασης 1,5 χιλιομέτρου, τα μεταλλευτικά δικαιώματα του οποίου αγόρασε προς 2.000 δολάρια από έναν κουρασμένο γερο-χρυσοθήρα. «Ήμουν βέβαιος ότι υπήρχε κι άλλος χρυσός. Οι παλιοί χρυσοθήρες δεν είχαν έρθει σ΄ αυτό το φαράγγι, επειδή χωρίς σύγχρονο εξοπλισμό είναι απρόσιτο». Για να φθάσει στην περιοχή του, ο Γκλεν οδηγεί το 4Χ4 ώς ένα σημείο και μετά ανεβαίνει 2 χιλιόμετρα στον ποταμό με το τζετ σκι, κάνοντας ζιγκ-ζαγκ ανάμεσα στις δίνες. Όταν προσλαμβάνει εργάτη, τον μεταφέρει ώς τη βυθοκόρο του σέρνοντάς τον πίσω από το τζετ σκι πάνω σε μια μεγάλη σαμπρέλα.