Τυφώνας για δανειολήπτες, χρηματιστήρια, κτηματαγορά

Στο έλεος της μεγαλύτερης κρίσης του 21ου αιώνα βρίσκονται τα χρηματιστήρια, οι δανειολήπτες και η κτηματαγορά.

Εκατοντάδες χιλιάδες επενδυτές βλέπουν την αξίατων χαρτοφυλακίων τους να εξανεμίζεται, ενώ εκατομμύρια δανειολήπτες ήδη πληρώνουν χαράτσι έως και 4.500 ευρώ κάθε χρόνο σε σχέση με το 2005 εξαιτίας της αύξησης των επιτοκίων. Το διεθνές κραχ αναγκάζει και τους Έλληνες επενδυτές να εγκαταλείπουν το καράβι του Χρηματιστηρίου, όπου οι απώλειες στην κεφαλαιοποίηση ξεπερνούν τα 90 δισ. ευρώ το τελευταίο 12μηνο. Αντίστοιχα μαζική είναι η φυγή από τα αμοιβαία κεφάλαια, οι εκροές από τα οποία φέτος ξεπερνούν τα 4 δισ. ευρώ, καθώς οι επενδυτές προτιμούν το ασφαλές λιμάνι των καταθέσεων. Μάλιστα, χρηματιστηριακά στελέχη προβλέπουν «βουτιά» μέχρι και στις 2.700 μονάδες στο άμεσο μέλλον από το επίπεδο των 2.950 μονάδων σήμερα. Όσο για τη συνέχεια, εκτιμούν ότι αν υπάρξουν σημάδια ομαλοποίησης σε διεθνές επίπεδο, δεν αποκλείουν αντίδραση μέχρι και τις 3.100 μονάδες, εκτιμούν όμως ότι οι αναταράξεις θα συνεχιστούν.

Την ίδια ώρα, σε σχέση με πέρυσι οι πωλήσεις ακινήτων έχουν βυθιστεί έως και 30%, ενώ καθίζηση στο 16% έχει υποστεί η οικοδομική δραστηριότητα το πρώτο εξάμηνο του έτους. Την κρίση στην οικοδομή αποτυπώνει ανάγλυφα και η βουτιά στα στεγαστικά δάνεια, τα οποία για πρώτη φορά έπειτα από χρόνια σημειώνουν επιβράδυνση. Από το 21,4% πέρυσι, ο ρυθμός αύξησης εκτιμάται ότι θα πέσει κάτω από το 15% φέτος, ενώ 7 στις 10 αιτήσεις δεν εκταμιεύονται ποτέ, είτε επειδή απορρίπτονται είτε επειδή ο δανειολήπτης «κάνει πίσω» βλέποντας ότι δεν αντέχει η τσέπη του. Εξάλλου, μέχρι το τέλος του έτους το τελικό επιτόκιο των στεγαστικών δανείων αναμένεται να φτάσει από το 6,5% σήμερα, στο 7% στο τέλος του έτους, έναντι 4% στα τέλη του 2005, εκτινάσσοντας το κόστος εξυπηρέτησης για παλιά και νέα χρέη. Μάλιστα, αρκετοί προβλέπουν περαιτέρω αύξηση στο κόστος του χρήματος, φέρνοντας τα επιτόκια μία ολόκληρη μονάδα υψηλότερα από τα σημερινά επίπεδα. Μοναδικοί κερδισμένοι, όπως αναφέρει και ο κ. Γιώργος Γαλάνης, διευθυντής Καταθετικών και Επενδυτικών Προϊόντων της Τράπεζας Πειραιώς, είναι όσοι διαθέτουν ρευστότητα, καθώς το επιτόκιο των καταθέσεων για μεγάλα ποσά έχει ήδη φτάσει στο 6,5% και αναμένεται να αναρριχηθεί στο 7% μέχρι το τέλος του έτους.

Προσγείωση ανάπτυξης
Το εκρηκτικό αυτό κοκτέιλ έχει άμεσο αντίκτυπο και στην ανάπτυξη, η οποία αναμένεται να σημειώσει απότομη προσγείωση. Αν επαληθευθούν οι προβλέψεις των ξένων οίκων ότι η ανάπτυξη θα προσγειωθεί στο 1,8% το 2009, τότε σε σχέση με τις αρχικές φετινές προβλέψεις (εκτίμηση προϋπολογισμού για ρυθμό ανάπτυξης 4%) θα εξανεμιστούν από την ελληνική οικονομία εισοδήματα άνω των 4,5 δισ. ευρώ.

Το διεθνές κραχ κάνει και τους Έλληνες επενδυτές να εγκαταλείπουν το καράβι του Χρηματιστηρίου, όπου οι απώλειες στην κεφαλαιοποίηση ξεπερνούν τα 90 δισ. ευρώ το τελευταίο 12μηνο

Χαράτσι 4.500 ευρώ τον χρόνο στα δάνεια

Στο έλεος της διεθνούς κρίσης βρίσκονται οι Έλληνες δανειολήπτες, καθώς πληρώνουν από την τσέπη τους τις αναταράξεις στη διατραπεζική αγορά. Το επιτόκιο Εuribor, από το οποίο εξαρτώνται τα περισσότερα κυμαινόμενα δάνεια, έχει σκαρφαλώσει στο 5% έναντι 4% περίπου πριν έναν χρόνο, λόγω της έλλειψης εμπιστοσύνης μεταξύ των τραπεζών. Την ίδια ώρα, το μικρό μέγεθος των εγχώριων τραπεζών τις αναγκάζει να δανείζονται ακόμη πιο ακριβά, μεταφέροντας με τη σειρά τους το κόστος στους πελάτες τους. Αποτέλεσμα είναι το τελικό κυμαινόμενο επιτόκιο να καλπάζει προς το 7%, έναντι 4% στο τέλος του 2005. Άνοδος που μεταφράζεται σε επιπλέον κόστος 375 τον μήνα ή 4.500 ευρώ κάθε χρόνο για ένα 30ετές στεγαστικό δάνειο 200.000 ευρώ με κυμαινόμενο επιτόκιο. Τραπεζικά στελέχη εκτιμούν ότι- αν συνεχιστεί η μεταξύ τους έλλειψη εμπιστοσύνης- μέσα στο 2009 τα τελικά επιτόκια που χρεώνουν στους πελάτες τους θα σκαρφαλώσουν μία ολόκληρη μονάδα σε σχέση με τα σημερινά επίπεδα.

Βουτιά- σοκ στο Χρηματιστήριο
Σοκ προκαλούν τα στοιχεία που δείχνουν το μέγεθος της βουτιάς στο Χρηματιστήριο Αθηνών το τελευταίο δωδεκάμηνο και τη μαζική φυγή από αυτό ξένων και Ελλήνων θεσμικών και ιδιωτών επενδυτών. Το διάστημα αυτό ο Γενικός Δείκτης βυθίστηκε από τις 5.300 στις 2.900 μονάδες, ενώ η μεγαλύτερη πτώση σημειώθηκε τις τελευταίες εβδομάδες- διάστημα κατά το οποίο πήρε διαστάσεις χιονοστιβάδας η διεθνής κρίση- με αποτέλεσμα σήμερα ο Γενικός Δείκτης να βρίσκεται σχεδόν 45% χαμηλότερα σε σύγκριση με τον Οκτώβριο του 2007.

Η χειρότερη κρίση μετά το 1929

Συγκρίσεις με το μεγαλύτερο κραχ όλων των εποχών- αυτό που συνέβη στη Γουόλ Στριτ τον Οκτώβριο του 1929- μοιραία δημιουργεί η σημερινή χρηματιστηριακή και χρηματοπιστωτική κρίση όπου τράπεζες και ασφαλιστικές εταιρείες κολοσσοί συνταράσσονται από τεράστιες ζημιές εκατοντάδων δισεκατομμυρίων δολαρίωνπληρώνοντας τις λάθος επιλογές τους και βλέποντας την αξία των μετοχών τους να εξανεμίζεται μέσα σε λίγες μόνο ημέρες.

Κορυφαίοι οικονομολόγοι και αναλυτές εκτιμούν ότι το Κραχ του 1929, κατά τη διάρκεια του οποίου ο δείκτης Ντάου Τζόουνς βυθίστηκε από τις 381,17 στις 42,1 μονάδες, έχει κοινά στον τρόπο εκδήλωσης της κρίσης αλλά και αρκετές διαφορές με τη σημερινή βουτιά σε ό,τι αφορά τα αίτια, το περιβάλλον στο οποίο εκδηλώνεται και στην πολιτική που ακολουθείται για την αντιμετώπισή της. Η βασική ομοιότητα είναι ότι τότε όπως και σήμερα οι περισσότερες εισηγμένες εταιρείες, κυρίως τράπεζες και άλλοι όμιλοι του χρηματοπιστωτικού τομέα, είδαν την αξία των μετοχών τους κυριολεκτικά να εξανεμίζεται μέσα σε λίγες μόνο ημέρες.

Τ εράστιες απώλειες
Οι μετοχές της χρεοκοπημένης πια Lehman Βrothers, για παράδειγμα, βούτηξαν κατά 94%, ενώ απώλειες άνω του 60% κατέγραψαν οι μετοχές του ασφαλιστικού κολοσσού Αmerican Ιnternational Group (ΑΙG) που σώθηκε κυριολεκτικά την τελευταία στιγμή από τη FΕD η οποία πλήρωσε 85 δισ. δολάρια αποκτώντας τον έλεγχό της. Στο Κραχ του 1929 τεράστιες απώλειες είχαν σημειώσει τράπεζες όπως η Μorgan Βank, η Chase Νational Βank και η Νational City Βank από τις οποίες προήλθαν οι τεράστιοι σημερινοί χρηματοπιστωτικοί όμιλοι.

Χρειάστηκαν 25 ολόκληρα χρόνια για να ανακάμψει η Γουόλ Στριτ από το Κραχ του 1929, καθώς ο Ντάου Τζόουνς έφτασε ξανά τα ίδια επίπεδα το 1954. Τότε η πτώση δημιουργήθηκε από τη φούσκα στις μετοχές καθώς είναι ενδεικτικό ότι από τον Αύγουστο του 1921 μέχρι τον Οκτώβριο του 1929, ο δείκτης Ντάου Τζόουνς σημείωσε αύξηση κατά 495%. Τότε όμως λόγω των λαθών που έγιναν στην αντιμετώπισή της, όπως τα μέτρα περιοριστικής πολιτικής που πήρε η τότε αμερικανική κυβέρνηση, προσέλαβε εκρηκτικές διαστάσεις, επεκτάθηκε στην πραγματική οικονομία, οδήγησε σε μαζικές απολύσεις εργαζομένων και βύθισε στη φτώχεια εκατομμύρια ανθρώπους όχι μόνο στις ΗΠΑ αλλά και στον υπόλοιπο κόσμο. Πριν από το Κραχ η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ είχε διατηρήσει για αρκετά χρόνια σε χαμηλά επίπεδα τα επιτόκια ενισχύοντας έτσι υπέρμετρα τη ζήτηση για προϊόντα- και μετοχές. Στις αρχές του 1929 προσπάθησε να μαζέψει τη ρευστότητα με μια κίνηση που αποδείχτηκε καταστροφική: Αύξησε τα επιτόκια.

Βαρύτατες επιπτώσεις
Η χρηματιστηριακή βουτιά του 1929 διήρκεσε 4 χρόνια μέχρι και το 1932 λόγω της μεγάλης ύφεσης που προκλήθηκε και προκάλεσε τις ακόλουθες επιπτώσεις: Η βιομηχανική παραγωγή μειώθηκε στο μισό, η ανεργία τετραπλασιάστηκε και εκτοξεύτηκε στο 25%, ενώ ο Ντάου Τζόουνς έχασε συνολικά το 89% της αξίας του. Σήμερα από τις αρχές του έτους ο Ντάου Τζόουνς υποχωρεί κατά 15%, ενώ η πτώση σε ημερήσια βάση δεν ξεπέρασε το 4%. Στις 28 και 29 Οκτωβρίου του 1929 η ημερήσια πτώση του Ντάου Τζόουνς διαμορφώθηκε σε 13,4% και 11,7% αντίστοιχα.

Κατάρρευση εμπιστοσύνης
Τα λάθη τότε δεν περιορίστηκαν μόνο στη νομισματική πολιτική. Στην κορύφωση της κρίσης το 1932 σε μια πρωτοφανή κίνηση ο πρόεδρος των ΗΠΑ Χ. Χούβερ αποφάσισε να ισοσκελίσει τον προϋπολογισμό- πιστός στη δημοσιονομική «ορθοδοξία» της εποχής- αυξάνοντας σημαντικά τους συντελεστές του φόρου εισοδήματος. Σύγχρονοι αναλυτές αναφέρουν ότι η σημερινή κρίση οφείλεται κατά κύριο λόγο στην κατάρρευση της εμπιστοσύνης των επενδυτών στις αγορές όπου πλανάται ο φόβος των απωλειών από επενδύσεις σε δομημένα ομόλογα με εγγύηση αμερικανικά στεγαστικά δάνεια υψηλού κινδύνου. Όπως εκτιμούν διεθνείς αναλυτές, η μεγάλη ομοιότητα με την κρίση του 1929 είναι ότι η FΕD κράτησε για υπερβολικά μεγάλο χρονικό διάστημα (πολλά χρόνια) τα επιτόκια σε χαμηλά επίπεδα.

Κριτική στη FΕD
Μάλιστα, ειδικά για την τωρινή κρίση ασκείται έντονη κριτική στη FΕD ότι εγκατέλειψε τον παραδοσιακό ρόλο της στη συγκράτηση πληθωρισμού και μπήκε στα χωράφια της ρύθμισης της πραγματικής οικονομίας μετά την κατάρρευση των τεχνολογικών μετοχών (χρηματιστηριακή φούσκα του 1999-2000). Προκειμένου να αποτρέψει μια ύφεση, η FΕD τότε είχε μειώσει το βασικό επιτόκιο δανεισμού σε δολάρια σε 1% προκαλώντας έκρηξη στα στεγαστικά δάνεια και φούσκα στις τιμές των ακινήτων. Ακολούθησε σταδιακή αύξηση των επιτοκίων για να αποφευχθεί η υπερθέρμανση της αμερικανικής οικονομίας προκαλώντας αλυσιδωτές χρεοκοπίες σε νοικοκυριά που είχαν δανειστεί για να αγοράσουν σπίτι. Τα στεγαστικά τους δάνεια είχαν όμως «τεμαχιστεί», τιτλοποιηθεί και πουληθεί σε όλο τον κόσμο.

Χωρίς αποτελέσματα
Οι ζημιές που άρχισαν να γράφουν από αυτά οι τράπεζες έχει πλέον προκαλέσει μια άνευ προηγούμένου κρίση εμπιστοσύνης που αυξάνει τα επιτόκια, ρίχνει τα χρηματιστήρια και προκαλεί παλιρροιακά κύματα πανικού στις αγορές. Η αποκατάσταση της χαμένης εμπιστοσύνης είναι αυτήν τη στιγμή το ζητούμενο και εκεί φαίνεται να στρέφονται οι προσπάθειες για την επίλυση της κρίσης μέσω των εγγυήσεων των χρεών των τραπεζικών και άλλων επενδυτικών ιδρυμάτων όπως προτείνει μεγάλη μερίδα οικονομολόγων προκειμένου να μην εξαπλωθεί η κρίση στην πραγματική οικονομία. Οικονομολόγοι όπως ο Αxel Leijonhufvud από το Πανεπιστήμιο του Τρέντο της Ιταλίας υποστηρίζουν ότι στην κατάσταση που φτάσαμε κινήσεις της FΕD και της κυβέρνησης να αναλαμβάνουν εγγυήσεις για χρέη μεγάλων τραπεζών και επιχειρήσεων είναι προς τη σωστή κατεύθυνση για την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης. Λένε ότι τα χαμηλά επιτόκια δεν φτάνουν για να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη και φέρνουν το παράδειγμα της Ιαπωνίας που σε όλη τη δεκαετία του ΄90 είχε σχεδόν μηδενίσει τα επιτόκια χωρίς όμως αξιοσημείωτα αποτελέσματα. Σε κάθε περίπτωση λέει ότι οι ΗΠΑ δεν θα αποφύγουν μια μακρά περίοδο στασιμοπληθωρισμού. Υπάρχουν όμως και οι πιο σκληροπυρηνικές φιλελεύθερες φωνές που απαιτούν μέσα συμβατικά για την αντιμετώπιση της κρίσης. Για παράδειγμα, ο υποψήφιος των Ρεπουμπλικάνων Τζον ΜακΚέιν ζήτησε να αφήσει η FΕD την ΑΙG να χρεοκοπήσει για ηθικούς λόγους.

Η διαφορά από τότε
Η μεγαλύτερη διαφορά σήμερα με τότε είναι πως το 1929 επικρατούσε η αντίληψη ότι ο ιδιωτικός τομέας έπρεπε να αντιμετωπίσει μόνος του την κρίση με αποτέλεσμα να υποτιμηθεί το πρόβλημα της κατάρρευσης. Σήμερα η FΕD δεν φαίνεται διατεθειμένη να κάνει το ίδιο λάθος, όπως απέδειξε τροφοδοτώντας με εκατοντάδες δισεκατομμύρια δολάρια χρηματοπιστωτικούς ομίλους όπως η Βear Stearns, η Freddie Μac, η Fannie Μae και- εσχάτως- η ΑΙG. Πάντως αρκετοί καταλογίζουν ευθύνες στη FΕD, υποστηρίζοντας ότι άφησε τη Lehman Βrothers να καταρρεύσει τροφοδοτώντας κύμα πανικού στις αγορές.