«Ήμουν φιμωμένος για πολλά χρόνια»

Το πρώτο- εδώ και μία εικοσαετία- θεατρικό έργο του Βάτσλαβ Χάβελ με τίτλο «Leaving» («Η αναχώρηση») κάνει πρεμιέρα απόψε στο μικρό- μόλις 175 θέσεωναλλά σημαντικό οφ Γουέστ Εντ θέατρο «Οrange Τree» του Λονδίνου (δίπλα στον σιδηροδρομικό σταθμό Richmond), που πρωτολειτούργησε παραμονή Πρωτοχρονιάς του ΄71 στο πατάρι της ομώνυμης παμπ και έκτοτε κρατά εξέχοντα ρόλο στα θεατρικά δρώμενα της βρετανικής πρωτεύουσας.

Συνήθως οι συγγραφείς έχουν να λένε κάθε είδους δικαιολογίες όταν έχουν καιρό να γράψουν, όμως ωχριούν μπροστά στις ρεαλιστικές δικαιολογίες του Τσέχου πρώην προέδρου. Εκείνος, παράλληλα με το συγγραφικό του έργο, είδε τα σοβιετικά στρατεύματα να αποχωρούν από τη χώρα του 21 χρόνια μετά την εισβολή τους, έζησε τη διάλυση του Συμφώνου της Βαρσοβίας, τον ανασχηματισμό της Ευρώπης, τη Βελούδινη Επανάσταση και την ανεξαρτησία της Τσεχίας, αλλά και την ένταξή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση το 2004. Είχε όμως αποχωρήσει έναν χρόνο νωρίτερα από το παλάτι του Καρόλου Δ΄ που έχει μετατραπεί σε προεδρική κατοικία (από το 1918). Το «Leaving» συμπτωματικά πραγματεύεται περίπου μια τέτοια περίπτωση: ενός ανθρώπου που ανέλαβε τις τύχες ενός έθνους και τον «συναντάμε» τη στιγμή που εγκαταλείπει την προεδρική κατοικία, ως απλό πολίτη πλέον. Ευλόγως θα σκεφτεί κάποιος πως είναι αυτοβιογραφικό. «Έκανα την πρώτη γραφή του έργου μεταξύ 1988 και 1989, προ της Επανάστασης», απαντά με μάλλον κοινότοπο και αστείο τρόπο ο Τσέχος συγγραφέας και πρώην πολιτικός. «Το έγραψα και το έριξα σε ένα συρτάρι. Σκέφτηκα πως ήταν ξεπερασμένο και με τον καιρό νόμιζα ότι κάπου είχε χαθεί. Όμως, αφ΄ ότου έφυγα από το γραφείο, ανακάλυψα πως η γραμματέας μου το είχε φυλάξει και μου το έδωσε».

Επομένως δεν ήταν η δική του αποχώρηση από το προεδρικό μέγαρο πηγή έμπνευσής του για το έργο- ισχυρίζεται-, αλλά μια άλλη έξοδος, εκείνη του 1968, ύστερα από τη βραχύβια Άνοιξη της Πράγας. «Ύστερα από τη σοβιετική κατοχή πολλοί μεταρρυθμιστές κομμουνιστές, από γενικούς γραμματείς έως απλά μέλη του κόμματος, διαγράφτηκαν από το κόμμα και εξαναγκάστηκαν σε χειρωνακτικές εργασίες, ενώ τις θέσεις πήραν συνεργάτες και υποστηρικτές του νέου καθεστώτος».

Πάντως δεν είναι λίγοι εκείνοι που πιστεύουν το αντίθετο, δεδομένου ότι στο έργο εμφανίζεται ο διάδοχος του απερχόμενου πολιτικού να θέλει να μετατρέψει τη χώρα σε ένα ερωτικό μούλτιπλεξ. Ο διάδοχος αποκαλείται Βλάστιτς Κλάιν, όνομα σχεδόν ομόηχο με του Βάτσλαβ Κλάους, του σημερινού Τσέχου προέδρου, για τον οποίον ο Χάβελ έχει εκφράσει την απαρέσκειά του λόγω του… εναγκαλισμού του με τον καπιταλισμό.