«Η Ελλάδα είναι το επόμενο πλάνο μου»

«Φωτογραφίζω ντοκουμέντα που ξεπερνούν τα στενά περιθώρια του χρόνου και γίνονται αιώνια σύμβολα» λέει ο φωτογράφος της Άνοιξης της Πράγας και των Τσιγγάνων Γιόζεφ Κουντέλκα που εκθέτει στο Μουσείο Μπενάκη
«Ηέκθεση αυτή είναι όλη μου η ζωή. Και αυτό γιατί πάντα φωτογράφιζα αυτό που ήθελα» λέει ο Γιόζεφ Κουντέλκα, ο Τσέχος φωτογράφος που αποτύπωσε στα καρέ τις τραγικές εικόνες της σοβιετικής εισβολής στην Τσεχοσλοβακίας το 1968. Αφορμή είναι η αναδρομική του έκθεση που διοργανώνεται στο Νέο Κτίριο Μουσείου Μπενάκη (σε συνεργασία με τα φωτογραφικά πρακτορεία Μagnum και Αpeiron Ρhotos).

Στα 300 ασπρόμαυρα καρέ της έκθεσης συμπυκνώνονται όσα κέντρισαν τον φωτογράφο στα 40 χρόνια της πορείας του. Περιπλανήθηκε σε όλη την Ευρώπη, όχι για να απαθανατίσει την ομορφιά της ηπείρου, αλλά τη ροπή των ανθρώπων της προς την καταστροφή, όπως λέει. Από τους ερημωμένους τόπους και τα απελπισμένα βλέμματα ανθρώπων μέχρι τα βομβαρδισμένα σπίτια. Πρωταγωνιστικό ρόλο στα καρέ του κρατά η ρωσική εισβολή στην Τσεχοσλοβακία, για να «θυμούνται οι παλιοί και να μαθαίνουν οι νέοι ώστε να μην ξαναζήσουμε σκηνές πολέμου», όπως λέει ο ίδιος. Φωτογραφίες με τις οποίες κατάφερε να δώσει ένα από τα καλύτερα δείγματα των φωτογραφικών ανταποκρίσεων της μεταπολεμικής εποχής. «Θυμάμαι έναν Τσιγγάνο από τη Γαλλία. Επισκέφτηκε μια από τις εκθέσεις μου και, χωρίς να ξέρει ποιος είμαι, μου είπε: “Είμαι σίγουρος ότι ο φωτογράφος είναι Τσιγγάνος, γιατί αλλιώς δεν θα μπορούσε να είχε απαθανατίσει τόσο καλά τους Τσιγγάνους» εξομολογείται ο Κουντέλκα, αναφερόμενος στις φωτογραφίες με φόντο τους καταυλισμούς των Ρομ στη Σλοβακία και στη Ρουμανία. Ο ίδιος επέλεξε να μην έχει δική του στέγη, ενώ απέκτησε σπίτι λίγο μετά την εγκατάστασή του στο Παρίσι.

Όσον αφορά την Ελλάδα, έκανε την εξαίρεση και έστρεψε τον φωτογραφικό του φακό στην ομορφιά του πολιτισμού της. «Ένα από τα επόμενα βήματά μου θα είναι μια έκθεση φωτογραφίας με θέμα την Ελλάδα και τη Μεσόγειο. Μου αρέσει να φωτογραφίζω τα αρχαιολογικά μνημεία», λέει, ενώ στους τοίχους του Μουσείου Μπενάκη κρέμονται- μεταξύ άλλων- εικόνες από ελληνικά αρχαία θέατρα.

Η πορεία του ξεδιπλώνεται στον εκθεσιακό χώρο σε τέσσερις ενότητες. «Το ξεκίνημα» αποτελείται από τα πρώτα του αποτυπώματα, όταν ήταν ακόμα φοιτητής. Σημαντικό τμήμα του έργου του Κουντέλκα αποτελούν τα εξώφυλλα στο μηνιαίο περιοδικό «Divadlo» (Θέατρο), καθώς και οι φωτογραφίες θεατρικών παραστάσεων με χαρακτήρα ρεπορτάζ. «Το θέατρο μού έδειξε την ουσία της ζωής» λέει ο 70χρονος φωτογράφος. Η πανοραμική κάμερα, που άρχισε να χρησιμοποιεί το 1986, τον οδήγησε σε αποτύπωση της αναρχίας που έφεραν οι άνθρωποι στο περιβάλλον τους. Και αποτέλεσαν τη σειρά «Το χάος». Μια άλλη ενότητα αποτελούν οι «Εξορίες». Εξόριστος ο ίδιος, φωτογραφίζει ζώα χαμένα, άδειους δρόμους, τη νεκρή φύση των πόλεων για να εκφράσει τη δική του νοσταλγία και μοναξιά.

Την έκθεση συνοδεύει ο αναδρομικός τόμος του έργου του Κουντέλκα στα ελληνικά, μια συνέκδοση του Μουσείου Μπενάκη και του πρακτορείου Αpeiron Ρhotos, καθώς και το λεύκωμα «Η Εισβολή ΄68».

ΙΝFΟ

Εγκαίνια της αναδρομικής έκθεσης φωτογραφίας του Γιόζεφ Κουντέλκα στο Μουσείο Μπενάκη (Πειραιώς 138 και Ανδρόνικου, τηλ. 210-
3453.111) απόψε στις 20.00. Διάρκεια: μέχρι 23 Νοεμβρίου.

Με μια ματιά

1938. Γεννήθηκε στη Μοραβία Τσεχοσλοβακίας. 1956-61. Σπούδασε μηχανικός στο Πολυτεχνείο. 1988. Κυκλοφορεί το βιβλίο του «Εξορίες». 1990. Επιστρέφει στην Τσεχοσλοβακία ύστερα από είκοσι χρόνια εξορίας.

1992. Χρίζεται ιππότης του Τάγματος Γραμμάτων και Τεχνών από το γαλλικό υπουργείο Πολιτισμού.

2002. Ο πρόεδρος Βάτσλαβ Χάβελ του απονέμει το αριστείο της Τσέχικης Δημοκρατίας και τον τίτλο του Αξιωματικού του Τάγματος Γραμμάτων και Τεχνών.

2008. Το βιβλίο «Εισβολή ΄68» εκδίδεται στην Ελλάδα και σε άλλες εννέα χώρες.

1961. Πρώτη έκθεση φωτογραφιών του στο φουαγιέ του θεάτρου Σέμαφορ.

1967. Τιμάται με το βραβείο της Ένωσης Καλλιτεχνών της Τσεχοσλοβακίας.

1969. Υπογράφει τις φωτογραφίες του από τη ρωσική εισβολή στην Πράγα με τα αρχικά Ρ.Ρ (Ρrague Ρhotographer).

1974. Γίνεται τακτικό μέλος του διεθνούς φωτογραφικού πρακτορείου Μagnum.

1984. Αναδρομική έκθεση στην γκαλερί Ηayward του Λονδίνου.

1987. Αποκτά γαλλική υπηκοότητα και παραλαμβάνει το Εθνικό Βραβείο Φωτογραφίας από το υπουργείο Πολιτισμού της Γαλλίας.