Σύνδρομα και συνδρομές

Τον «Ορέστη» του Ευριπίδη παρουσίασε το καλοκαίρι το ΚΘΒΕ στην Επίδαυρο και αλλού σε σκηνοθεσία Σλόμπονταν Ουνκόβσκι με τους Λάζαρο Γ εωργακόπουλο, Λυδία Φωτοπούλου
Επειδή από σχετικούς, αλλά προκατειλημμένους, αλλά και άσχετους, μεταξύ των οποίων και πολιτικοί που τάχα ασχολούνται με τα πολιτιστικά, ακούστηκε εντονότερα πρόσφατα πως κάποιες αυστηρές κρίσεις της κριτικής, ιδιαίτερα στις απόπειρες ερμηνείας του αρχαίου δράματος, αναφέρονταν σε ξένους σκηνοθέτες, πως τάχα την κριτική και μάλιστα του γράφοντος διακατέχει προκατάληψη εναντίον αλλοδαπών καλλιτεχνών, τόσο ώστε να μου χρεώνουν ακόμη και εθνικιστικές και ρατσιστικές τάσεις και στάσεις, σπεύδω να επιστρέψω τον χαρακτηρισμό και να υποθέσω πως κάθε στήριξη, ακόμη και σε βλακώδεις και αστοιχείωτες απόψεις ξένων, αποτελεί δουλική υποτέλεια, μαϊμουδισμό και συμπλεγματική μειονεξία απέναντι σε κάθε ξενικό και ξενόφερτο.

Μέσα στον οίστρο της μάλιστα και κάποια βλαξ, επειδή αναφέρθηκα πρόσφατα σε πολλές θετικές μου κρίσεις για ξένων σκηνοθετών απόψεις, ανάμεσα στους οποίους συγκατέλεγα και τον Στάιν, έσπευσε να με συκοφαντήσει γράφοντας πως αποθέωσα την περσινή του «Ηλέκτρα», την οποία ονόμασε «της αρπαχτής» (το τελευταίο, φαντάζομαι, αναφέρεται κυρίως στον πλούσιο χορηγό, το Ελληνικό Φεστιβάλ!). Και βέβαια οι παροικούντες την Ιερουσαλήμ θυμούνται πόσο επικριτικός υπήρξα για την εν λόγω παράσταση, αφού, για πρώτη φορά στη θητεία μου των τριάντα οκτώ χρόνων, επανήλθα με ανοιχτή επιστολή στην άξια και ταλαντούχα, πλην πληττόμενη, πρωταγωνίστρια. Όταν ανέφερα τον Στάιν, εννοούσα βέβαια την «Πενθεσίλεια», τον «Αγαμέμνονα» από την «Ορέστειά» του, και βέβαια τη «Μήδειά» του, θέλοντας ακριβώς να στηρίξω την άποψη πως για το ίδιο αρχαίο έργο, που στην περίπτωση Βασίλιεφ ήμουν αρνητικός, έχω εκφραστεί θετικά, όπως και για τη «Μήδεια» του Νιναγκάουα (με τον Χίρα) και τη «Μήδεια» του Κινέζου Λούο με άποψη κινέζικης όπερας. Για τις δύο τελευταίες φέρω μάλιστα και την ευθύνη της ένδοξης εδώ πορείας τους αφού, μετά την πρώτη με κοινό 15 θεατών (ανάμεσα στους οποίους ο Μινωτής και η Χορς) στον Λυκαβηττό, με δική μου αποθεωτική κριτική, ανάγκασα το Ελληνικό Δημόσιο να τη φέρει την άλλη χρονιά στο Ηρώδειο με 10.000 θεατές. Όσο για τον Λούο, είχε φέρει στους Δελφούς έναν ανεκδιήγητο «Οιδίποδα» με υποκριτική 19ου αιώνα και όψιν «Μασίστα» και «Οδύσσειας» με τη Ροσάνα Ποντεστά, και προεδρεύοντας στο συνέδριο την επομένη εκλιπάρησα τον Λούο (γιο του μεγάλου μεταφραστή του Σοφοκλή στα κινέζικα) να δει την αρχαία τραγωδία μέσα από την παράδοσή του.

Και την άλλη χρονιά έφερε την έξοχη «Μήδειά» του. Άρα, όταν έκρινα αυστηρά τη «Μήδεια» του Βουτσινά, της Κοντούρη και του Λιβαθινού, ήμουν πιθανόν εκτός των άλλων και ανθέλληνας. Ευτυχώς, υπάρχουν τα κείμενα (που μόνο οι βλάκες αγνοούν ή αποσιωπούν), κριτικές και πρακτικά συνεδρίων. Όταν εκθειάζαμε τον «Πλούτο» του Ρονκόνι, την «Ορέστεια» και τη «Λυσιστράτη» του Πίτερ Χολ, τις «Τρωάδες» του Σουζούκι, είμαστε φιλόξενοι και όταν απορρίπταμε τις αηδίες του Στούρουα, του Λάνκοφ, την επιπολαιότητα του Στάιν («Ηλέκτρα», «Ευμενίδες»), το πλατωνικό μεταφυσικό πανηγυράκι του Βασίλιεφ, είμαστε ρατσιστές. Και ανθέλληνες όταν αρνιόμαστε να εντάξουμε στον χαβαλέ τον Αριστοφάνη (;) του Λιγνάδη και όταν ανατριχιάζουμε όταν τα χορικά του «Αγαμέμνονα»

ΙΝFΟ

Τον «Ορέστη» (του Ευριπίδη) θα παρουσιάσει το ΚΘΒΕ στο Βασιλικό Θέατρο (στη Θεσσαλονίκη) από τις 25 Σεπτεμβρίου έως τις 5 Οκτωβρίου

της κυρίας Μπρούσκου έγιναν υλακές κοπρόσκυλων.

Το άλλο βλακώδες που ακούγεται είναι πως η κριτική που αρνείται να αποδεχτεί τις μεταμοντέρνες σάχλες θέλει να φέρει την ερμηνεία του αρχαίου δράματος στην εποχή και την άποψη του Ροντήρη. Τόση βλακεία! Ε, λοιπόν ο γράφων αρνήθηκε (και έφυγε στο εξωτερικό) να γράψει για την «Ηλέκτρα» του Ροντήρη το 1978, επειδή είχε πέσει στην παγίδα του Μινωτή, διευθυντή τότε του Εθνικού, που τον καλούσε να επαναλάβει την άποψή του το 1938 στην Επίδαυρο. Τίποτε δεν έχουν διδαχθεί οι αστοιχείωτοι, αφού η Ασπασία Παπαθανασίου, που δοξάστηκε διεθνώς παίζοντας την άποψη Ροντήρη, στη μεταπολίτευση άλλαξε μετάφραση και σκηνοθέτησε μόνη της την «Ηλέκτρα» για να δείξει πως η ερμηνευτική εποποιία προχωρεί, εγκαταλείποντας τη ρυθμική συνεκφώνηση και διδάσκοντας αδόμενα χορικά; Θεωρούν οι αστοιχείωτοι τυχαίο πως η πρώτη μου μετάφραση ήταν της «Ηλέκτρας» του Σοφοκλή (στην επαναστατική για την εποχή σκηνοθεσία του Ευαγγελάτου με Βαλάκου, Φυσσούν, μουσική Δημήτρη Τερζάκη), αφού ήθελα να απαλλαγώ από τους ρυθμούς και την άποψη του Δασκάλου μου, καθώς ήμουν βοηθός του στην περιοδεία και είχα ακούσει τον ήχο της παράστασης εκατοντάδες φορές;

Ποια συντηρητική άποψη ερμηνείας πατρονάρω, όταν χρόνια πριν από τις ηλίθιες μεταμοντερνιές υποδεχτήκαμε θετικά την «Άλκηστη» και τον «Κύκλωπα» του Ευαγγελάτου, την πρωτοποριακή «Ιφιγένεια εν Αυλίδι» (με κοστούμια υποκριτών Μέτερνιχ και χορό αγγελουδάκια Μπαρόκ), την «Ιφιγένεια εν Αυλίδι» του Ντουφεξή με συνοδεία το τουμπελέκι του Μπαλαμπάνη, τις «Βάκχες» λαϊκό συναξάρι (να, μάθημα για τον Βασίλιεφ!) του Κουν και την ιταλική «Αντιγόνη» του Τερζόπουλου. Θυμάται κανένας τον «Ρήσο» του Ευαγγελάτου με περιβάλλον του Πάτσα, χαρακώματα Βιετνάμ και επεισόδια με ύφος «Άλαμο»; Συντηρητική ήταν η παράσταση της «Λυσιστράτης» του Ευαγγελάτου με άντρες μόνο, διακείμενο από την «ιστορία» του Θουκυδίδη και υποκριτική μπουλουκιού;

Ποιος δεν υποδέχτηκε με ενθουσιασμό από την κριτική αυτής της στήλης με τις εύστοχες λύσεις του Τσιάνου στην «Ηλέκτρα» του Ευριπίδη (κάποια τώρα τη λοιδόρησε ως τραγωδία με σεγκούνια, ενώ το τρίκυκλο του Βασίλιεφ ήταν μοντερνισμός του γιουσουρούμ!), την «Άλκηστη» του Αρμάου, την «Άλκηστη» της Κονιόρδου με ηθοποιούς και κούκλες, τον έξοχο ειρωνικό «Ίωνα» και του Ευαγγελάτου και της Κονιόρδου; Ας αφήσουν λοιπόν τα σάπια και ας αντιληφθούν πως υπερασπιζόμαστε τα κείμενα, όπως τα διατηρητέα νεοκλασικά και το οικοσύστημα από τους οικοπεδοφάγους και τους εμπρηστές του φυσικού και του πολιτιστικού κάλλους.

Έπειτα από αυτά θα θεωρηθούμε ρατσιστές και μάλιστα αντισκοπιανοί εθνικιστές, διότι μας φάνηκε ανόητη, αστόχαστη, πρόχειρη και αδιάβαστη η ανάγνωση (τρομάρα του, ο συλλαβισμός!) του τραγικώς λειτουργικού αναλφάβητου κ. Ούνκοβσκι στον «Ορέστη» του Ευριπίδη, παράσταση του ΚΘΒΕ;

Αν και πρέπει να του αναγνωρίσει κανείς ένα μεγάλο προσόν, που δείχνει μια ειδική ικανότητα, άξια θαυμασμού. Κατόρθωσε να κάνει αγνώριστη μία από τις σημαντικότερες Ελληνίδες πρωταγωνίστριες, τη Λυδία Φωτοπούλου, με τεράστια πείρα στο Αρχαίο Δράμα. Πώς κατόρθωσε να την πείσει ότι η Ηλέκτρα του Ευριπίδη σ΄ αυτό το έργο, άκρως μητρική, τρυφερή, συντροφική και τετραπέρατη, είναι ένα παρτσακλό, σαχλοκούδουνο, βλαμμένο;


Το ρετσινόλαδο και η σπαστική μαριονέτα

Αναμένει κανείς να μην έχει πάρει χαμπάρι ο πρωτάρης Βαλκάνιος τι σημαίνει χορός της τραγωδίας; Αναμενόμενο να καταπιεί με ρετσινόλαδο τα υπέροχα χορικά, αλλά είναι από τ΄ άγραφα πώς οδήγησε μία τόσο ευαίσθητη ηθοποιό αποχρώσεων σ΄ αυτή τη σπαστική μαριονέτα.

Μωρέ, μήπως ήταν τίποτα σκοπιανός δάκτυλος;

Αλλά μόνο τη Φωτοπούλου; Τον ταλαντούχο χορογράφο Δημήτρη Σωτηρίου, που έχει δείξει πως κατέχει το ύφος και το ήθος του τραγικού, τον μετέτρεψε σε διεκπεραιωτή ενός τσούρμου, τεραστίου αριθμού, αφού οπωσδήποτε έπρεπε να εργαστούν ώστε να δικαιολογήσουν τον μισθό τους οι ανενεργοί ηθοποιοί της Δεύτερης Κρατικής Σκηνής, άντρες και γυναίκες.

Σέβομαι τον επαγγελματισμό των άξιων ηθοποιών που υποχρεώθηκαν να φορτωθούν αυτό το ανερμάτιστο εγχείρημα. Ο Γεωργακόπουλος, ο Κρανάς, η Παπαθεμελή, ο Μπισμπίκης προσπάθησαν να διασώσουν την ιστορία τους! Ο Ρηγόπουλος, η Δραγούμη και ιδίως ο Συσσοβίτης, ιστορία στο είδος δεν είχαν, άρα δεν διέσωσαν τίποτα. Ο Καστρής έχει προσόντα εμφανή, αλλά ας αφαιρέσει από το βιογραφικό του τον αγγελιαφόρο του. Καλό θα του κάνει.

Ο κ. Ούνκοβσκι μας «χάρισε» ένα Ληρ στο Εθνικό, τώρα έναν «Ορέστη» στο ΚΘΒΕ. Νομίζω πως αποδείξαμε στον κ. Νίμιτς ότι εμείς εθνικιστικά σύνδρομα δεν έχουμε. Άρα, φτάνει το εμβόλιον Ούνκοβσκι. Κακοφόρμισε.