«Είχα το κομμωτήριο στο “Ηotel Rwanda”»
Ενημερώσου πρώτα από ΤΑ ΝΕΑ
9 λεπτά «Μας φώναζαν να κλείσουμε τα μάτια για να μην αναγκαστούν, όπως έλεγαν, να μας σκοτώσουν. Ήμουν μόνη με τη μητέρα μου και κρυφτήκαμε κάτω από μια σκάλα, στο σπίτι ενός φιλικού μας ζευγαριού στο Κιγκάλι. Οι σφαίρες περνούσαν μέσα από τους τοίχους και ευχόμουν να ήμουν αόρατη».
Η Ευρυδίκη Κοντοπού ακόμα και σήμερα θυμάται με κάθε λεπτομέρεια τις στιγμές αγωνίας που έζησε όταν ξέσπασαν οι πρώτες ταραχές μεταξύ των φυλών Χούτου και Τούτσι στη Ρουάντα το 1991, τρία χρόνια πριν από τη γενοκτονία.
Το ξενοδοχείο στο οποίο είχε ανοίξει το κομμωτήριό της, δέκα χρόνια μετά θα «πρωταγωνιστούσε» στην ταινία «Ηotel Rwanda», που ήταν υποψήφια για Όσκαρ. Στην ιστορία που περιγράφει ο σκηνοθέτης, ο διευθυντής του ξενοδοχείου Πολ Ρουσεσαμπαγκίνα κατάφερε να σώσει τη ζωή 1.200 Τούτσι το 1994, φυγαδεύοντάς τους εκτός συνόρων την περίοδο που μαίνονταν οι συγκρούσεις. Σε διάστημα περίπου 100 ημερών, από τις 6 Απριλίου έως τα μέσα Ιουλίου εκείνης της χρονιάς, είχαν σφαγιασθεί 500.000 άνθρωποι. Σε διάστημα 48 ωρών είχαν καταφύγει στο Μπουρούντι, την Ουγκάντα και το Ζαΐρ 2 εκατ. πρόσφυγες από τη Ρουάντα. «Είδα το χάος». «Η κατάσταση ήταν εκτός ελέγχου από τις αρχές του ΄90», λέει ο Χρυσάφης Κοντοπός, πατέρας της Ευρυδίκης και επίτιμος πρόξενος της χώρας μας στο Κιγκάλι μέχρι τον πόλεμο. «Ο διευθυντής του ξενοδοχείου Ηotel des Μille Collines (δηλαδή των Χιλίων Λόφων) ανήκε στη φυλή των Χούτου και είχε παντρευτεί γυναίκα από τη φυλή των Τούτσι. Δεν ξέρω αν κατάφερε να σώσει τους χιλιάδες ανθρώπους που δείχνει η ταινία. Προσωπικά δεν το πιστεύω, γιατί είδα το χάος και θεωρώ αδύνατη τη σωτηρία τόσων ανθρώπων που βρέθηκαν στο επίκεντρο των εχθροπραξιών».
Όπως διηγείται ο κ. Κοντοπός, κανένας δεν ήταν ασφαλής από την πρώτη στιγμή που άρχισαν οι ταραχές το 1991. «Πόσω μάλλον στον πόλεμο, τρία χρόνια μετά. Αναγκαστήκαμε να αφήσουμε όλη μας την περιουσία πίσω και να επιστρέψουμε στην Ελλάδα», λέει με πικρία.
«Χάθηκε η περιουσία μας».
«Το 1994, όταν ξέσπασε ο πόλεμος μεταξύ Χούτου και Τούτσι, κάηκε το προξενείο και το μαγαζί που είχαμε στο Κιγκάλι. Ζήσαμε 25 χρόνια στη Ρουάντα με τον άνδρα μου και όταν θελήσαμε να επιστρέψουμε δεν υπήρχε, δυστυχώς, δυνατότητα. Όλη η περιουσία μας εκεί χάθηκε και οι άλλοτε αρμονικές σχέσεις μας με τους ντόπιους έγιναν εχθρικές. Κάθε ξένος αισθανόταν πια παρείσακτος», θυμάται η σύζυγός του Αναστασία Κοντοπού.
«Σ΄ εμάς οι πυροβολισμοί έκαναν μήνες να σταματήσουν. Σε κάθε δρόμο, κάθε γωνιά και πτώματα. Ζήσαμε τη φρίκη και αναγκαστήκαμε να εγκαταλείψουμε την Μπουζουμπούρα δύο φορές για να σωθούμε», λέει η Ελένη Κοντοπού, αδελφή της Ευρυδίκης, η οποία ζει μόνιμα με την οικογένειά της στο Μπουρούντι, όπου συνεχίζονται οι συγκρούσεις μεταξύ Χούτου και Τούτσι.
«Υπήρχε έχθρα μεταξύ των δύο φυλών. Τη βλέπαμε, αλλά δεν υπήρχαν βιαιότητες όπως αυτές που ζήσαμε όταν ξέσπασε ο πόλεμος. Σ΄ εμάς οι Χούτου φαίνονταν καλοκάγαθοι και ήταν για χρόνια στην εξουσία. Οι Τούτσι ήταν πιο ψηλοί, πιο όμορφοι αλλά πιο πονηροί και πολεμοχαρείς. Κάποτε ήταν οι αριστοκράτες, ενώ η λέξη Χούτου ήταν συνώνυμο του υποτελούς σε αυτούς. Πριν γίνει η Ρουάντα βελγική αποικία, οι Τούτσι ήταν οι γαιοκτήμονες και οι Χούτου, εργάτες στα κτήματά τους. Οι Βέλγοι προσπάθησαν να εξομαλύνουν τις διαφορές, αλλά οι Χούτου ήταν εκείνοι που κατάφεραν να κερδίσουν την ανεξαρτησία της χώρας και πήραν την εξουσία. Πολλοί Τούτσι αντάρτες εκπαιδεύονταν στην Ουγκάντα, δεν ξέραμε όμως ούτε φανταζόμασταν ότι θα έφθαναν σε τέτοιες ακρότητες οι δύο φυλές το 1994, όταν ήρθαν για λίγο στην εξουσία οι Τούτσι».
«Στο κομμωτήριο έρχονταν μόνο ξένοι, κυρίως Βέλγοι, αρκετοί Ιταλοί και Ασιάτες που ζούσαν στο Κιγκάλι. Εκτός από τη δυσκολία για το κούρεμα και το χτένισμα στα μαλλιά των ντόπιων, οι περισσότεροι δεν είχαν τα μέσα να πληρώσουν και γι΄ αυτό δεν είχα ντόπιους πελάτες. Είχα όμως μια ντόπια υπάλληλο από τη φυλή των Τούτσι, η οποία αγόρασε το κομμωτήριο όταν αναγκάστηκα να το πουλήσω μετά τον πόλεμο», λέει η Ευρυδίκη.
«Μέχρι και το 1980 οι Βέλγοι δεν επέτρεπαν σε ντόπιους να έχουν μαγαζιά και ας είχε πάψει να είναι αποικία τους η Ρουάντα από το 1962. Ακόμα και στα ελληνικά μαγαζιά έκαναν μποϊκοτάζ, για να μας διώξουν. Ήταν ιδιόμορφη κατάσταση, οι περισσότεροι ντόπιοι πεινούσαν και αναγκάζονται να κλέβουν τα μαγαζιά και τα σπίτια των ξένων. Δεν τολμούσαμε να αφήσουμε για λίγο μόνες τους τις γυναίκες μας, ήταν ικανοί να “σηκώσουν” όλο το μαγαζί», λέει ο κ. Κοντοπός. «Δεν μου λείπει πια η Ρουάντα», συμπληρώνει με απογοήτευση. «Είμαστε καλύτερα στην Ελλάδα. Έζησα 30 χρόνια στην Αφρική και έφυγα πικραμένος, γιατί μου τα πήραν όλα. Πρώτα δούλεψα σε ψαράδικο στη λίμνη Αλμπέρ, μετά σε μαγαζί με ρούχα και ύστερα άνοιξα δική μου επιχείρηση. Είχα μεγάλο σπίτι και καλό εισόδημα, αλλά ζούσα μέσα στην ανησυχία και αργότερα με τον φόβο. Τώρα πια ανησυχώ μόνο για τη μεγαλύτερη κόρη μου την Ελένη, που ζει με την οικογένειά της στο Μπουρούντι. Ο άνδρας της που γεννήθηκε εκεί από Έλληνες γονείς, δεν θέλει να φύγει ποτέ και για κανένα λόγο».
Η «σφαγή» του 1994
500.000
ΑΝΘΡΩΠΟΙ
σφαγιάστηκαν από τις 6 Απριλίου έως τα μέσα Ιουλίου του 1994
2 εκατ.
ΠΡΟΣΦΥΓΕΣ κατέφυγαν στο Μπουρούντι, την Ουγκάντα και το Ζαΐρ μέσα σε 48 ώρες
1 εκατ.
ΝΕΚΡΟΙ, από τους οποίους οι 800.000
Τούτσι, ήταν ο απολογισμός των ταραχών
«Κι όμως, νοσταλγώ τη χώρα των παιδικών μου χρόνων…»
«Θυμάμαι μικρές να παίζουμε στο Μπουτάρε, όπου και γεννήθηκα», λέει η Ευρυδίκη Κοντοπού. «Ήταν μία ώρα μακριά από το Κιγκάλι και άλλη μία ώρα από τα σύνορα με το Μπουρούντι. Βλέπαμε τους ξένους που έρχονταν για τουρισμό στη Ρουάντα. Ο κόσμος ξέρει πια τη χώρα αυτή μόνο από τις σφαγές και την αιματοχυσία. Οι τηλεοράσεις έδειξαν καρέ- καρέ τη γενοκτονία και τον ξεριζωμό εκατομμυρίων απελπισμένων ανθρώπων από τα σπίτια τους. Εμείς, παρ΄ ότι ζήσαμε τον πόλεμο, διατηρούμε όμορφες αναμνήσεις από τη Ρουάντα γιατί εκεί περάσαμε ανέμελα τα παιδικά μας χρόνια. Εκεί μάθαμε ελληνικούς χορούς και παίρναμε μαζί και τα ντόπια παιδιά για να τους δείξουμε. Ελληνικό σχολείο δεν είχε ούτε ορθόδοξη εκκλησία, πηγαίναμε στο γειτονικό Μπουρούντι. Εκεί μάθαμε να χωρίζουμε τον χρόνο σε δύο εποχές, όχι σε τέσσερις. Είχαμε μόνο την εποχή της ξηρασίας και την εποχή των βροχών».
Από το «Γορίλλες στην ομίχλη» στο «Ηotel Rwanda» 
«Η Νταϊάν ψώνιζε κάθε μήνα από το μαγαζί μας εφόδια για εκείνη και τους φύλακές της, τους λεγόμενους Ζάμος που ζούσαν μαζί της στο βουνό Ιμπιρούγκα, φυσικά και για τους γορίλλες. Οι γορίλλες ήταν σαν παιδιά της και πάντα ψώνιζε γι΄ αυτούς κουτιά με σοκολάτες και καραμέλες», θυμάται η κ. Κοντοπού.
Η Νταϊάν Φόσεϊ είχε γεννηθεί στο Σαν Φρανσίσκο των ΗΠΑ το 1932 και έκανε το πρώτο της ταξίδι στην Αφρική το 1963. Από τότε αφιέρωσε τη ζωή της για να μελετήσει και να προστατεύσει τους ορεσίβιους γορίλλες, αρχικά στο Ζαΐρ και από το 1967 στη Ρουάντα, σε μια περιοχή ανάμεσα σε δύο ηφαίστεια- το Βισόκε και Καρισίμπι, που ονομάζεται Καρισόκε. Ο πρώτος γορίλλας την πλησίασε το 1970 και της έπιασε το χέρι. Τον ονόμασε Πίνατς. Το 1977 λαθροθήρες σκότωσαν τον γορίλλα Ντίτζιτ και εκείνη ίδρυσε οργανισμό με το όνομά του για τη συγκέντρωση χρημάτων ώστε να προστατευτεί το είδος τους. Το 1980 άρχισε να γράφει το βιβλίο της με τον τίτλο «Γορίλλες στην ομίχλη». Δολοφονήθηκε στην καλύβα όπου ζούσε μέσα στο Καρισόκε στις 26 Δεκεμβρίου 1985 και το 1988 η ζωή της έγινε κινηματογραφική ταινία με πρωταγωνίστρια την Σιγκούρνι Γουίβερ.
«Όταν έσκυβαν, έπρεπε να σκύψεις και εσύ. Όταν σήκωναν το χέρι, έπρεπε και εσύ να κάνεις το ίδιο. Αυτά μας έμαθε η Νταϊάν και μια φορά είχα πάει κι εγώ μαζί τους στο βουνό για να δω από κοντά τους γορίλλες», λέει ο κ. Χρυσάφης Κοντοπός. «Δυστυχώς, οι λαθροθήρες που υπήρχαν τότε και ίσως ακόμα να υπάρχουν στη Ρουάντα, τη σκότωσαν.
Η γυναίκα θυσίασε κυριολεκτικά τη ζωή της για τους απειλούμενους γορίλλες».
Οι τρεις αδελφές Κοντοπού έφυγαν από τη Ρουάντα στα τέλη της δεκαετίας του ΄70 για να πάνε σχολείο 
«Σήμερα είναι το πιο ασφαλές κράτος στην Κεντρική Αφρική» 
«ΤΑ ΝΕΑ» εντόπισαν τον κ. Αλεξάκη και ζήτησαν να μάθουν τους λόγους για τους οποίους επέλεξε να μείνει εκεί την περίοδο του μακελειού. «Στον πόλεμο φοβήθηκα, αλλά δεν έφυγα. Τις πρώτες δέκα ημέρες του Απριλίου 1994 μείναμε πιστεύοντας ότι θα λήξουν σύντομα οι συγκρούσεις. Δεν περιμέναμε να εξελιχθεί σε σφαγή, μακελειό και χάος. Τελικώς καταφέραμε να φύγουμε με τη βοήθεια Βέλγων στρατιωτών και να πάμε για ένα διάστημα στο γειτονικό Μπουρούντι, όπως τα έδειξαν και οι ταινίες που γυρίστηκαν μετά. Παρ΄ όλα αυτά, νομίζω πως έδειξαν μόνο 25% από τη φρίκη και την τραγωδία που ζήσαμε εμείς. Ζήσαμε και είδαμε πράγματα που δεν περιγράφονται».
Πριν από τη γενοκτονία του 1994 που προκάλεσε ένα εκατομμύριο νεκρούς, από τους οποίους οι 800.000 ήταν Τούτσι, η Ρουάντα ήταν για τους περισσότερους Ευρωπαίους γνωστή ως η Ελβετία της Αφρικής. Την αποκαλούσαν χώρα των χιλίων λόφων και έχει έξι ηφαίστεια, είκοσι τρεις λίμνες και δεκάδες ποταμούς. «Και σήμερα, πάλι είναι το ασφαλέστερο κράτος στην Κεντρική Αφρική», υποστηρίζει ο κ. Αλεξάκης. «Αξίζει να την επισκεφθεί κάποιος για το μοναδικό φυσικό της κάλλος, τα άγρια και σπάνια ζώα που ζουν εδώ και για το γεγονός ότι αποτελεί το τελευταίο καταφύγιο για τους ελάχιστους εναπομείναντες στον κόσμο ορεσίβιους γορίλλες».
Στη δίνη της γενοκτονίας 
Google news
