[ Δρόμοι ]

Οι αντικαθεστωτικοί…
… ήταν πάντα ένα χρήσιμο εργαλείο στα χέρια των ισχυρών του κόσμου. Τους περιέφεραν σαν τρόπαια, τους έβαζαν να διηγούνται τα βάσανα που είχαν τραβήξει στις χώρες τους και ήλπιζαν πως ο δικός τους λαός θα ξεχνούσε τα δικά του βάσανα, κάνοντας αυτή την απλή σκέψη: Υπάρχουν και χειρότερα.

Η ταραγμένη…
… ζωή του Σολζενίτσιν κύλησε και ξοδεύτηκε σε τρεις διαφορετικούς κόσμους: τη Σοβιετική Ένωση, τη Δύση και τη μετασοβιετική Ρωσία. Δεν τον ικανοποίησε κανείς. Στη Δύση τιμήθηκε και δοξάστηκε ως κατήγορος του σοβιετικού καθεστώτος. Όμως, μολονότι έζησε αρκετά χρόνια εκεί, ουδέποτε συγκινήθηκε από τη δυτική δημοκρατία και ουδέποτε έπαψε να καταγγέλλει τις υπερβολές τού δυτικού τρόπου ζωής. «Η ανθρώπινη ψυχή λαχταράει για πράγματα ανώτερα, πιο ζεστά και πιο καθαρά από αυτά που προσφέρουν σήμερα οι μαζικές συνήθειες», έλεγε. Σε ομιλία του στο Χάρβαρντ, το 1978, είχε καταγγείλει τον ηθικό εκφυλισμό της δυτικής κοινωνίας, που βυθίζεται «στην άβυσσο της ανθρώπινης παρακμής» και που έχει «τόσο πολύ εξαντληθεί πνευματικά, ώστε δεν είναι καθόλου ελκυστική». Όταν το 1994 επέστρεψε από τη Δύση στη Ρωσία του Γιέλτσιν- που θέλησε να τον τιμήσει με το ανώτατο παράσημο της χώρας, αλλά εκείνος το αρνήθηκε- βρέθηκε μπροστά σε ένα χάος. Θα πει αργότερα: «Ήταν σαν να είχα γλιτώσει από τη χειρότερη χολέρα και πάνω στην ανάρρωση να έπεφτα σε πανούκλα».

Σε αυτή…
… την ομηρική περιπλάνηση του Ρώσου αντικαθεστωτικού συγγραφέα, που μόλις τώρα πήρε ένα οριστικό τέλος, πού κρυβόταν άραγε η αλήθεια που τόσο αναζητούσε; Ίσως πολύ πιο κοντά του, σε αυτήν την παλιά ρωσική παροιμία: «Μην πιστεύεις ούτε τον αδελφό σου. Πίστευε μόνο τα μάτια σου κι ας είναι και στραβά». Ίσως πάλι όχι.

Ο Αμερικανός…
… αθλητικογράφος Μπομπ Κράβιτς ετοίμασε τα μπογαλάκια του για το Πεκίνο, δίνοντας στον εαυτό του μια υπόσχεση: «Δεν πρόκειται να πάρω συνεντεύξεις από πολιτικούς κρατουμένους ή αντικαθεστωτικούς. Δεν πρόκειται να ξαναζωντανέψω τη σφαγή του 1989 στην πλατεία Τιενανμέν. Δεν πρόκειται να πάρω το τρένο για το Θιβέτ και να μιλήσω με Θιβετιανούς για την ανεξαρτησία τους ή να πάω στην επαρχία Σετσουάν για να δω αν τα πηγαίνει καλά η κινεζική κυβέρνηση με την αντιμετώπιση των σεισμών. Θα γράψω αυτά που βλέπω και αυτά που ξέρω για τους αθλητές στους Ολυμπιακούς Αγώνες. Υπάρχουν προβλήματα στην Κίνα; Ασφαλώς. Υπάρχουν προβλήματα και στην Αμερική; Ασφαλώς. Στα δικά μας μάτια, η φίμωση των μέσων ενημέρωσης, ο περιορισμός των οικογενειών στο ένα μόνο παιδί και η εξάρτηση της δικαιοσύνης δείχνουν μια αυταρχική κυβέρνηση που δεν σέβεται το άτομο. Στα δικά τους μάτια, η απουσία καθολικής περίθαλψης στη χώρα μας, η διογκούμενη ανεργία και η έλλειψη κοινωνικής πρόνοιας αποτελούν παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων». Είναι δύσκολο να κοιτάζει κανείς μια ξένη χώρα με μάτια άλλα από τα δικά του.