Γνώμη Το τέλος μιας κυριαρχίας

Έχουν περάσει μόλις τέσσερα χρόνια. Κι όμως, μοιάζει να πέρασε αιώνας. Ήταν 2004, η Νέα Δημοκρατία είχε κερδίσει άνετα τις εκλογές και, τρεις μήνες αργότερα, είχε προσθέσει στην εκλογική της νίκη έναν διά περιπάτου θρίαμβο στις ευρωεκλογές.

Το ερώτημα στα χείλη όλων των αναλυτών ήταν: Ζούμε τις πρώτες μέρες μιας μακράς πολιτικής κυριαρχίας, μπήκαμε στην εποχή της γαλάζιας ηγεμονίας; Ή ζούμε απλώς μια φάση του κύκλου της εναλλαγής, που θα κλείσει σύντομα, όπως είχε συμβεί με την κυβέρνηση Μητσοτάκη το 1990-93, και, αργά ή γρήγορα, θα επιστρέψει το «φυσικό κόμμα της εξουσίας», το ΠΑΣΟΚ, στον θρόνο του;

Η εκδοχή της «δεξιάς παρένθεσης» είχε δεχθεί καίριο πλήγμα στην κάλπη των ευρωεκλογών. Και, από την άλλη, οι νέες «παρέες» που κατακτούσαν και εποίκιζαν τους θυλάκους του ακαταμάχητου γκουβέρνου με ιαχές πολέμου εναντίον του «συστήματος ΠΑΣΟΚ», έθυαν στον μεγάλο αρχηγό και την βεβαία, επί πολλές τετραετίες, αδιατάρακτη πολιτική κυριαρχία του.

Τα ψυχρά δεδομένα των ημερών έμοιαζαν να δικαιώνουν εκείνη τη χυδαία γαλάζια αλαζονεία. Όχι μόνον επειδή η νεοκαραμανλική Ν.Δ. είχε κερδίσει την λεγόμενη «μάχη του μεσαίου χώρου» και ο ίδιος ο Καραμανλής ήταν δημοφιλής και «τρέντι», σαν Λαζόπουλος την τηλεοπτική νύχτα της Τρίτης. Ούτε μόνον επειδή η φθορά του ΠΑΣΟΚ, που είχε αρχίσει ραγδαία από την επομένη της εκλογικής του νίκης το 2000, έμοιαζε ανεπανόρθωτη και η αναγκαία (τότε) επανίδρυσή του είχε ματαιωθεί πριν καν επιχειρηθεί. Μα, προπάντων, επειδή οι γαλάζιοι έμοιαζαν απολύτως συντονισμένοι με το «πολιτικά ορθό» μήκος κύματος της εποχής, με τον μέσο όρο των αξιακών και ιδεολογικών προτιμήσεων της μεγάλης πλειοψηφίας των Ελλήνων. Η Ν.Δ. κυριαρχούσε, όχι μόνον για λόγους πολιτικής συγκυρίας και επικοινωνιακής επιδεξιότητας, αλλά και γιατί αντιστοιχούσε με το «κρέντο» μιας κοινωνίας που,

Μια πολιτική κυριαρχία φαίνεται να δύει. Πρόωρα.
Κι αν ακόμη δεν είναι ορατή, σχηματισμένη η διάδοχός της, αν, προς το παρόν, το μόνο που καλύπτει το κενό είναι μια κραυγή αγωνίας και ένα κύμα διαμαρτυρίας, που φουσκώνει, μπορεί κανείς με ασφάλεια να στοιχηματίσει ότι το κενό δεν θα διαρκέσει για πολύ

αργά μα σταθερά, έκλινε επί δεξιά. Σε μια έρευνα της V-ΡRC, το 2004, η πλειοψηφία του εκλογικού σώματος δήλωνε πως οι απόψεις της είναι εγγύτερα προς τη Δεξιά και την Κεντροδεξιά και μόλις ένας στους τέσσερις θεωρούσε πως οι προσωπικές του απόψεις είναι κοντά στην Αριστερά και την Κεντροαριστερά.

Μια νέα έρευνα (της Ρublic issue), ίδιας μεθοδολογίας, έθεσε πρόσφατα το ίδιο ερώτημα. Και αποτύπωσε μια σημαντική μεταβολή. Εκείνοι που τώρα αυτοτοποθετούνται στην Αριστερά-Κεντροαριστερά είναι 33,5% (από 25%, προ τετραετίας). Εκείνοι που χαρακτηρίζουν τις απόψεις τους «κεντρώες» είναι 16% (από 23%). Και εκείνοι που αυτοπροσδιορίζονται ως δεξιοί ή κεντροδεξιοί, αντιπροσωπεύουν το 26% (έναντι 30,5%). Κάτι έχει αλλάξει. Και, πιθανότατα, η αλλαγή δεν είναι επιφανειακή. Ζούμε, ίσως, το τέλος μιας κυριαρχίας, που δεν ήταν «παρένθεση», δεν ήταν διάλειμμα, ήταν πραγματική κυριαρχία με προϋποθέσεις μακροημέρευσης, μα που τερματίζεται, ωστόσο, πρόωρα. Εν μέρει εξαιτίας της ανεπάρκειας του πολιτικού προσωπικού που εκλήθη να τη διαχειριστεί. Εν μέρει για λόγους που ξεφεύγουν από τον έλεγχο του προσωπικού αυτού και, κάποιοι εξ αυτών, και από τα ελληνικά σύνορα.

Η φορά του οικονομικού κύκλου αλλάζει, οι προσδοκίες μηδενίζονται, οι κυρίαρχες αξίες αλλάζουν πρόσημο. Η αίσθηση (κυρίαρχη το 2004) ότι με τα μεγάλα μας οικονομικά (ΟΝΕ) και υπαρξιακά (ελληνοτουρκικά, Κύπρος) προβλήματα λυμένα, δεν έχουμε να προσδοκούμε από τους κυβερνήτες μας και πολλά, απλώς να μη μας ενοχλούν και, πότε πότε, να μας κολακεύουν, έχει εξατμιστεί. Και, επιπλέον, η εικόνα της γαλάζιας ομάδας στο γήπεδο γίνεται ημέρα με την ημέρα και πιο ενοχλητική, ανυπόφορη.

Μια πολιτική κυριαρχία φαίνεται να δύει. Πρόωρα. Κι αν ακόμη δεν είναι ορατή, σχηματισμένη η διάδοχός της, αν, προς το παρόν, το μόνο που καλύπτει το κενό είναι μια κραυγή αγωνίας και ένα κύμα διαμαρτυρίας, που φουσκώνει, μπορεί κανείς με ασφάλεια να στοιχηματίσει ότι το κενό δεν θα διαρκέσει για πολύ. Η πολιτική, όπως και η φύση, ως γνωστόν, το απεχθάνονται. Και από τον χώρο του ΠΑΣΟΚ, άλλωστε, εκπέμπονται τις τελευταίες ημέρες σημάδια αλλαγής, επί το σοβαρότερον…