Η κρίση στην Τουρκία

Κέρδισε τον πρώτο γύρο ο Ταγίπ Ερντογάν

Ερντογάν – Κεμαλιστές: 1- 0. Την ώρα που το Ανώτατο Δικαστήριο της Τουρκίας συζητά την απαγόρευση λειτουργίας του κυβερνώντος κόμματος, ο πρωθυπουργός της χώρας απάντησε με συλλήψεις στρατηγών και γνωστών προσωπικοτήτων που φέρονται να σχεδίαζαν πραξικόπημα για την ανατροπή του. Η χώρα βρίσκεται σε «σημείο βρασμού», λένε οι πολιτικοί αναλυτές. Και όλοι περιμένουν τώρα την απάντηση του στρατού.

Oι εφημερίδες την αποκαλούν «μάχη για την ψυχή της Τουρκίας». Η διελκυστίνδα μεταξύ της κυβέρνησης που επιθυμεί να φορούν μαντίλες οι φοιτήτριες στα πανεπιστήμια και εκείνων που προασπίζονται τις λαϊκές αρχές του κεμαλικού κράτους έχει γίνει τόσο έντονη ώστε το σχοινί κοντεύει να σπάσει. Η απόφαση του Συνταγματικού Δικαστηρίου για το αν θα τεθεί εκτός νόμου το κυβερνών κόμμα και αν θα αποκλειστούν από την πολιτική ζωή ο Ερντογάν, ο πρόεδρος της χώρας Αμπντουλάχ Γκιουλ και άλλοι 70 αξιωματούχοι, αναμένεται μέσα στον Αύγουστο, γεγονός που πιθανώς θα οδηγήσει σε πρόωρες εκλογές. Υπάρχει περίπτωση όμως, μετά τις 25 συλλήψεις και την αποκάλυψη του παρακράτους να αλλάξει το πολιτικό σκηνικό; Οι αναλυτές δεν αποκλείουν κάτι τέτοιο, παρ΄ ότι δεν είναι λίγοι εκείνοι στην Τουρκία που κατηγορούν τον Ερντογάν για τις πρόσφατες συλλήψεις μελών της παρακρατικής οργάνωσης Εργκένεκον, οι οποίες αφορούσαν ανθρώπους που αντιτίθενται στην κυβέρνηση.

Είναι σχεδόν σίγουρο ότι η πολιτική ένταση στη χώρα που ζητά να ενταχθεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση θα συνεχιστεί για αρκετό καιρό ακόμα. Ο αρχηγός των Ενόπλων Δυνάμεων της Τουρκίας στρατηγός Γιασάρ Μπουγιούκανιτ δήλωσε ότι «ο τουρκικός στρατός δεν είναι εγκληματική οργάνωση» αλλά νέο ενδιαφέρον, μετά τις πρόσφατες εξελίξεις αποκτούν οι δηλώσεις, πριν από μερικούς μήνες, του προκατόχου του στρατηγού Χιλμί Οζκιόκ, ο οποίος σε συνέντευξή του στην εφημερίδα «Μιλιέτ» είχε τονίσει ότι «μια επίσημη δύναμη» θα πρέπει να παρέμβει προκειμένου να σταματήσει την κλιμάκωση

Όλοι στη γείτονα περιμένουν την απάντηση των στρατηγών καθώς η χώρα βρίσκεται σε αναβρασμό

της πόλωσης «και να βάλει τάξη στο σπίτι». Εννοούσε άραγε την παρέμβαση του στρατού ή κάποιο άλλο «επίσημο όργανο;», αναρωτιούνται οι σχολιαστές ξαναδιαβάζοντας εκείνες τις δηλώσεις σήμερα μετά τις αποκαλύψεις για την Εργκένεκον. Εργκένεκον. Το όνομα της οργάνωσης Εργκένεκον προέρχεται από έναν αρχαίο τουρκικό μύθο, καθώς ήταν το όνομα του μυθικού βουνού στην Ασία απ΄ όπου κατέβηκαν οι Τούρκοι. Σήμερα είναι το σύμβολο των εθνικιστών αλλά εδώ και έναν χρόνο έχει πάρει άλλη διάσταση. Στις 12 Ιουνίου 2007, η αστυνομία βρήκε δεκάδες χειροβομβίδες και άλλα εκρηκτικά σε διαμέρισμα της Κωνσταντινούπολης. Σύντομα έφθασαν στα ίχνη μιας ομάδας εθνικιστών οι οποίοι σχεδίαζαν να χρησιμοποιήσουν αυτά τα όπλα και ίσως και άλλα, εναντίον «εχθρών του κράτους». Πραγματοποιήθηκαν 33 συλλήψεις και από πληροφορίες που συγκεντρώθηκαν στη διάρκεια των ανακρίσεων εντοπίστηκε ένα παράνομο δίκτυο με το όνομα Εργκένεκον που δημιουργήθηκε προκειμένου να «σωθεί» η Τουρκία από τις προσπάθειες του κυβερνώντος κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (ΑΚΡ) να προωθήσει τον ισλαμικό νόμο.

Μέρος των αποδείξεων για τα όσα ετοίμαζε η Εργκένεκον προήλθε από τα «ημερολόγια πραξικοπήματος», όπως τα χαρακτήρισε ο Τύπος, του πρώην αρχηγού του Ναυτικού Οζντέν Ορνέκ. Σε αυτές τις προσωπικές σημειώσεις που διέρρευσαν στον τύπο από το κομπιούτερ του αξιωματικού, περιγραφόταν η απόφαση ορισμένων στρατηγών να σχεδιάσουν πραξικόπημα το 2004, επειδή δεν συμφωνούσαν με την «προδοτική πολιτική της ισλαμιστικής κυβέρνησης του ΑΚΡ» για την Τουρκία. Επειδή δεν κατόρθωσαν να συγκεντρώσουν την υποστήριξη άλλων υψηλόβαθμων στρατιωτικών, αυτοί οι στρατηγοί αποφάσισαν να προετοιμάσουν την ανατροπή της κυβέρνησης σε 4 φάσεις: Θα ξεκινούσαν με δολοφονίες Τούρκων διανοουμένων όπως ο νομπελίστας Ορχάν Παμούκ (στο πλαίσιο αυτό εντάσσεται και η δολοφονία του Αρμένιου δημοσιογράφου Χραντ Ντινκ), θα συνεχιζόταν στις 7 Ιουλίου με διαδηλώσεις διαμαρτυρίας, όπου θα γίνονταν προβοκατόρικες ενέργειες οι οποίες θα οδηγούσαν σε εκτεταμένες συγκρούσεις και μέσα στο κλίμα πανικού θα παρενέβαινε ο στρατός.
Στη φυλακή όποιος μασά τσίχλα σε τελετή για τον Κεμάλ

Για τους δικαστές στην Τουρκία η απονομή της Δικαιοσύνης έρχεται σε δεύτερη μοίρα. Οι ίδιοι θεωρούν τον εαυτό τους προστάτες των συμφερόντων του κράτους. Κάπως έτσι κλείνουν κόμματα, δικάζουν συγγραφείς και φυλακίζουν δημάρχους που τολμούν να μασούν τσίχλα σε τελετές για τον Κεμάλ Ατατούρκ.

Τι συνδέει το κυβερνών κόμμα, την ένωση ομοφυλοφίλων της Κωνσταντινούπολης και το ΥouΤube; Και τα τρία είναι θύματα της τουρκικής Δικαιοσύνης. Το ΑΚΡ περιμένει τον προγραμματισμένο πολιτικό θάνατό του με την κατηγορία ότι θέλει να επιβάλει τη σαρία με τη συναίνεση των «αμερικανικών συμφερόντων». Η λειτουργία της ομοφυλοφιλικής οργάνωσης Λάμδα, απαγορεύτηκε στα τέλη του περασμένου Μαΐου επειδή οι δραστηριότητές της ήταν αντίθετες με «τις ηθικές αξίες και την τουρκική οικογενειακή δομή». Όσο για το ΥouΤube πλήρωσε με πρόσκαιρο περιορισμό στην πρόσβαση των χρηστών για τέταρτη φορά μέσα σε ένα χρόνο το γεγονός ότι κάποιοι Έλληνες ανεβάζουν βίντεο που αμφισβητούν τον ανδρισμό του Κεμάλ Ατατούρκ.

Πολιτική γραμμή. Αν και έχει δεχθεί επικρίσεις για τις αποφάσεις της, η Δικαιοσύνη στην Τουρκία παραμένει πιστή στην πολιτική της γραμμή. Και οι δικαστές θεωρούν τον εαυτό τους, μαζί με τους στρατιωτικούς, μοναδικούς εγγυητές του κεμαλικού καθεστώτος, ενός μοντέλου συγχρόνως λαϊκού, συντηρητικού και υπέρ του απομονωτισμού. Σχεδόν κάθε βδομάδα τα δικαστήρια βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της επικαιρότητας. Πρόσφατα δικάστηκε ο βραβευμένος με Νόμπελ λογοτέχνης Ορχάν Παμούκ επειδή οι αναφορές του στη γενοκτονία των Αρμενίων και οι επικρίσεις του για τις στρατιωτικές επιχειρήσεις εναντίον των Κούρδων ανταρτών του ΡΚΚ θεωρήθηκαν «προσβολή της τουρκικής ταυτότητας» στη μια περίπτωση και απειλή της ασφάλειας του κράτους στην άλλη. Αλλά είναι και εκείνος ο δήμαρχος ενός χωριού στη Μαύρη Θάλασσα που φυλακίστηκε μόνο και μόνο επειδή μασούσε τσίχλα σε μια τελετή για τον Μουσταφά Κεμάλ. Ή ο συνταξιούχος δάσκαλος που διώχθηκε επειδή επέκρινε τον νόμο για την απαγόρευση του καπνίσματος. Η επικαιρότητα έχει καταγράψει δεκάδες τέτοιες περιπτώσεις. Στις αρχές Ιουνίου ένας πολίτης έκανε το λάθος να δηλώσει στην τηλεόραση ότι «δεν μπορούν να περιμένουν από εμένα να λατρέψω τον Ατατούρκ από τη στιγμή που με καταπιέζουν στο όνομά του». Δεν εξέπληξε κανέναν η δίωξη που ασκήθηκε εις βάρος του την επομένη.

Η έρευνα. «Είναι μια στάση που κληρονόμησαν από τη στρατιωτική χούντα του 1980», εξηγεί ο Μουσταφά Σεντόπ, καθηγητής της Νομικής στο Πανεπιστήμιο του Μαρμαρά. Αυτό που χαρακτηρίζει πάνω απ΄ όλα τούς δικαστές είναι «η νοοτροπία του επαρχιώτη ευγενούς», σύμφωνα με τον Βολκάν Αϊτάρ, επικεφαλής του τομέα ερευνών στο Ίδρυμα Οικονομικών και Κοινωνικών Μελετών. Ο Β. Αϊτάρ διεξήγε έρευνα με σκοπό να ανιχνεύσει αυτό το «πνεύμα των δικαστών». «Η πλειονότητα θεωρεί τις μεταρρυθμίσεις ανατρεπτικές», σημειώνει. Ποιος είναι ο ρόλος του δικαστή; «Η προστασία των συμφερόντων του κράτους», απάντησε το 60% των δικαστών και των εισαγγελέων. «Η απονομή της δικαιοσύνης», έρχεται μετά. Οι περισσότεροι εκτιμούν επίσης ότι τα δικαιώματα του ανθρώπου μπορεί να αποτελέσουν «απειλή για την ασφάλεια του κράτους»…


«Η κατάσταση ίσως να είναι πολύ επικίνδυνη»

«Επικίνδυνη πόλωση» διακρίνει στην Τουρκία ο αρθρογράφος της «Μιλιέτ» Σεμίχ Ιντίζ εκτιμώντας ότι μόνο ένας από μηχανής θεός θα έβγαζε τη χώρα από το αδιέξοδο. Και η στρατιωτική αναλύτρια και αρθρογράφος της αγγλικής έκδοσης της «Ζαμάν» Λαλέ Σαριμπαΐρογλου λέει ότι η πολιτική ένταση απειλεί τη σταθερότητα στην Τουρκία.

«Λέγεται ότι το κυβερνών κόμμα ΑΚΡ για λόγους αντεκδίκησης- επειδή διώκεται δικαστικά- προέβη στην επιχείρηση εξάρθρωσης της παρακρατικής οργάνωσης Εργκένεκον. Αν αυτό αληθεύει, τότε η κατάσταση είναι πολύ επικίνδυνη», λέει στα «ΝΕΑ» ο Σεμίχ Ιντίζ εξηγώντας ότι αυτό σημαίνει πως ο καθένας στην Τουρκία μπορεί να βρει τον δικό του εισαγγελέα! Κατά την άποψή του, η κατάσταση θα ξεκαθαρίσει όταν υπάρξει αποτέλεσμα σε δύο σημαντικά ζητήματα. Το πρώτο είναι η απόφαση του Συνταγματικού Δικαστηρίου για το ΑΚΡ. «Όλοι περιμένουν ότι θα απαγορευθεί η λειτουργία του κυβερνώντος κόμματος, τελικά όμως μπορεί να μην εκδοθεί τέτοια απόφαση», τονίζει. Το δεύτερο ζήτημα είναι η έκδοση του κατηγορητηρίου για την παρακρατική οργάνωση Εργκένεκον που αναμένεται εδώ και ένδεκα μήνες. «Αν το κατηγορητήριο είναι ισχυρό τότε κανείς δεν θα έχει να πει τίποτα. Αν είναι αδύναμο, τότε θα κλονιστεί η εμπιστοσύνη προς τη Δικαιοσύνη».

Τι γίνεται όμως με τις συλλήψεις για την υπόθεση Εργκένεκον; Για πρώτη φορά συλλαμβάνονται δύο απόστρατοι στρατηγοί οι οποίοι φέρεται ότι θα κατηγορηθούν για απόπειρα ανατροπής της κυβέρνησης. Πώς αντιδρά ο στρατός; Σύμφωνα με την αρθρογράφο της αγγλόφωνης έκδοσης της «Ζαμάν», οι στρατιωτικοί δεν είχαν περιθώρια αντίδρασης γιατί τα ονόματα των δύο απόστρατων στρατηγών είχαν συζητηθεί στον Τύπο όταν το περιοδικό «Νοκτά» είχε αποκαλύψει παλαιότερα σχέδιά τους για στρατιωτικό πραξικόπημα. «Αν ο στρατός αντιδρούσε στην προσαγωγή τους, τότε θα χαλούσε την εικόνα του ενώπιον της κοινής γνώμης», υποστηρίζει.


Από το Ξανθό Κορίτσι στο Φεγγαρόφωτο

Αναμεμειγμένος σε τουλάχιστον δύο απόπειρες πραξικοπηματικής ανατροπής της κυβέρνησης Ερντογάν φέρεται ο απόστρατος στρατηγός Σενέρ Ερουιγκούρ. Ο πρώην αρχηγός της Χωροφυλακής, που συνελήφθη στις αρχές της εβδομάδας, είναι σήμερα επικεφαλής της Ένωσης Σκέψης του Ατατούρκ, της οργάνωσης που τον περασμένο χρόνο ενορχήστρωσε τις λεγόμενες «δημοκρατικές διαδηλώσεις» εναντίον του κυβερνώντος κόμματος.

Κεντρικός ρόλος.
Σύμφωνα με πληροφορίες τουρκικών μέσων ενημέρωσης, ο γνωστός για τις σκληροπυρηνικές του θέσεις Ερουιγκούρ είχε διαδραματίσει κεντρικό ρόλο σε αποτυχημένες απόπειρες ανατροπής της κυβέρνησης το 2004. Το πρώτο σχέδιο, με κωδικό όνομα Σαρικίζ (Ξανθό Κορίτσι), προέβλεπε άμεση στρατιωτική επέμβαση. Τελικά δεν πραγματοποιήθηκε εξαιτίας των διαφωνιών τού τότε αρχηγού ΓΕΕΘΑ Χιλμί Οζκιόκ. Το δεύτερο σχέδιο είχε την κωδική ονομασία Αϊσίγκι (Φεγγαρόφωτο). Η ανάμειξη του Ερουιγκούρ σε αυτά τα δύο σχέδια έγινε γνωστή από τον πρώην αρχηγό του Ναυτικού Οζντέν Ορνέκ, ο οποίος μαζί με ομάδα πρώην ανώτατων στρατιωτικών προσποιούνταν ότι συμμετείχαν στον σχεδιασμό των πραξικοπημάτων.

Ο Ερουιγκούρ είχε αρχίσει να δραστηριοποιείται τουλάχιστον από το 2002, τη χρονιά που το κόμμα του Ταγίπ Ερντογάν κέρδισε τις εκλογές.

Αμέσως μετά τη νίκη του ΑΚΡ τον Νοέμβριο, ο Ερουιγκούρ δημιούργησε την οργάνωση της Ομάδας Δημοκρατικής Εργασίας στο εσωτερικό της Ένωσης Σκέψης του Ατατούρκ. Στόχος της μυστικής οργάνωσης ήταν η διαμόρφωση κλίματος στην πολιτική σφαίρα και την κοινωνία κατά του Ερντογάν και η ανατροπή της κυβέρνησής του με τη βοήθεια δικαστικών και ακαδημαϊκών κύκλων.


Πρόσωπο-κλειδί ο διάδοχος του Μπουγιούκανιτ

O στρατηγός Ιλκέρ Μπασμπούγ είναι αρχηγός των Χερσαίων Δυνάμεων από τις 30 Αυγούστου του 2006 και αναμένεται, από τον ερχόμενο μήνα, να αναλάβει καθήκοντα αρχηγού του Γενικού Επιτελείου, διαδεχόμενος στη θέση αυτή τον Γιασάρ Μπουγιούκανιτ, ο οποίος έχει συγκρουστεί σε αρκετές περιπτώσεις με την τουρκική κυβέρνηση. Ο Μπασμπούγ αντιτίθεται στο πολιτικό Ισλάμ, όπως και ο Μπουγιούκανιτ. «Οι τουρκικές ένοπλες δυνάμεις ανέκαθεν είχαν θέση, και θα συνεχίσουν να την έχουν, όσον αφορά την προστασία του κράτους-έθνους, την ακεραιότητα του κράτους και τον κοσμικό του χαρακτήρα», δήλωσε πρόσφατα. «Πρέπει να θεωρείται καθήκον τους η κατάθεση των απόψεών τους στις αρμόδιες αρχές και όργανα και, όταν προκύπτει ανάγκη, να μοιράζεται τις απόψεις αυτές με την κοινή γνώμη». Ο ίδιος τόνισε πως «βρίσκονται σε εξέλιξη σχέδια ριζικών αλλαγών, που απορρέουν από κύκλους στο εσωτερικό και στο εξωτερικό. Οι κύκλοι αυτοί βλέπουν ως εμπόδιο στα σχέδιά τους τις τουρκικές ένοπλες δυνάμεις». Ο Ιλκέρ Μπασμπούγ γεννήθηκε το 1943 στο Αφιόν Καραχισάρ, στη Δυτική Τουρκία, και αφού αποφοίτησε από την Τουρκική Στρατιωτική Ακαδημία το 1961 υπηρέτησε σε διάφορες μονάδες του τουρκικού στρατού. Φοίτησε επίσης στη Βασιλική Στρατιωτική Ακαδημία της Αγγλίας και στο Κολέγιο Άμυνας του ΝΑΤΟ και το 1989 προήχθη στον βαθμό του ταξιάρχου.


Το χρονικό

● 12 ΙΟΥΝΙΟΥ 2007: Η αστυνομία βρίσκει δεκάδες χειροβομβίδες και εκρηκτικά σε διαμέρισμα της Κωνσταντινούπολης και συλλαμβάνει 33 άτομα.

● 14 ΜΑΡΤΙΟΥ 2008: Ο εισαγγελέας του Συνταγματικού Δικαστηρίου καταθέτει αγωγή κατά του κυβερνώντος κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης επειδή «έχει αρχίσει να αποτελεί επίκεντρο δραστηριοτήτων που αντιτίθενται στον κοσμικό χαρακτήρα του κράτους». ● 1 ΙΟΥΛΙΟΥ 2008: Συλλαμβάνονται 33 άτομα- στρατηγοί, δημοσιογράφοι και πολιτικοί- με την κατηγορία ότι ανήκαν στην παρακρατική οργάνωση Εργκένεκον, η οποία σχεδίαζε πραξικόπημα.

● 1 ΙΟΥΛΙΟΥ 2008: Ο εισαγγελέας του Συνταγματικού Δικαστηρίου Αμπντουραχμάν Γιαλτσινκάγια αναπτύσσει προφορικά τα επιχειρήματα στα οποία στηρίζει το κατηγορητήριο εναντίον του ΑΚΡ. ● 3 ΙΟΥΛΙΟΥ 2008: Ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης Τζεμίλ Τσιτσέκ απολογείται επί 6Ϊ ώρες στο Ανώτατο Δικαστήριο για λογαριασμό του ΑΚΡ. ● 7 ΙΟΥΛΙΟΥ 2008: Η ημέρα κατά την οποία θα ξεσπούσαν, σύμφωνα με τα σχέδια της Εργκένεκον, οι πρώτες διαδηλώσεις σε 40 περιοχές της χώρας, οι οποίες θα οδηγούσαν σε συγκρούσεις και σε ανατροπή της κυβέρνησης.