[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] Η ώρα της αναβάπτισης

Βαρύ για την Ευρώπη, ακόμη βαρύτερο για την πολιτική, το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος στην Ιρλανδία. Μετά το πρώτο σοκ- που οφείλεται στην ανακάλυψη των συνεπειών, όχι στην έκπληξη από το ίδιο το αποτέλεσμα-, έχει ήδη αρχίσει η περίοδος της αναζήτησης λύσεων. Από πλευράς αυτών που θέλουν να συνεχιστεί η ευρωπαϊκή οικοδόμηση και να περισωθεί, όσο είναι δυνατόν, το πρόσφατο θεσμικό κεκτημένο, εμφανίστηκαν ήδη δύο εξωτερικά συγκλίνουσες αλλά μεθοδολογικά και πολιτικά ανταγωνιστικές στάσεις: η μία θέτει την έμφαση στη διάσωση- έστω με κάποιες «επεξηγηματικές αλλαγές»- της Συνθήκης της Λισαβώνας, προωθεί τη συνέχιση των επικυρώσεων ως μοχλό πίεσης, φλερτάρει- χωρίς να το λέει, αλλά στο φλερτ τα σημαντικότερα λέγονται χωρίς λόγια- με την ιδέα μιας κάποιου είδους απομόνωσης της Ιρλανδίας, ποντάρει στην αθόρυβη, αργή επιβολή της δύναμης των ισχυρών και της ευρωπαϊκής θεσμικής παράδοσης. Η άλλη στάση ξεκινά, αντίθετα, από την ιδέα- που στηρίζεται στην εμπειρία των δυο τελευταίων μεταρρυθμιστικών προσπαθειών- ότι ο περιορισμός της συζήτησης στα μόνα κείμενα και στις μόνες τεχνικές αλλαγές είναι καταδικαστικός για τη σχέση ευρωπαϊκής πολιτικής- Ευρωπαίων πολιτών, ότι η προσπάθεια είτε «αποφυγής» δημοψηφισμάτων είτε διεξαγωγής εθνικών ψηφοφοριών θα ήταν επίσης, υπό την παρούσα συγκυρία, καταδικαστική και για τις όποιες θεσμικές προτάσεις και για την ευρωπαϊκή ιδέα γενικότερα και ότι, άρα, απαιτούνται ευρύτερες πολιτικές πρωτοβουλίες και άνοιγμα του δημοσίου διαλόγου πέρα από τα εθνικά όρια και τα τεχνικά ζητήματα. Η αντιμετώπιση αυτή είναι η μόνη, κατά τη γνώμη μου, ικανή να ανατρέψει κάπως το πρόβλημα ταυτότητας και νομιμοποίησης με το οποίο είναι αυτή τη στιγμή αντιμέτωπη η Ευρώπη. Η καλύτερη συμβολή στη διαφύλαξη του πνεύματος της Λισαβώνας εί

ΣΚΕΨΕΙΣ ΓΙΑ ΠΑΝΕΥΡΩΠΑΪΚΟ

δημοψήφισμα επί ερωτήματος του τύπου «επιθυμείτε να βαθύνει η συνεργασία σε ευρωπαϊκό επίπεδο και να τεθούν σε λειτουργία νέοι θεσμοί για την υπηρέτησή της;»

ναι το ξεπέρασμά του. Για να μη μένουν όλα αυτά στη σφαίρα της θεωρίας- άλλο κλασικό αντανακλαστικό της ευρωκρατίας κι αντίστοιχη απειλή για το πολιτικό μέλλον της Ένωσης-, υπάρχει μια ιδέα που έχει αρχίσει να συζητείται κι ελπίζω να καρπίσει, στις Βρυξέλλες και στις άλλες πρωτεύουσες, πριν από τις επερχόμενες ευρωεκλογές [ό,τι είναι να σωθεί, μόνο μέχρι τότε μπορεί να σωθεί, καθώς ενδεχόμενη αδράνεια είναι πολύ πιθανό να οδηγήσει σε τέτοια αντίδραση και αποχή, που δεν θα υπάρχει πια βάση πάνω στην οποία να (ξανα)χτίσουμε]. Η ιδέα αφορά στην έναρξη, αύριο το πρωί, μιας πανευρωπαϊκής συζήτησης για το μέλλον και τους θεσμούς της Ευρώπης- υπό την αιγίδα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και των ευρωπαϊκών πολιτικών ομάδων, γιατί είναι βέβαιο ότι ούτε το Συμβούλιο ούτε η Επιτροπή θα πάρουν ποτέ μια τέτοια πρωτοβουλία-, που θα καταλήξει σε ένα πανευρωπαϊκό δημοψήφισμα όχι επί μίας Συνθήκης αλλά επί ενός ερωτήματος του τύπου «επιθυμείτε να βαθύνει η συνεργασία σε ευρωπαϊκό επίπεδο και να τεθούν σε λειτουργία νέοι θεσμοί για την υπηρέτησή της;». Το αποτέλεσμα ενός τέτοιου δημοψηφίσματος (το οποίο εξάλλου στηρίζει επίσημα και ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ ως επικεφαλής της Σοσιαλιστικής Διεθνούς) δεν θα ήταν βέβαια νομικά δεσμευτικό υπό την έννοια της επικύρωσης ενός συγκεκριμένου θεσμικού πλαισίου. Θα είχε όμως τέσσερις σημαντικότατες πολιτικές συνέπειες: θα έπειθε τους Ευρωπαίους πολίτες για την ειλικρίνεια ημών των Ευρωπαίων πολιτικών όταν τους λέμε «σας ακούσαμε»· θα ξεχώριζε την ευρωπαϊκή ήρα από το στάρι, εφόσον αυτό που θα διακυβευόταν θα ήταν η συνέχιση ή όχι μιας κοινής πορείας· θα «απο-εθνικοποιούσε» τη συζήτηση αλλά και το αποτέλεσμα και θα δημιουργούσε μια αίσθηση κοινότητας χώρου και ρόλου· θα έδινε πραγματικά επιχειρήματα σε όσους συνεχίζουμε να πιστεύουμε στο μέλλον της Ευρώπης, ώστε ν΄ αντιμετωπίσουμε, με πολιτικά όπλα και παραδείγματα, τους εχθρούς της Ένωσης, που τούτη τη στιγμή κρύβονται πίσω από την εκάστοτε «ιρλανδική» λεοντή.

Μη βιαστείτε να πείτε ότι τέτοια πράγματα δεν γίνονται. Στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο- και όχι χωρίς τη συμμετοχή μας- αυτός ο μεγάλος και δύσκολος αγώνας έχει ήδη αρχίσει.

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι συνταγματολόγος και ευρωβουλευτής του ΠΑΣΟΚ.