ΔΡΟΜΟΙ

Και να που…
… επιτέλους η απελευθέρωση της αγοράς βρίσκεται ξαφνικά υπό αμφισβήτηση από τους ίδιους τους ιδρυτές της, τους Αμερικανούς (ενώ οι μιμητές τους στο εξωτερικό εξακολουθούν να πιθηκίζουν και να καταρτίζουν προϋπολογισμούς με τις αρχές του νεοφιλελευθερισμού, βασιλικότεροι του βασιλέως).

Με ένα μεγάλο…
… εκκρεμές παρομοιάζει ο καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας Ρόμπερτ Ράιχ την αμερικανική οικονομία, που μέσα στα χρόνια κινείται ανάμεσα στην οργή κατά του ισχυρού κρατικού ρόλου και την οργή κατά των μεγάλων επιχειρήσεων. «Εδώ και τριάντα χρόνια, το κράτος βρισκόταν στο στόχαστρο», γράφει. «Απελευθερώσαμε μεγάλο μέρος της οικονομίας και επιτρέψαμε στις επιχειρήσεις να κάνουν ό,τι θέλουν. Τα πρώτα είκοσι χρόνια το αποτέλεσμα ήταν αρκετά καλό: ανθηρή οικονομία, δυναμικό χρηματιστήριο, ισχυρό δολάριο. Τώρα όμως βλέπουμε τι συμβαίνει όταν το εκκρεμές ξεπεράσει τα όρια και οι μεγάλες επιχειρήσεις αποκτήσουν τόση ελευθερία που κάνει κακό στο κοινό και εκθέτει σε κίνδυνο την οικονομία. Τα σκάνδαλα διαφθοράς στις επιχειρήσεις, που άρχισαν με την Ένρον, ήταν ένα ξύπνημα. Ύστερα ήρθαν τα μεταχρονολογημένα προθεσμιακά συμβόλαια μετοχών και πιο πρόσφατα μια επιδημία από επικίνδυνα προϊόντα: φάρμακα όπως το Vioxx, μολυσμένα τρόφιμα, ηπαρίνη και εισαγόμενα παιχνίδια με μόλυβδο από την Κίνα. Εταιρείες πολεμικού υλικού που δεν τηρούν τα συμβόλαιά τους και ασφαλιστικές εταιρείες που δεν τηρούν τις υποσχέσεις τους. Πέρυσι είχαμε την κρίση στην αγορά ακινήτων, την κατάρρευση της Γουόλ Στριτ, τα ανεξέλεγκτα κερδοσκοπικά κεφάλαια. Ίσως, και τη χειραγώγηση της τιμής του πετρελαίου».

Η αλήθεια…
… είναι πως το πρόβλημα δεν είναι ούτε το ισχυρό κράτος ούτε οι μεγάλες επιχειρήσεις, λέει ο Ράιχ. Και τα δύο είναι απαραίτητα σε μια σύγχρονη οικονομία. Τα προβλήματα ξεπηδούν όταν δεν υπάρχει ισορροπία ανάμεσά τους. Όπως ας πούμε τη δεκαετία του 1970, όταν το κράτος είχε γίνει τόσο μεγάλο που έπνιγε την οικονομία. Ή όπως κατά την τρέχουσα δεκαετία, που οι μεγάλες επιχειρήσεις και η Γουόλ Στριτ έχουν γίνει τόσο ανεύθυνες ώστε έχουν υπονομεύσει την εμπιστοσύνη του κοινού και απειλούν την οικονομία.

Για τριάντα…
… χρόνια, συνεχίζει ο Ράιχ, είχαμε βάλει το κράτος απέναντί μας. Ο Ρόναλντ Ρίγκαν είχε κάνει την αρχή με τη διαπίστωση ότι το κράτος δεν είναι η λύση αλλά το πρόβλημα. Ακολούθησε ο Μπιλ Κλίντον με τη δήλωσή του πως η εποχή του ισχυρού κράτους έχει τελειώσει. Και ο Τζορτζ Μπους που είπε με φανατισμό, «κάτω τα χέρια από την ελεύθερη αγορά». «Τώρα το εκκρεμές της οργής επιστρέφει εναντίον των μεγάλων επιχειρήσεων», λέει ο Ρόμπερτ Ράιχ. «Η Αμερική οδεύει σε μια νέα εποχή ελέγχου της αγοράς. Το πραγματικό ζήτημα είναι αν θα μπορέσουμε να χειριστούμε έξυπνα την κατάσταση, χωρίς να αφήσουμε το εκκρεμές να απομακρυνθεί υπερβολικά».