«Το ποδόσφαιρο είναι πιο γρήγορο από τις λέξεις»

O Ορχάν Παμούκ, εκτός από συγγραφέας βραβευμένος με Νόμπελ Λογοτεχνίας, είναι και ποδοσφαιρόφιλος. Μπορεί τώρα να μην είναι φανατικός- αν και το ύφος του προδίδει μια προσπάθεια εγκράτειας- παραδέχεται όμως ότι μικρός ήταν. «Αυτό που συνέβαινε στο σπίτι τότε, σήμερα θα το αποκαλούσαμε φανατισμό», λέει στο περιοδικό «Spiegel». «Ένας θείος με τη Γαλατασαράι, άλλος με την Μπεσίκτας και ο πατέρας μου υποστήριζε τη Φενερμπαχτσέ». Ακόμη και τώρα, όμως, όταν η Τουρκία χάνει και παίζει άσχημα, κλείνει την τηλεόραση γιατί του πέφτει το ηθικό.

Ο πατέρας του τον πήγαινε συχνά στο γήπεδο και κάθονταν πάντα δίπλα στην εξέδρα των επισήμων. «Οι επίσημοι έμοιαζαν με καπιταλιστές βγαλμένοι από έργο του Μπέρτολτ Μπρεχτ. Στη διάρκεια του ματς κάπνιζαν πούρα, κάτι που τότε ήταν σημάδι μεγάλου πλούτου, και το μικρό αεράκι που ερχόταν από τον Βόσπορο έφερνε τον καπνό στα μάτια μου που δάκρυζαν. Αυτοί πάλι έβριζαν τους παίχτες με τον χυδαίο τρόπο που τα αφεντικά βρίζουν τους εργάτες τους. Μου φαινόταν τρομερό».

Εκείνη την εποχή μάζευε ανταλλάξιμες κάρτες από τσιχλόφουσκες, με φωτογραφίες ποδοσφαιριστών- «τώρα προσπαθώ να τις πουλήσω στο eΒay!», λέει. Πιο μεγάλη σημασία έπαιζε το όνειρο: «Στη φαντασία μου ήμουν ποδοσφαιρικός ήρωας. Όταν ονειρευόμουν ξύπνιος, φανταζόμουν ότι η Φενερμπαχτσέ έπαιζε ματς ευρωπαϊκού πρωταθλήματος και εγώ έμπαινα στο 89ο λεπτό και έβαζα το νικητήριο γκολ».

Ο Ορχάν Παμούκ θυμάται ότι το ραδιόφωνο έπαιζε σημαντικό ρόλο σε όλα αυτά, καθώς ήταν το μέσο που έφερνε στο σπίτι το άθλημα. «Οι ραδιοφωνικοί εκφωνητές μού έμαθαν να ακούω και να φαντάζομαι ταυτόχρονα. Βέβαια οι εκφωνητές τρέχουν πίσω από το γεγονός, προσπαθώντας να βρουν τις λέξεις να περιγράψουν αυτό που βλέπουν. Το ποδόσφαιρο είναι πιο γρήγορο από τις λέξεις», λέει.

«Το στάδιο είναι μια σκηνή όπου βρίσκεται ένα δράμα σε εξέλιξη, και μάλιστα με την αρχαιοελληνική έννοια», λέει ο Ορχάν Παμούκ. «Όμως είναι και οπτικό γεγονός, κάτι που δυσκολεύει τη μεταφορά του ποδοσφαιρικού γεγονότος στη λογοτεχνία», εξηγεί. Σε σχέση με τα περί «οπίου των λαών», ο Τούρκος συγγραφέας λέει ότι δικτάτορες σαν τον Σαλαζάρ το χρησιμοποίησαν με αυτό τον τρόπο. Ωστόσο «στην Τουρκία το ποδόσφαιρο δεν είναι όπιο, είναι μια μηχανή που παράγει εθνικισμό, ξενοφοβία και αυταρχική σκέψη. Υπηρετεί τους σκοπούς του εθνικισμού και όχι του έθνους». Ο Ορχάν Παμούκ πιστεύει επίσης ότι «τον εθνικισμό δεν τον παράγουν οι νίκες, αλλά οι ήττες». Γ ιατί «ο εθνικισμός ευδοκιμεί έπειτα από καταστροφές».


«Η μπάλα διδάσκει»

Ο συγγραφέας του «Χιονιού» πιστεύει ότι το ποδόσφαιρο μπορεί να διδάξει τους ανθρώπους πολλά: «Ότι υπάρχουν χώρες και λαοί με διαφορετικό χρώμα στο δέρμα που είναι ίσοι με μας και άξιοι σεβασμού. Ότι ακόμη και αν κάποιοι παίκτες είναι αδύναμοι, μπορεί παρ΄ όλα αυτά να πετύχουν αν χρησιμοποιούν την κοινή λογική. Ή ότι παρ΄ όλο που ο Νικολά Σαρκοζί λέει ότι η Τουρκία δεν αποτελεί κομμάτι της Ευρώπης, η Φενερμπαχτσέ αγωνίζεται στην Ευρώπη 50 χρόνια». Κάπου εκεί βρίσκονται και οι ρίζες του εθνικισμού, πιστεύει ο Τούρκος συγγραφέας.

«Δεν μπορεί να υπάρξει ποδοσφαιρική διασκέδαση εκτός κοινότητας. Αλλά όταν η κοινότητα έχει προβλήματα ταυτότητας, αρχίζουν τα προβλήματα. Οι σχέσεις μας με την Ευρωπαϊκή Ένωση και με τους Κούρδους παραμένουν εκκρεμείς, εξ ου και η έξαρση του ποδοσφαιρικού εθνικισμού».