[ Δρόμοι ]

Το πιο γνωστό…
… κείμενο του μαρξισμού είχε υιοθετηθεί από τους Γερμανούς σοσιαλδημοκράτες στο πρόγραμμα του Γκόντεσμπεργκ, το 1959. Και είχαν εξηγήσει τότε πως το «Κομμουνιστικό μανιφέστο» είναι το ιδρυτικό κείμενο της εργατικής τάξης. Αργότερα το ξέχασαν. Το θυμήθηκε πρόσφατα ο Όσκαρ Λαφοντέν και το έβαλε στο πρόγραμμα του Αριστερού Κόμματος. Σε συνέντευξή του στην «Τάγκες-Τσάιτουνγκ» θυμήθηκε και κάτι άλλο: πως μόνο η εργατική τάξη μπορεί «να νικήσει τη βαρβαρότητα της καπιταλιστικής κοινωνίας». Είναι ένα τσιτάτο της Ρόζας Λούξεμπουργκ που έβαλε τον Λαφοντέν σε μπελάδες, αφού δέχτηκε γι΄ αυτό σκληρή επίθεση από τις συντηρητικές εφημερίδες.

Η εργατική…
… τάξη φαίνεται πως επιστρέφει στο προσκήνιο της ιστορίας- ή τουλάχιστον η έκφραση «εργατική τάξη». Εδώ και πολλές δεκαετίες, όταν τα πράγματα δεν πήγαιναν τόσο άσχημα όσο σήμερα, ειδικοί και ακαδημαϊκοί υποστήριζαν πως η κοινωνία στις ανεπτυγμένες δυτικές χώρες αποτελούνταν κυρίως από μια μεγάλη αστική τάξη που επεκτεινόταν ολοένα και ανέβαινε στην κοινωνική κλίμακα. Υποστήριζαν επίσης πως η έννοια της εργατικής τάξης είχε πια ξεπεραστεί. Η έκφραση «εργατική τάξη» έμοιαζε να είχε καταποντιστεί μέσα σε μια μαύρη τρύπα της μνήμης, από όπου οι κυρίαρχοι του παιχνιδιού την ανέσυραν μόνο όποτε ήθελαν να επισείσουν το φάντασμα του ταξικού πολέμου. Προτιμούσαν την έκφραση «μεσαίες τάξεις». Γιατί άραγε η εργατική τάξη ξαναμπαίνει ξαφνικά στη ζωή μας; Επειδή, όπως εξηγούν οικονομολόγοι όπως ο Πολ Κρούγκμαν, οι πιέσεις που ασκεί η οικονομική κρίση στη μεσαία τάξη την υποβιβάζουν συνεχώς στην κοινωνική κλίμακα, ισοπεδώνοντάς την προς τα κάτω. Άθελά τους, τα μέλη της μεσαίας τάξης έχουν έτσι την «ευκαιρία» να γνωρίσουν το κοινωνικό υπόγειο όπου κατοικούσε πάντα η εργατική τάξη και να συμμεριστούν την αθλιότητά της.

Η «ανακάλυψη»…
… της εργατικής τάξης, όμως, όπως παρατηρεί ο δημοσιογράφος Αντάμ Τουρλ, ξαναδίνει τροφή σε παλιούς μύθους που τη θέλουν «πιο πολύ συντηρητική και αντιδραστική παρά ριζοσπαστική και εκσυγχρονιστική όπως την οραματιζόταν ο Μαρξ». Είναι οι ίδιοι μύθοι που κυκλοφορούσαν στη δεκαετία του 1960 στην Αμερική, όταν τα κατεστημένα μέσα ενημέρωσης δημοσίευαν φωτογραφίες εργατών που πήγαιναν με τις κάσκες τους στη δουλειά, για να δείξουν πως οι Αμερικανοί που μοχθούσαν για το μεροκάματο απεχθάνονταν τους «αχάριστους και προνομιούχους» ειρηνιστές φοιτητές που με τις διαδηλώσεις τους ξεσήκωναν τη χώρα. Όμως, στις αρχές της επόμενης δεκαετίας, οι εργάτες βγήκαν μαζί με τους φοιτητές στους δρόμους και τις πλατείες κατά του πολέμου του Βιετνάμ, ενώ λίγο νωρίτερα στη Γαλλία είχαν κάνει τη μεγαλύτερη απεργία στην ιστορία.

Αυτό που λέει…
… ο Τόμας Φρανκ στο βιβλίο του «Γιατί οι φτωχοί ψηφίζουν τη Δεξιά;», ότι δηλαδή οι εργάτες ψηφίζουν αντίθετα με τα οικονομικά τους συμφέροντα, δεν είναι κάτι αιώνιο κι απαράλλαχτο. Οι κινητοποιήσεις τους στη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ιταλία, την Ισπανία και την Πορτογαλία δείχνουν πως δεν επιστρέφουν πια σαν ένα φάντασμα, αλλά σαν μια δύναμη με σάρκα και οστά.