Επιφυλλίδα

Άγιος Αυγουστίνος και οίκος ανοχής

Σε συνέντευξή του, λίγο μετά την πτώση της χούντας, ο άδικα λησμονημένος ποιητής Τάκης Σινόπουλος, με δικαιολογημένα μαχητικό ύφος έλεγε πως από ΄κει και μπρος ένα «χαντάκι» βαθύ και απροσπέλαστο θα χώριζε τους συγγραφείς ανάμεσά τους. Σ΄ αυτούς που άμεσα ή έμμεσα είχαν εκδηλωθεί κατά της επταετούς δικτατορίας (όσο διαρκούσε η ίδια) και σε εκείνους που θα παρέμεναν αιώνια στιγματισμένοι, όχι μόνο γιατί δεν είχαν στραφεί εναντίον της, αλλά, επιπλέον είχαν αδιαφορήσει και κωφεύσει σα να μη συνέβαινε τίποτα το δυσάρεστο ή το τρομερό. Για τη μεταπολιτευτική μας τριακονταπενταετία θα ήταν υπερβολικό να πει κανείς πως ένα «χαντάκι» θα μπορούσε να χωρίσει τους συγγραφείς σ΄ αυτούς που συνεργάστηκαν με την τηλεόραση και σ΄ εκείνους που την αγνόησαν. Αφού ποιος λίγο ποιος πολύ (οι εξαιρέσεις μετριούνται στα δάχτυλα, έστω των δύο χεριών), φάνηκε να καμαρώνει γιατί τον «έδειξε» το γυαλί. Και όσους δεν τους είδαμε, είναι γιατί δεν τους το ζήτησαν.

Να υπάρχει, βέβαια, η τηλεόραση, αλλά να της ανοίγεις την πόρτα και όταν η ίδια δεν έχει καμιά όρεξη να χώσει τη μουσούδα της μέσα στο σπίτι σου, είναι σα να της αναγνωρίζεις ότι μπορεί να μονοπωλήσει τα πάντα. Ότι δεν γίνεται, δηλαδή, να υπάρξει χώρος, συζήτηση, γεγονός, οτιδήποτε, αν δεν το δείξει η τηλεόραση. Πραγματική συμφορά, με λίγα λόγια, γιατί σε λίγο (αν δεν έχει κιόλας συμβεί), θα μιλάνε ή θα συμπεριφέρονται όλοι, ακόμη κι όταν απουσιάζει η τηλεόραση, σαν να είναι διαρκώς παρούσα. Σε μια ομολογουμένως πρωτότυπη πρόσκληση του Μακεδονικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης της Θεσσαλονίκης, για να τιμηθεί η προσφορά του, τον περασμένο Μάιο, διαβάσαμε: «Τη συζήτηση μπροστά στο κοινό και τις κάμερες, θα συντονίσει η Κατερίνα Ζαχαροπούλου στο ύφος της εκπομπής “Η εποχή των εικόνων”». Πράγμα που σε απλά ελληνικά σημαίνει πως ασφυκτιούμε ή πλήττουμε όταν τιμάμε ένα γεγονός μέσα σ΄ έναν χώρο με διακόσιους, τριακόσιους ανθρώπους και μας χρειάζεται η τηλεόραση με τους, ενδεχομένως, χιλιάδες των τηλεθεατών, για να αισθανθούμε το γεγονός αξιοποιημένο.

Αν ο οποιοσδήποτε (ο Θεός ο ίδιος να είναι) με την τηλεόραση παρούσα δεν μιλάει με τον τρόπο που το κάνει όταν έχει απέναντί του μόνο λίγους ή πολλούς αλλά ζωντανούς ανθρώπους, δεν αμφισβητείται πλέον από κανέναν. «Μα δεν είναι ευχάριστο όσο γίνεται περισσότεροι να πληροφορούνται περί τέχνης;». Πρόκειται περί ψέματος μεγαλοπρεπούς και ολέθριου. Αν συνέβαινε κάτι αντίστοιχο, η ζωή μας, με όσα έχει δείξει και εξακολουθεί να δείχνει η τηλεόραση, θα είχε μετατραπεί σε μια καλλιτεχνική όαση. Την τηλεόραση τη χρειάζονται, για να λογαριάζονται ως σπουδαίοι, μόνον όσοι τη μεταχειρίζονται. Ουδείς άλλος λόγος τη συντηρεί. Υπολογίστε τις στρατιές των καλλιτεχνών που δίχως την τηλεόραση θα ήταν ανύπαρκτοι, για να υπολογίσετε τι πραγματικά μπορεί να προσφέρει η τηλεόραση στην απόλυτη ανιδιοτέλεια που είναι η τέχνη. Υπολογίστε τις στρατιές των δυστυχισμένων που έγιναν ακόμη πιο δυστυχισμένοι, αφού τους έδειξε η τηλεόραση, για να καταλάβετε τι πραγματικά ουσιαστικό μπορεί να προσφέρει η τελευταία.

Όταν επενδύεις στο γεγονός ότι λόγω της τηλεόρασης ενδέχεται να γίνεις πλατιά γνωστός, δεν σ΄ ενδιαφέρει ούτε να βοηθήσεις ούτε να προσφέρεις. Το μυαλό σου είναι συνεχώς καρφωμένο στην ευχάριστα για σένα διογκούμενη εικόνα σου. Μόνον ό,τι μπορεί να υπάρξει ως διάλογος ανάμεσα σε δυο ανθρώπους μέσα σε τέσσερις τοίχους, να υπάρξει αλλά και να νομιμοποιείται ταυτόχρονα, ενδέχεται, ενώ διευρύνεται ως διάλογος ανάμεσα σε δεκάδες ή εκατοντάδες, ζωντανά και χωρίς κάμερες, να αλλάξει κάτι- και αυτό πάλι ακούγεται προβληματικό. Μέσα σ΄ ένα παγκοσμίως ανταγωνιστικό μαγαζί, όπως η τηλεόραση, που πουλάει πολεμικά πλάνα, βία και αίμα, οποιοδήποτε άλλο προϊόν που το δέχεται καταχρηστικά και με βαριά καρδιά για να το πουλάει, που ως σύλληψη δηλαδή η τηλεόραση δεν το προϋποθέτει, η ύπαρξή του μεταβάλλεται σ΄ ένα υποχρεωτικό διάλειμμα ώστε με ανανεωμένη την όρεξη να επιστρέφει κανείς στην εμπόλεμη διάρκεια.

Μια συζήτηση περί τέχνης στην τηλεόραση έχει τόσα περιθώρια να ευδοκιμήσει όσα ο λόγος του αγίου Αυγουστίνου περί παρθενίας μέσα σ΄ έναν οίκο ανοχής. Χωρίς να σημαίνει ότι δεν γίνεται εξίσου καλά να μας εκφράσει τόσο ο άγιος Αυγουστίνος όσο και ο οίκος ανοχής. Φτάνει να το γνωρίζουμε.

Ο Θανάσης Θ. Νιάρχος είναι ποιητής, συνεκδότης του περιοδικού «Η Λέξη»