[ Πρόσωπα ] «Έβρεχε βιβλία, δάκρυα και αίμα…»

Διευθυντής της Εθνικής Βιβλιοθήκης στη Βαγδάτη, ο Σαάντ Ισκαντέρ, πρώην Κούρδος αντάρτης, θέλει να βοηθήσει τους Ιρακινούς «να κατανοήσουν το παρελθόν τους και να κτίσουν το μέλλον τους» μέσω της παιδείας.

Το 2003, ο Ισκαντέρ μόλις είχε τελειώσει το διδακτορικό του στο London School of Εconomics. Είχε καταφύγει στη Βρετανία πριν από 13 χρόνια, όμως τώρα το καθεστώς του Σαντάμ Χουσέιν είχε ανατραπεί και μαζί και μ΄ άλλους Ιρακινούς ζωγράφους και συγγραφείς αποφάσισαν να επιστρέψουν στη Βαγδάτη για να δουν τι θα μπορούσαν να κάνουν στον τομέα της πολιτιστικής εκπαίδευσης. Όμως η προσπάθεια αποδείχθηκε μάταιη και παράλογα επικίνδυνη. «Όλοι οι φίλοι μου επέστρεψαν στο Λονδίνο, όμως εγώ αποφάσισα να μείνω», λέει ο Ισκαντέρ στον Στιούαρτ Τζέφρις του «Γκάρντιαν».

Η νέα ιρακινή κυβέρνηση του ανέθεσε τη γενική διεύθυνση της Εθνικής Βιβλιοθήκης και των Αρχείων. Το κτίριο βρίσκεται στην οδό αλ-Μουτανάμπι, στην οποία στεγάζονται πολλοί εκδοτικοί οίκοι, τυπογραφεία και βιβλιοπωλεία. Όταν ένα παγιδευμένο αυτοκίνητο εξερράγη, πέρυσι, σε απόσταση 500 μέτρων από τη βιβλιοθήκη, «δεκάδες χιλιάδες χαρτιά πετούσαν στον αέρα, σαν ο ουρανός να έβρεχε βιβλία, δάκρυα και αίμα. Μερικά καίγονταν στον αέρα… Το θέαμα ήταν σουρεαλιστικό», περιέγραψε ο Ισκαντέρ στο μπλογκ που διατηρούσε τότε.

Ο Ισκαντέρ, 46 χρόνων, γεννήθηκε στη Βαγδάτη και επί επτά χρόνια ήταν μέλος του Κινήματος Κουρδικής Αντίστασης. Έζησε στα βουνά του Βόρειου Ιράκ και αργότερα κρύφτηκε στο Ιράν και τη Συρία- μόλις το 1990 αποφάσισε να καταφύγει στη Βρετανία και να ζητήσει άσυλο. «Θέλουμε να αλλάξουμε τον προσανατολισμό του λαού μέσω των βιβλίων μας», λέει σήμερα. «Αλλιώς δεν υπάρχει άλλη εναλλακτική επιλογή από τα τζαμιά. Ο θρησκευτικός εξτρεμισμός είναι ένα πολιτιστικό φαινόμενο», τονίζει. Δεν δέχθηκε ποτέ να έχει σωματοφύλακες (λέει πως το μόνο που καταφέρνουν είναι να τραβούν την προσοχή) και προσέλαβε εξαρχής σουνίτες, Κούρδους, σιίτες, άνδρες και γυναίκες. «Ήθελα να κάνω την Εθνική Βιβλιοθήκη ένα δημοκρατικό μοντέλο για το Ιράκ, έναν τόπο συνάντησης Ιρακινών απ΄ όλες τις διαφορετικές ομάδες». Ως διευθυντής της Εθνικής Βιβλιοθήκης, ο Ισκαντέρ ζητεί τώρα από τους Αμερικανούς μνημόνια, εγχειρίδια, αναφορές, καταγραφές συνομιλιών, κασέτες εικόνας και ήχου που κατέσχεσαν από τη Βαγδάτη τον Απρίλιο του 2003- υπολογίζεται ότι κατασχέθηκαν 43.000 ώς 55.000 κιβώτια με περισσότερες από 100 εκατ. σελίδες. Τα περισσότερα από τα έγγραφα αυτά εξακολουθούν να βρίσκονται στα χέρια της CΙΑ, του Πενταγώνου και του Ιδρύματος του Ιρακινού Κάναν Μακίγια, ο οποίος συνδέεται με τους νεοσυντηρητικούς του Μπους και με δεξιές «δεξαμενές εγκεφάλων». Ο Ισκαντέρ λέει πως το Ιράκ πρέπει να τα πάρει πίσω. «Πρέπει να βρίσκονται εδώ. Είναι ουσιώδη για να καταλάβουμε την πρόσφατη ιστορία μας. Πολλά αφορούν στα εγκλήματα του Σαντάμ Χουσέιν και πρέπει να είναι ιδιοκτησία του ιρακινού λαού», υπογραμμίζει, μάταια ώς τώρα.