Μια γλυπτική τελετή με ανθρώπους και πηλό

Το «Ρaso Doble», η περφόρμανς του χορογράφου Ζοζέφ Νατζ και του εικαστικού Μικέλ Μπαρσελό, που παρουσιάστηκε στο Φεστιβάλ Αθηνών, ήταν μια ριζοσπαστική, οδυνηρή πρόταση πάνω στα όρια της σύγχρονης τέχνης. Μια γλυπτική τελετή με ανθρώπους και πηλό, ένα εικαστικό δρώμενο, που όπως «το θέατρο της σκληρότητας» θίγει ταμπού, προβληματίζει, προκαλεί φόβο και έλεος χωρίς την ανακούφιση της λύτρωσης.

Σήμερα που η μοντέρνα αισθητική αντιμετωπίζει τα αδιέξοδά της, οι δύο καλλιτέχνες συνεχίζουν την αναζήτησή τους παίζοντας με εφήμερα θέματα και υλικά, πασχίζοντας να προκαλέσουν σκέψεις και να εγγράψουν συγκίνηση στη μνήμη. Ως περφόρμερ εκτελούσαν μια παράξενη τελετουργία. Κοστουμαρισμένοι, κρατώντας αξίνες και φτυάρια, μπήκαν στον σκηνικό χώρο- ένα πάτωμα κι ένας κάθετος τοίχος από πηλό- και άρχισαν να τον παραβιάζουν. Έσκαβαν, τρυπούσαν, χτυπούσαν, σχεδίαζαν, σμίλευαν και προσέθεταν πηλό. Δέκα τόνοι υγρού πηλού σε διαρκή μεταμόρφωση και αποδόμηση, καθώς αποτυπώνονταν επάνω του με δριμύτητα οι επεμβάσεις τους.

Σταδιακά, άρχισαν να εντάσσονται στο εύπλαστο υλικό. Να γίνονται οι ίδιοι ζωντανά γλυπτά. Να αποσπώνται, να κολλάνε στον τοίχο και το πάτωμα. Να χτίζουν σαν παραμύθι μια ιστορία του κόσμου με εικόνες που διηγούνται το άλεκτο. Ένας μηχανικός ήχος φόρτιζε τις σκηνές όπου φορούσαν στο κεφάλι τους κιούπια από πηλό, τα οποία σχημάτιζαν απόκοσμες κεφαλές. Και μετά άλλα κιούπια και άλλα, που διαρκώς προσετίθεντο και ενσωματώνονταν στις φιγούρες τους, έδιναν στην αισθητική του στιγμιαίου και παροδικού, μορφή διαλόγου με τους θεατές και έντονο, αδιερεύνητο αίσθημα. Παραβιάζοντας τα σύνορα ανάμεσα στη δημιουργία και στην καταστροφή, οι δυο τους δημιούργησαν μεταβαλλόμενες γλυπτικές φόρμες, οι οποίες προκαλούσαν νέες νοητικές εικόνες, ταράζοντας συνειδήσεις.

Όπως όμως κάθε ιστορία που ολοκληρώνει τον κύκλο της, και σε αυτό το δρώμενο ένα σπαρακτικό φινάλε έκλεισε τον ασφυκτικό κύκλο του αίροντας την ανθρώπινη παρουσία. Η ψηλόλιγνη φιγούρα του Ζοζέφ Νατζ χτίστηκε στον τοίχο, που έγινε αδιαπέραστος όταν ο Μικέλ Μπαρσελό έριξε με μάνικα τόνους από λευκό άργιλο κοκαλώνοντας το ανθρώπινο γλυπτό. Ήταν η τελευταία εικόνα, από την οποία αναδύθηκε ζωντανή η φράση του Γιώργου Χειμωνά στους προφητικούς «Χτίστες» του, που κλωθογύριζε στο μυαλό μου από την αρχή της παράστασης: «Να γίνει ο κόσμος εικόνα».