«Πράσινο» έγκλημα στον Αμβρακικό

Ο Αμβρακικός Κόλπος εκπέμπει SΟS. Ένας από τους μεγαλύτερους υγροτόπους της χώρας και της Ευρώπης, στον οποίο βρίσκει κανείς 294 είδη πουλιών- 101 σπάνια- και 33 είδη ψαριών, βρίσκεται σε κίνδυνο.

«ΤΑ ΝΕΑ», με τη βοήθεια του καθηγητή Περιβάλλοντος του Πανεπιστημίου Αιγαίου και υπεύθυνου της ελληνικής έκδοσης του Νational Geographic, Νίκου Μάργαρη, βρέθηκαν στην περιοχή και αναζήτησαν τις αιτίες που έχουν φέρει στα πρόθυρα του θανάτου τον Αμβρακικό.

«Το πλέον πρόσφατο κρούσμα εμφάνισης νεκρών ψαριών σημειώθηκε στην τάφρο της Ανέζας στην Άρτα», λέει ο Ν. Μάργαρης. «Η τάφρος καταλήγει στον Αμβρακικό. Αυτό, προφανώς, σημαίνει ότι υπάρχουν σοβαρότατες πηγές ρύπανσης πριν φθάσουν τα νερά στον Κόλπο. Από την άλλη διαβάζω ότι ο πρόεδρος της Ομοσπονδίας Επαγγελματιών Αλιέων δηλώνει ότι «… οι υδατοκαλλιέργειες αποτελούν μία από τις κυρίαρχες μορφές ρύπανσης». Αλλά από ό,τι γνωρίζω, τα νερά στα ποτάμια και τις τάφρους πάνε κατά τον κατήφορο. Πράγμα που σημαίνει ότι οι υδατοκαλλιέργειες που είναι μέσα στον Αμβρακικό είναι θύματα και όχι θύτες της ρύπανσης, που έρχεται από τα ποτάμια, τα ρυάκια και τις τάφρους που καταλήγουν στον Αμβρακικό».

Οι αιτίες. Όπως διαπίστωσε ο Ν. Μάργαρης, στην προσπάθειά του να καταγράψει τις αιτίες της ρύπανσης στον Κόλπο, «στην περιοχή γίνεται χαμός από αστικά λύματα. Οι βιολογικοί καθαρισμοί απουσιάζουν. Οι παράνομες χωματερές είναι δεκάδες. Η χρήση φυτοφαρμάκων ανεξέλεγκτη. Βιοτεχνίες, τυροκομεία, στάνες ρίχνουν τα λύματά τους στα ρέματα που οδηγούν στον Αμβρακικό».

Οι νομάρχες και οι περιφερειάρχες δίνουν άδειες εγκατάστασης, μετεγκατάστασης ή επέκτασης σε χοιροτροφικές και πτηνοτροφικές μονάδες και σφαγεία, χωρίς να προηγούνται μελέτες περιβαλλοντικών επιπτώσεων, μετά δε την εγκατάσταση και λειτουργία της επιχείρησης ουδέποτε εφαρμόζονται καθώς δεν υπάρχει τακτικός αποτελεσματικός έλεγχος.

Στον Αμβρακικό ζουν 294 είδη πουλιών101 σπάνια – και 33 είδη ψαριών

Θέαμα- σοκ. Η μεγαλύτερη οικολογική καταστροφή σημειώθηκε στις 17 Φεβρουαρίου, φέτος. Ήταν Κυριακή πρωί όταν οι τεχνικές και γεωτεχνικές υπηρεσίες της Διεύθυνσης Αλιείας Αιτωλοακαρνανίας βρέθηκαν μπροστά σε ένα σοκαριστικό θέαμα. Όλα τα ψάρια σε τρεις μονάδες ιχθυοκαλλιέργειας στην περιοχή Μενιδίου του Αμβρακικού Κόλπου ήταν νεκρά.

Όπως ανέφερε η έκθεση του αναπληρωτή προϊσταμένου της Διεύθυνσης Αλιείας Αιτωλοακαρνανίας Ε. Δημητρίου, «ανάλογη περίπτωση μαζικού θανάτου σε περιοχή του Αμβρακικού είχε εκδηλωθεί κυρίως στις δυτικές ακτές τον Δεκέμβριο του 1998 με απώλειες περίπου 250 τόνων ψαριών που σημειώθηκαν σε 11 μονάδες».

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των ειδικών, τον μαζικό θάνατο των ψαριών προκάλεσε η άνοδος ανοξικών στρωμάτων νερού (έλλειψη οξυγόνου) από τον πυθμένα του Αμβρακικού, εξαιτίας της εισόδου πολύ ψυχρών μαζών γλυκού νερού.

Να ψάξουν την αλήθεια. Ο Ν. Μάργαρης ωστόσο λέει ότι η απάντηση ακόμα και σε αυτή την τόσο μεγάλη οικολογική καταστροφή δεν είναι τόσο απλή: «Προσωπικά αμφιβάλλω μια και όλες οι μετρήσεις που υπάρχουν διαθέσιμες για την περιεκτικότητα των νερών σε οξυγόνο- και υπάρχουν χιλιάδες- ουδέποτε έδειξαν έλλειψη οξυγόνου. Θα πρότεινα, λοιπόν, στους λεγόμενους “φορείς” να δουν στ΄ αλήθεια τι φταίει. Πριν από χρόνια άλλωστε είχαν παρατηρηθεί μαζικοί θάνατοι ψαριών στον Αμβρακικό και το πρόβλημα το είχαν δημιουργήσει χωρίς αμφιβολία τα απόβλητα των ελαιουργείων». Ο καθηγητής συμπληρώνει ότι «αρκεί οι αρμόδιοι να αρχίσουν να ανεβαίνουν στα ρυάκια και τα ποτάμια και να βλέπουν τι πέφτει μέσα. Συγχρόνως να δουν πότε και πόσα είναι τα καντάρια των φυτοφαρμάκων που χρησιμοποιούνται στη λεκάνη απορροής και σε ποιες εποχές. Με την ευκαιρία θα ήθελα να υπενθυμίσω στους “φορείς” τι έλεγαν για βιβλικές καταστροφές την εποχή που επρόκειτο τα επεξεργασμένα λύματα των Ιωαννίνων να πέσουν στον ποταμό Καλαμά και τι έλεγα εγώ. Και τι έγινε στην πράξη».

Ο καθηγητής επισημαίνει ότι «υπάρχουν τρεις εγκυρότατες, ανεξάρτητες μεταξύ τους, μελέτες [Πανεπιστήμιο Αιγαίου, Πανεπιστήμιο Κρήτης, Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών (ΕΛΚΕΘΕ)] που αποδεικνύουν διαχρονικά και με αριθμητικά στοιχεία και όχι εμμονές ότι δεν υπάρχει ρύπανση από τις ιχθυοκαλλιέργειες. Το μόνο στοιχείο που βρέθηκε είναι ότι το βένθος (ο βυθός κάτω από την καλλιέργεια) υφίσταται κάποιες αλλαγές όταν τα κλουβιά από πάνω δεν μετακινηθούν μερικά μέτρα κάθε 2-3 χρόνια».


Τα γιδοπρόβατα οδηγούν στην ερημοποίηση

«Στη Δυτική Ελλάδα εμφανίζονται σε τεράστιες εκτάσεις οι λεγόμενοι ασφακώνες, που είναι θαμνότοποι στους οποίους κυριαρχεί ο θάμνος ασφάκα» αναφέρει ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Αιγαίου Νίκος Μάργαρης. «Οι ασφακώνες αυτοί προέρχονται από δρυμούς (από το δρυς=βελανιδιά) που υποβαθμίστηκαν από τον συνδυασμό υπερβόσκησης (από γίδια) και πυρκαγιών (σχεδόν κάθε χρόνο!). Μολονότι η παρουσία κάποιων ατόμων βελανιδιάς συνεχώς τροφοδοτεί με σπέρματα το οικοσύστημα, τα φυτάρια που φυτρώνουν δεν καταφέρνουν να αναπτυχθούν επειδή τρώγονται αμέσως από τα γιδοπρόβατα». «Οι ασφακώνες της Αιτωλοακαρνανίας καταλαμβάνουν 2.500.000 στρέμματα. Εκεί βόσκουν 1.100.000 γιδοπρόβατα» συμπληρώνει ο καθηγητής. «Στην ίδια περιοχή, στον Αστακό, στις Εχινάδες νήσους, στον Αμβρακικό κ.λπ., υπάρχουν μόνον 2.300 στρέμματα ιχθυοκαλλιέργειες (με παραγωγή 30.000 τόνων ψαριών). Εσείς τι λέτε ότι υποβαθμίζει; Τα 2.300 στρέμματα με τα ψάρια στη θάλασσα ή τα 2.500.000 στρέμματα με τα γίδια και που σύμφωνα με τις μετρήσεις- και όχι τις φαντασιώσεις!- που υπάρχουν δείχνουν ότι καταστρέφουν και οδηγούν στην ερημοποίηση;».


Μελέτη αποδεικνύει το μέγεθος της καταστροφής

Πρόσφατη μελέτη της περιβαλλοντικής οργάνωσης WWF αποκαλύπτει το μέγεθος της καταστροφής στον Κόλπο. Η μελέτη επισημαίνει την υποβάθμιση της ποιότητας των υδάτων και τη μείωση της έκτασης του υγρότοπου, με παράλληλη επέκταση των καλλιεργειών και των παράνομων εξοχικών και τουριστικών κατασκευών. Οι ερωδιοί εξαφανίζονται, οι πληθυσμοί των πτηνών συρρικνώνονται.