ΕΠΙΦΥΛΛΙΔΑ

Προστασία μνημείων και σύγχρονη χρήση

Nομίζω ότι το δίλημμα προστασία ή χρήση των μνημείων μας είναι ψευδές, γιατί δεν υφίσταται κατ΄ ουσίαν σύγκρουση αξιών. Η απάντηση πιστεύω ότι θα μπορούσε να είναι: προστασία και χρήση. Η προστασία (από έναν και μόνο φορέα, το υπουργείο Πολιτισμού και όχι των Δημοσίων Έργων) του φυσικού κάλλους, των φυσικών και ιστορικών χαρακτηριστικών, της άγριας πανίδας και των μνημείων γενικώς μπορεί να συμβαδίζει με την αναψυχή, την αισθητική αγωγή και την ευαισθητοποίηση των πολιτών με τρόπο και μέσα που δεν θα θίγουν τα πολιτιστικά αυτά αγαθά, ώστε να μπορούν να τα απολαμβάνουν και οι επόμενες γενιές.

Η ελιτίστικη εκδοχή έχει την εξής στρατηγική: «Σώστε τα μνημεία- κρατήστε μακριά τους ανθρώπους». Οι επισκέπτες, ωστόσο, δεν μπορεί να μένουν έξω από τον φράκτη των αρχαιολογικών χώρων, να βλέπουν από μακριά τα θέατρα, να σταματούν στην κλειδωμένη πόρτα των βυζαντινών ναών και των μοναστηριών. Είναι ανάγκη να τους προσφέρεται αναψυχή σε συνδυασμό με γνώση για τα μνημεία και την αξία τους, αναψυχή που να συνάδει βέβαια με τον χαρακτήρα τους. Όταν τίθεται στις πραγματικές του διαστάσεις το δίλημμα μεταξύ χρήσης ή προστασίας, όταν δηλαδή το μνημείο πραγματικά κινδυνεύει, τότε βέβαια πρέπει οπωσδήποτε να υπερισχύει η προστασία, ώσπου να λαμβάνονται άμεσα τα κατάλληλα μέτρα.

Όταν το μνημείο πραγματικά κινδυνεύει, τότε πρέπει οπωσδήποτε να υπερισχύει η προστασία, ώσπου να λαμβάνονται άμεσα τα κατάλληλα μέτρα

Με τα προγράμματα και τις στρατηγικές μας απευθυνόμαστε, κατά κανόνα, στους ανθρώπους που επισκέπτονται συνήθως τα μνημεία και τα μουσεία, επιδιώκοντας να τους ευαισθητοποιήσουμε και να τους φέρουμε ακόμη πιο κοντά. Θα πρέπει, νομίζω, να αναθεωρήσουμε αυτήν την πολιτική και να αρχίσουμε να απευθυνόμαστε όχι μόνο σε όσους τα επισκέπτονται, αλλά και σε όσους δεν τα έχουν ποτέ επισκεφθεί. Η μεγαλύτερη πρόκληση είναι να κάνουμε τον κάθε πολίτη αυτού του ποικιλόμορφου πληθυσμού (παιδιών, εφήβων, γερόντων, αρτιμελών και μη, πλουσίων και φτωχών, μεταναστών και άλλων) πραγματικό μέτοχο, πνευματικά και συναισθηματικά μέτοχο. Μεταξύ των εταίρων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, συμπεριλαμβανομένης της χώρας μας, επικρατεί τα τελευταία δέκα με είκοσι χρόνια η αντίληψη μίας νέας σχέσης μνημείου και κοινού, μίας σχέσης που πέρασε τελικά και στο άρθρο 3 του νέου ισχύοντος αρχαιολογικού Νόμου 3028/2002. Στο άρθρο αυτό του Νόμου αναφέρονται μεταξύ άλλων τα εξής: «Η προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς της χώρας συνίσταται κυρίως στην ανάδειξη και την ένταξή της στη σύγχρονη κοινωνική ζωή, στην παιδεία, την αισθητική αγωγή και την ευαισθητοποίηση των πολιτών για την πολιτιστική κληρονομιά».

Ο Πέτρος Θέμελης είναι καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας.