Ρύπανση και τρόπος ζωής προκαλούν την «επιδημία»

                                                                                                   Ρεπορτάζ: Μαίρη Κατσανοπούλου

Διπλασιάστηκε την τελευταία δεκαετία το βρογχικό άσθμα στην Ελλάδα.  Τουλάχιστον ένας στους δέκα Έλληνες πάσχει σήμερα από άσθμα και στη  χώρα μας καταγράφεται μία από τις υψηλότερες συχνότητες της νόσου στην  Ευρώπη.

Οι επιστήμονες δεν έχουν διαπιστώσει ακόμα με ακρίβεια ποια είναι τα αίτια αυτής της αύξησης που πλήττει τον δυτικό κόσμο. «Ενοχοποιούνται κυρίως η ρύπανση της ατμόσφαιρας και ο μοντέρνος τρόπος ζωής, συμπεριλαμβανομένης της διατροφής», τονίζει ο καθηγητής Πνευμονολογίας στο Πανεπιστήμιο Κρήτης και πρόεδρος της Ελληνικής Πνευμονολογικής Εταιρείας κ. Νίκος Σιαφάκας.

Τι είναι όμως το άσθμα και σε ποιες ηλικίες εμφανίζεται; «Το άσθμα είναι χρόνια φλεγμονώδης διαταραχή των αεραγωγών, δηλαδή των βρόγχων, που είναι τα σωληνάκια που πάνε τον αέρα στον πνεύμονα», εξηγεί ο καθηγητής. «Εμφανίζεται σε όλες τις ηλικίες, από τη βρεφική έως την ενήλικη ζωή και δυστυχώς συνοδεύει όλη τη ζωή (life long)».

Πολυπαραγοντική νόσος

Παρά την τεράστια διεθνή ερευνητική προσπάθεια, δεν έχει γίνει ακόμα γνωστό τι είναι αυτό που προκαλεί το βρογχικό άσθμα. «Πιστεύεται ότι είναι συνδυασμός γενετικών παραγόντων με παράγοντες του περιβάλλοντος», λέει ο κ. Σιαφάκας. «Βάση όμως της παθογένειας του άσθματος είναι η λεγόμενη βρογχική υπεραντιδραστικότητα. Με απλά λόγια, οι βρόγχοι των ασθματικών ασθενών είναι πολύ πιο ευαίσθητοι στα ερεθίσματα και αμέσως “κλείνουν”. Ένα μικρότερο μέρος του βρογχικού άσθματος έχει και αλλεργικό υπόστρωμα».

Σαφώς πάντως υπάρχει γενετικό υπόστρωμα στη νόσο και πολλές μελέτες προσπαθούν να το αποκωδικοποιήσουν. Δυστυχώς όμως η ασθένεια είναι πολυπαραγοντική, δηλαδή χρειάζεται ένας συνδυασμός πολλών αλλαγών του γονιδιώματος για να εμφανιστεί- κάτι που κάνει δύσκολη τη γενετική αποκάλυψή του.

Η διάγνωση

«Σήμερα, η διάγνωση του βρογχικού άσθματος γίνεται με τη σπιρομέτρηση (ένα απλό φύσημα) πριν από και μετά τη λήψη ενός βρογχοδιασταλτικού φαρμάκου (εισπνοές σαλβουταμόνης π.χ.) με ειδικές τεχνικές ψυχρού αέρα, δοκιμασία άσκησης (λίγο τρέξιμο) και σε πολύ ειδικές περιπτώσεις με έλεγχο της βρογχικής υπεραντιδραστικότητας σε εξειδικευμένα κέντρα», ενημερώνει ο κ. Σιαφάκας. «Ακόμη, γίνεται έλεγχος και του αλλεργικού παράγοντα, με λήψη αίματος και μέτρηση της ανοσοσφαιρίνης ΙgΕ και των ειδικών ανοσοσφαιρινών στα RΑSΤ ΤΕSΤ».

Οι τρόποι θεραπείας

Οι τρόποι αντιμετώπισης του άσθματος είναι:

1. Η αποφυγή των παραγόντων που προκαλούν κρίση. Δηλαδή οι ασθενείς πρέπει να προσπαθούν να αποφεύγουν:

– Τις λοιμώξεις (κυρίως ιογενείς).

– Τη ρύπανση του ατμοσφαιρικού αέρα (π.χ. χώρους γεμάτους με καπνό τσιγάρου).

– Την ανθοφορία, όσο το δυνατόν.

2. Η αύξηση των δόσεων των φαρμάκων ορισμένες εποχές (π.χ. άνοιξη- φθινόπωρο) που μπορεί να προλάβει τις παροξύνσεις του άσθματος.

3. Η φαρμακευτική αγωγή. «Ο στόχος της θεραπείας του άσθματος σήμερα είναι ο πλήρης έλεγχος της νόσου», τονίζει ο κ. Σιαφάκας. «Αυτό μπορεί να επιτευχθεί στις περισσότερες περιπτώσεις με την καθοδήγηση των πνευμονολόγων. Βάση της θεραπευτικής αγωγής είναι τα εισπνεόμενα κορτικοειδή, που από μόνα τους ή σε συνδυασμό με βρογχοδιασταλτικά μακράς διάρκειας επιτυγχάνουν τον έλεγχο του άσθματος. Συμπληρωματικά φάρμακα είναι τα αντιλευκοτριαίνια. Πρόσφατα έχουμε στη φαρέτρα μας και αντισώματα που δεσμεύουν την ΙgΕ, για τους αρρώστους που παρουσιάζουν μεγάλες τιμές ΙgΕ».

4. Η ανοσοθεραπεία. Η ειδική θεραπευτική παρέμβαση – η απευαισθητοποίηση ή ανοσοθεραπεία (εμβόλια) – στο αλλεργικό άσθμα συνιστά ριζική θεραπεία της νόσου, ενώ ελέγχει και την αλλεργική ρινίτιδα, που συνήθως συνυπάρχει. Σημαντικό στοιχείο για την επιτυχία της ανοσοθεραπείας είναι η σωστή αξιολόγηση των αποτελεσμάτων του παρακλινικού ελέγχου και η έγκαιρη εφαρμογή της πριν από την εγκατάσταση χρόνιων αλλοιώσεων, που δεν αναστρέφονται.
Τα συμπτώματα

Το βασικό σύμπτωμα του άσθματος είναι η δύσπνοια, που έχει απότομη έναρξη και συνοδεύεται από συρίττουσα αναπνοή. Δηλαδή η αναπνοή ακούγεται σαν να σφυρίζει (γατάκια) κυρίως κατά τη φάση της εκπνοής. Ακόμη, ο βήχας και τα κολλώδη πτύελα είναι άλλα συνοδά συμπτώματα. Η νόσος έχει υφέσεις και εξάρσεις. Μερικές φορές μπορεί να συγχέονται με τη χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια, διάφορες αγγειίτιδες, το σύνδρομο της δυσκινησίας των φωνητικών χορδών και άλλα πολύ σπάνια νοσήματα.

Συμβουλές πρόληψης για το αλλεργικό άσθμα

Η πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Αλλεργιολογίας και Κλινικής Ανοσολογίας Καλλιόπη Κόντου-Φίλη και η γενική γραμματέας Ζωή Δεμέστιχα δίνουν πρακτικές πληροφορίες και συμβουλές στους ασθενείς με άσθμα και στους γονείς ασθματικών παιδιών. Ανάλογα με το είδος του αλλεργιογόνου, μπορεί να εφαρμοστούν μέτρα ώστε να μειωθεί η έκθεση του ασθενούς.

Α. Τα ακάρεα της σκόνης πολλαπλασιάζονται με ταχύτατους ρυθμούς όταν η σχετική υγρασία του περιβάλλοντος είναι 60%- 80% και η θερμοκρασία 20- 25 C. Η μεγαλύτερη συγκέντρωσή τους παρατηρείται σε στρώματα, μαξιλάρια, καναπέδες με υφασμάτινη ταπετσαρία κ.α. Επομένως, συνιστάται:

– Καλός και επαρκής αερισμός του σπιτιού.

– Έλεγχος τυχόν υγρασίας από διαρροή υδραυλικών ή άλλα αίτια.

– Λιτή, σχεδόν νοσοκομειακή επίπλωση ώστε να καθαρίζεται εύκολα. – Αποφυγή υφασμάτινων καλυμμάτων και ταπετσαρίας από ύφασμα.

– Απομάκρυνση χαλιών και αντικειμένων που συλλέγουν σκόνη, όπως λούτρινα παιχνίδια, βαριές κουρτίνες κ.ά.

– Κάλυψη στρώματος και μαξιλαριών με θήκες, ώστε να πλένονται τακτικά.

– Ξεσκόνισμα με βρεγμένο ύφασμα και σκούπισμα με ηλεκτρική σκούπα, στην οποία γίνεται συχνή αλλαγή φίλτρου (εκτός αν πρόκειται για σκούπα που συγκεντρώνει τη σκόνη σε κάδο με νερό).

– Συχνό πλύσιμο των κλινοσκεπασμάτων στους 60 C και άπλωμα στον ήλιο.

Β. Οι ενδοοικιακοί μύκητες υπάρχουν όπου υπάρχει υγρασία και αυξημένη θερμοκρασία, συνήθως στο μπάνιο και στην κουζίνα. Επιβάλλεται: – Επαρκής αερισμός και έλεγχος κάθε υγρασίας.

– Απομάκρυνση φυτών από το εσωτερικό περιβάλλον, γιατί συνιστούν εστίες για την ανάπτυξη μυκήτων (μούχλας).

Γ. Επιθήλια ζώων

– Απομάκρυνση των ζώων από το σπίτι ή περιορισμός τους σε συγκεκριμένο χώρο, ιδεωδώς σε βεράντα, κήπο κ.α.

– Αν παραμείνει, να μην εισέρχεται στην κρεβατοκάμαρα και να υποβάλλεται σε συχνό πλύσιμο.

Δ. Η γυρεοφορία αρχίζει το πρωί καθώς θερμαίνεται η ατμόσφαιρα. Επομένως:

– Τα δωμάτια να αερίζονται νωρίς το πρωί (έως τις 09.00), εν συνεχεία να κλείνουν τα παράθυρα ώστε ο εσωτερικός χώρος να είναι απαλλαγμένος από μεγάλες ποσότητες γύρης. – Κατά την οδήγηση σε εξοχικούς χώρους την άνοιξη, τα παράθυρα να είναι κλειστά.

– Οι οδηγοί δικύκλων να φορούν πάντα κράνος.

– Να φοράτε γυαλιά ηλίου.

– Να αποφεύγετε την παραμονή κοντά σε περιοχή όπου κόβουν το γρασίδι.

– Να αποφεύγετε τις κηπουρικές εργασίες την άνοιξη και οπωσδήποτε το «ξάπλωμα» στην πρασινάδα.

– Να αποφεύγετε επισκέψεις σε ελαιώνες τον Μάιο (μήνας ανθοφορίας της ελιάς).

Ποιοι κινδυνεύουν

* Τα παιδιά ασθματικών γονέων. 

* Τα παιδιά των πόλεων. 

* Παιδιά με κακή διατροφή (junk food). 

* Ορισμένοι επαγγελματίες (αρτοποιοί, ελαιοχρωματιστές, εκτροφείς ζώων κ.λπ.).

Εννέα συμβουλές για τους πάσχοντες

1 Να μη φοβούνται τη νόσο και να μάθουν να ζουν με αυτήν.

2 Να ακολουθούν με ακρίβεια τις θεραπευτικές οδηγίες.

3 Να μάθουν όσα μπορούν περισσότερα για την πάθησή τους (σχολεία άσθματος).

4 Να κάνουν σωστή χρήση των εισπνεομένων φαρμάκων τους.

5 Να μάθουν πώς να αντιμετωπίζουν μόνοι τους μια αρχόμενη κρίση (γραπτό σχέδιο, σε συνεργασία με τον γιατρό τους).

6 Να ασκούνται και να ακολουθούν υγιεινή διατροφή (π.χ. μεσογειακή δίαιτα).
 
7 Να μην ντρέπονται να ενημερώσουν τον δάσκαλο, τους προϊσταμένους στη δουλειά, τους φίλους και τους συναδέλφους για την πάθησή τους και τι τους την προκαλεί.

8 Να απαιτούν από τους γύρω τους να σεβαστούν την ανάγκη τους για καθαρό αέρα χωρίς τσιγάρο.

9 Να ηγηθούν προσπάθειας για εφαρμογή του κανόνα του μη καπνίσματος σε κλειστούς χώρους, ούτως ώστε και οι ασθματικοί να συμμετάσχουν σε όλες τις φυσιολογικές δραστηριότητες.

Ιατρεία Άσθματος

Σε όλα τα νοσοκομεία που διαθέτουν Πνευμονολογικό Τμήμα ή Κλινική λειτουργούν εξειδικευμένα Ιατρεία Άσθματος, όπως στα εξής: Σωτηρία – Σισμανόγλειο – Ευαγγελισμός – Πανεπιστημιακά Νοσοκομεία Ηρακλείου, Πάτρας, Ιωαννίνων, Λάρισας και Αλεξανδρούπολης – Γ. Παπανικολάου στη Θεσσαλονίκη