[ Πρόσωπα ] Φόρος τιμής στην εξέγερση

Ο τελευταίος επιζών από τους αρχηγούς της εξέγερσης του 1943 στο γκέτο της Βαρσοβίας, ο Μάρεκ Έντελμαν, απέτισε το Σάββατο σιωπηλό φόρο τιμής στους νεαρούς εβραίους ήρωες της εξέγερσης κατά των ναζιστικών στρατευμάτων.
Ανάμεσα σ΄ ένα πλήθος εκατό ανθρώπων, καθισμένος στην αναπηρική καρέκλα του, ο Έντελμαν έδωσε κίτρινες τουλίπες και ασφοδίλια στα εγγόνια του, τη Λίζα και τον Τόμεκ, και τα παρακολούθησε να τα αποθέτουν στη βάση του γκριζόμαυρου Μνημείου των Ηρώων του Γκέτο. Από τις 19 Απριλίου 1945, κάθε χρόνο την ίδια μέρα, αυτός ο καρδιολόγος κατευθύνεται πεζή προς το πρώην εβραϊκό γκέτο της Βαρσοβίας. Με το πέρασμα του χρόνου, οι άνθρωποι που τον συνόδευαν πολλαπλασιάστηκαν. Ο πάπας Ιωάννης Παύλος περπάτησε στο πλευρό του, το ίδιο και ο Αμερικανός αντιπρόεδρος Αλ Γκορ. Φέτος όμως οι επίσημες εκδηλώσεις έγιναν παρουσία των προέδρων της Πολωνίας και του Ισραήλ, του Λεχ Κατσίνσκι και του Σιμόν Πέρες, την Τρίτη ώστε να μη συμπέσουν με το εβραϊκό Σάββατο. Ο Έντελμαν είχε προσκληθεί, αλλά δεν τίμησε με την παρουσία του τους δύο προέδρους. Γι΄ αυτόν, η επέτειος της εξέγερσης είναι στις 19 Απριλίου, Σάββατο ή όχι.

Στο περιτειχισμένο γκέτο της Βαρσοβίας, όπου οι ναζί είχαν στριμώξει σε απάνθρωπες συνθήκες 400.000

εβραίους απ΄ όλη την Πολωνία, 220 νεαροί με αρχηγό τον αριστερό σιωνιστή Μορντεχάι Ανιέλεβιτς και τον Μάρεκ Έντελμαν, μέλος του αντισιωνιστικού συνδικάτου Βund που κήρυσσε την πάλη των τάξεων, αντιστάθηκαν από τις 19 Απριλίου 1943 και για τρεις ημέρες, με αυτοσχέδια εκρηκτικά και λίγα όπλα, σε 3.000 άνδρες των Ες-Ες, οι οποίοι κατάφεραν να τους νικήσουν μόνον αφού κάλεσαν ενισχύσεις και έκαψαν το γκέτο. Περίπου 40 μαχητές, ανάμεσά τους και ο Έντελμαν, κατάφεραν να διαφύγουν.

Μετά τον πόλεμο, ο Έντελμαν ήταν από τους λίγους εβραίους που έμειναν στην Πολωνία- ήταν 3,3 εκατομμύρια το 1939 και το 1945 είχαν μείνει μόλις 300.000. Έγινε σπουδαίος καρδιολόγος στο νοσοκομείο Στέρλινγκ του Λοτζ, παντρεύτηκε την παιδίατρο Αλίνα Μαργκόλις, όμως η βίαιη αφύπνιση του αντισημιτισμού στα τέλη της δεκαετίας του 1960 χώρισε την οικογένεια. Το 1971, η Αλίνα έφυγε με τα δυο παιδιά τους και εγκαταστάθηκε στο Παρίσι, όπου έγινε συνιδρύτρια των Γιατρών του Κόσμου. Ο Μάρεκ παρέμεινε στο Λοτζ και συνέχισε να δουλεύει στο νοσοκομείο- ώς τον Δεκέμβριο του 2007, οπότε και πήρε εξάμηνη άδεια. Έγινε στέλεχος της Αλληλεγγύης, φυλακίστηκε κατά το πραξικόπημα του στρατηγού Γιαρουζέλσκι και εξελέγη βουλευτής (1989-1993). Και μολονότι ουδέποτε παρασημοφορήθηκε από το Ισραήλ- παραμένει έντονος επικριτής του σιωνισμού και προτείνει διαπραγμάτευση με τη Χαμάς και την Τζιχάντ- τιμήθηκε το 1988 στην Πολωνία με τον τίτλο του Ιππότη του Τάγματος του Λευκού Αετού, την ανώτατη τιμητική διάκριση της χώρας.