Ματιές Ο Ζ. Ντασσέν

Θα μπορούσα να είχα γράψει στο φύλλο της Τετάρτης για τον θάνατο του Ζυλ Ντασσέν. Το προσπάθησα την Τρίτη το μεσημέρι, αλλά δεν τα κατάφερα.

Δύσκολα βγαίνανε οι λέξεις στο χαρτί. Τ΄ άφησα όλα για το χρονογράφημα του Σαββάτου. Για σήμερα. Και βάλθηκα να σκέφτομαι, όσο γινόταν, τις τελευταίες μέρες, αυτόν τον σπουδαίο άνθρωπο. Όχι τον καλλιτέχνη, τον δημιουργό. Μα, τον άνθρωπο. Έναν άνθρωπο τρυφερό, ευαίσθητο, που, όμως, όποτε χρειαζόταν- και χρειάσθηκε πολλές φορές, ιδίως στην Αμερική- γινόταν σκληρός, σαν ατσάλι.

Έζησα πολλά χρόνια στο σπίτι του Ντασσέν. Που ήταν, όμως, σχεδόν απόλυτα το σπίτι της Μελίνας. Ήμουν εκεί, τα περισσότερα μεσημέρια, τα περισσότερα βράδια. Με την Αγγελική. Τη Μανουέλα. Τον Σπύρο. Τον Αλαβάνο. Τη Ρένα. Τη Δέσπω. Ένα σπίτι γεμάτο πίνακες και μουσική. Και κάποια παλιά ξυλόγλυπτα, που είχε αποκτήσει το ζευγάρι πριν από πολλά χρόνια. Εδώ, στην Ελλάδα.

Η Μελίνα ήταν εκείνη που κουμαντάριζε τα πάντα. Η ξυπόλητη Μελίνα με το τσιγάρο, μονίμως, στο χέρι και το σκληρό πακέτο, που έγραφε στο πίσω μέρος του, με μολύβι, το όνομά της. Οι δικοί της φίλοι μπαινόβγαιναν στην Αναγνωστοπούλου. Η δική της αύρα αιχμαλώτιζε τους πάντες. Ο Ντασσέν καθόταν, συνήθως, στο γραφειάκι του, έναν ημιώροφο πιο κάτω. Και έγραφε. Με τις ώρες. Ναι, η αστραπή και η βροντή ήταν η Μελίνα. Αλλά πίσω από τη Μελίνα, σε κάθε βήμα, σε κάθε απόφαση, βρισκόταν ο Ντασσέν. Δεν μιλούσε πολύ. Παρενέβαινε. Με χαμηλή φωνή, πάντοτε. Αλλ΄ αυτή η χαμηλή φωνή «ακουγόταν» απ΄ όλους. Και ιδίως από τη Μελίνα. Που μπορεί να φώναζε, να θύμωνε, να τηλεφωνούσε, συχνά βρίζοντας, αλλά ήξερε να σέβεται, να αγαπάει, να λογαριάζει. Υπέροχη γυναίκα! Ολοκληρωτικά αφοσιωμένη σ΄ έναν άντρα, που της έμαθε την αλφαβήτα της πολιτικής και το μυαλό του έκοβε σαν ξυράφι. Αν δεν έμπαινε ο Ντασσέν στη ζωή της, η Μελίνα θα ήταν ένα εξαίσιο έργο της φύσης, μια δύναμη της φύσης, αλλά δεν θα ήταν η Μελίνα η λέαινα, των αγώνων, του πείσματος, της διεκδίκησης. Ο Ντασσέν ήταν εκείνος που τοποθέτησε σωστά, κατά τη διάρκεια του παιχνιδιού, τα πούλια στο τάβλι.

Που πρόσθεσε, στην αναμφισβήτητη ευφυΐα της, στη μαγική ελληνική πονηριά της, στην καπατσοσύνη της, στην ακατανίκητη γοητεία της, τη θετική σκέψη. Ήταν ο μέντοράς της. Διά βίου. Ένας βαθιά ερωτευμένος μέντορας, ένας διανοούμενος, που το βλέμμα του ήταν στραμμένο συνεχώς προς τ΄ αριστερά, συνεχώς προς το μέλλον.

Όποτε τον έπιανε η απελπισία, απ΄ όσα θλιβερά και φοβερά γίνονταν στην Ελλάδα, που, σημειωτέον, τη λάτρευε, μου έλεγε να κάνουμε μια ταινία. Το θέμα της: δυο γέροι που θα ταξιδεύουν, επί μήνες, επί χρόνια, με το τρένο και θα παίζουν χαρτιά, χωρίς ν΄ ανταλλάσσουν ούτε λέξη! Αμίλητοι, ώς την ώρα του θανάτου τους.

Ο Ντασσέν αγαπούσε πολλούς ανθρώπους. Αλλά είχε ελάχιστους φίλους. Ένας απ΄ αυτούς ήταν ο Λέων Καραπαναγιώτης. Ο οποίος λάτρευε, επίσης, τον «Τζούλη». Και έπιανε μαζί του καίριες συζητήσεις, για τον κινηματογράφο, το θέατρο και κυρίως την πολιτική. Αυτά ήθελα να πω.