Γνώμη Δυσπιστία

Oι δημοσκοπήσεις- όλες, δίχως εξαίρεση- οδηγούν σε ένα απλό, αυτονόητο σχεδόν και περίπου πανθομολογούμενο, αλλά όχι λιγότερο, εξ αυτού του λόγου, συνταρακτικό συμπέρασμα: ότι, υπό τις παρούσες συνθήκες, είναι πρακτικά δύσκολο, σχεδόν απίθανο, να προκύψει αυτοδύναμη κοινοβουλευτική πλειοψηφία από τις επόμενες εκλογές. Από τη διαπίστωση αυτή, δύο βασικά και αλληλένδετα ερωτήματα είναι λογικό να προκύπτουν.

Έχουμε να κάνουμε – πρώτο ερώτημα- με μια προσωρινή δυσλειτουργία του πολιτικού συστήματος, μια παροδική κρίση, μια εξηγήσιμη, αλλά και ιάσιμη εκδήλωση διαμαρτυρίας απέναντι στο κυρίαρχο πολιτικο-κομματικό σύστημα; Ή πρόκειται για μια μονιμότερη, με δομικότερα χαρακτηριστικά, δυσαρμονία μεταξύ προσφοράς και ζήτησης στην πολιτική αγορά;

Και- ερώτημα δεύτερο- το πολιτικό μας σύστημα, με τη σημερινή του αρχιτεκτονική, είναι σε θέση να προσαρμοστεί στη δυσθυμία του εκλογικού σώματος, να την απορροφήσει, έστω και ύστερα από κάποια σοκ, κάποιες μεταβατικές περιπέτειες, και να ξαναβρεί την ισορροπία του; Ή η νέα ισορροπία προϋποθέτει και μια νέα αρχιτεκτονική, μια ριζική αναδιάταξη δυνάμεων και σχέσεων αντιπροσώπευσης;

Η κυρίαρχη άποψη τείνει προς την πρώτη επιλογή και στα δύο ερωτήματα: Ναι, υποστηρίζει η πλειονότητα των αναλυτών, το πολιτικό σύστημα περνά μια κρίση. Ναι, οι συσχετισμοί διαταράσσονται από ένα ισχυρό κύμα διαμαρτυρίας, δυσθυμίας, δυσπιστίας απέναντι σε όλους τους θεσμούς της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας. Ναι, οι αδυναμίες των σημερινών πολιτικών ελίτ, σε ένα περιβάλλον οικονομικής κρίσης και ανασφάλειας, κλονίζουν τον έως χθες αδιαμφισβήτητο και λειτουργικό δικομματισμό. Ναι, όλα αυτά οδηγούν σήμερα σε μια δημοσκοπική εκτίναξη του ΣΥΡΙΖΑ και αύριο, πιθανότατα, θα οδηγήσουν σε ένα εκλογικό αποτέλεσμα «αποσταθεροποιητικό» του δικομματισμού και στην, συνακόλουθη, αδυναμία σχηματισμού αυτοδύναμης κυβέρνησης. Αλλά το

Δεν δικαιούται κανείς να προεξοφλήσει ότι η σημερινή χαίνουσα πληγή της δυσπιστίας θα οδηγήσει σε τόσο απρόβλεπτες ανατροπές. Μα ούτε μπορεί κανείς να το αποκλείσει, ως μακρινό, έστω, ενδεχόμενο. Και στην περίπτωση αυτή, είναι φανερό ότι η βασική αρχιτεκτονική του πολιτικού συστήματος θα αλλάξει ριζικά

σοκ που θα προκαλέσει αυτό το αποτέλεσμα, ο «φόβος της ακυβερνησίας» και ο ισχυρός εκβιασμός του (νέου, βελτιωμένου και επαυξημένου) εκλογικού νόμου, μοιραία θα θέσει σε κίνηση μηχανισμούς επανασυσπείρωσης, επαναβεβαίωσης της πατροπαράδοτης δικομματικής αρχιτεκτονικής και θα οδηγήσει σε αναβάπτιση της ηγεμονίας του ισχυρότερου και συνεκτικότερου από τους δύο πόλους (δηλαδή, με τα σημερινά μέτρα, του συντηρητικού πόλου).

Δεν αντιλέγω: είναι πιθανόν κάπως έτσι να έρθουν τα πράγματα. Είναι πιθανόν οι προφητείες για μεγάλες ανατροπές να αποδειχθούν υπερβολικά αισιόδοξες. Και η κυρίαρχη, μακάρια πρόβλεψη πως, αργά ή γρήγορα, η «φυσική τάξη των πραγμάτων» θα αποκα τασταθεί, να δικαιωθεί. Μα ένα μικρό, διαβολεμένο ζιζάνιο θα επαναλαμβάνει, έως τότε, συνεχώς το ίδιο ερώτημα: Κι αν δεν; Κι αν αποδειχθεί ότι η τρέχουσα δυσθυμία, ότι η δυσπιστία απέναντι σε όλους τους θεσμούς (από τα κόμματα έως τη δικαιοσύνη, περνώντας από τα ούτως ή άλλως καταρρακωμένα μίντια), η θυμωμένη αμφισβήτησή τους, έχει αποκτήσει ρίζες βαθιές; Αν η αδυναμία ανάδειξης αυτοδύναμων κυβερνήσεων αποδειχθεί ότι δεν είναι μια πρόσκαιρη, συμπτωματική συνέπεια εφήμερων συμπεριφορών διαμαρτυρίας, αλλά σκοπούμενο, επιδιωκόμενο αποτέλεσμα, ένα μέσο εκβιασμού μιας λυτρωτικής αναδιάταξης του πολιτικού συστήματος- το οποίο, στα μάτια της πλειοψηφίας (λένε οι δημοσκοπήσεις), παρίσταται αφόρητα διεφθαρμένο, αναποτελεσματικό, σε αδιέξοδο και καταδικασμένο σε αναπαραγωγή των αδιεξόδων του; Κι αν η δυναμική που εμφανίζει σήμερα ο ΣΥΡΙΖΑ αποδειχθεί ότι δεν είναι ένα πρόσκαιρο καταφύγιο θυμωμένων πασόκων, απελπισμένων νέων και απογοητευμένων «μεσαιοχωριτών», αλλά ένα κατ΄ επιλογήν εργαλείο για την αποδόμηση του κομματικού συστήματος;

Δεν είναι- ας το ξαναπώ- αυτή η ρεαλιστικότερη, με τα σημερινά δεδομένα, εκδοχή. Δεν δικαιούται κανείς να προεξοφλήσει ότι η σημερινή χαίνουσα πληγή της δυσπιστίας θα οδηγήσει σε τόσο απρόβλεπτες ανατροπές. Μα ούτε μπορεί κανείς να το αποκλείσει, ως μακρινό, έστω, ενδεχόμενο.

Και στην περίπτωση αυτή, είναι φανερό ότι η βασική αρχιτεκτονική του πολιτικού συστήματος θα αλλάξει ριζικά. Και ότι η κατάκτηση της πολιτικής ηγεμονίας δεν θα είναι το αντίδωρο σ΄ εκείνον που πιο επιδέξια θα θέσει διλήμματα διακυβέρνησης και ακυβερνησίας. Αλλά σε εκείνον που πειστικότερα, αυθεντικότερα θα εγγυηθεί μια γενική, ριζική αλλαγή παραδείγματος και θα ανοίξει ένα παράθυρο εμπιστοσύνης στα τείχη μιας πολιορκημένης από τη γενική δυσπιστία Πολιτείας.