[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] «Αποβάλλεται διά παντός…»

Αφού διαβάσουμε δύο αρχειακά κείμενα, αυτά που ονομάζουμε ντοκουμέντα, θα σχολιάσω με δυο λόγια τα δεδομένα της εποχής. Το πρώτο: «Πράξις 12/29.3.1948,… συνελήφθη υπό οργάνων της Αστυνομίας την 21.2.1948 και ώραν 19ην, μετά του παιδικού της φίλου, μαθητή επίσης… να διασπείρωσι προκηρύξεις επί του εορτασμού της ιδρύσεως της ΕΠΟΝ… εις τας οδούς Δημητρακοπούλου και Μάρκου Μπότσαρη, γενομένης δε επ΄ αυτοίς ερεύνης ανευρέθησαν δέσμαι προκηρύξεων διαφόρου περιεχομένου· επίσης, η μαθήτρια αυτή, που είναι οργανωμένη εις την ΕΠΟΝ, έλαβε μέρος στο παρελθόν εις διαφόρους ενεργείας κομμουνιστικής φύσεως, ήτοι εξεφώνει διά τηλεβόα διάφορα συνθήματα ή διέσπειρε προκηρύξεις, κατόπιν δε της τελευταίας πράξεώς της η συλληφθείσα υπό της Αστυνομίας εστάλη ες τον κ. Εισηγητήν του Εκτάκτου Στρατοδικείου διά παράβασιν του ψηφίσματος “περί εκτάκτων μέτρων αφορώντων την δημοσίαν τάξιν και ασφάλειαν”… Ο Σύλλογος… πεισθείς ακραδάντως ότι αυτή ως αμετανόητος κομμουνίστρια είναι λίαν επικίνδυνος, ου μόνον διά τας μαθητρίας του σχολείου μας, αλλά και διά τας μαθητρίας οποιουδήποτε άλλου σχολείου του κράτους, μεθ΄ ων ήθελε να συγχρωτισθή, καθ΄ ότι θαυμάστρια της ΕΠΟΝ, αποφασίζει ομοφώνως και προτείνει την διά παντός αποβολήν της εξ όλων των σχολείων του κράτους, χαρακτηρίζει δε την διαγωγήν της ως κακήν». Το δεύτερο ντοκουμέντο: «Πράξις 19/9.7.1948. Συνεδριάζει ο Σύλλογος των διδασκόντων για την μαθήτρια της Η΄ τάξεως, η οποία συνελήφθη από τη Γενικήν Ασφάλειαν λόγω των κομμουνιστικών της φρονημάτων και της επικινδύνου δράσεώς της από της εποχής της Κατοχής μέχρι της ημέρας συλλήψεώς της και την αποβάλλει διά παντός εξ όλων των σχολείων του κράτους, ως στερουμένης εθνικής συνειδήσεως και ως μη ούσαν Ελληνίδα, εφόσον ειργάζετο διά την υποδούλωσιν της πατρίδος της εις τους εαμοσλαύους, την δε διαγωγήν της χαρακτηρίζει ως κακήν». (Αντιγράφω από το υπό έκδοση βιβλίο της κ. Έλενας Ζαραβίνου «Το Γ΄ Γυμνάσιο Θηλέων», με την άδειά της φυσικά).

Είμαστε στην καρδιά του Εμφυλίου· αυτή η τακτική όμως έχει αρχίσει και πολύ πριν: μια άλλη αποβλήθηκε επί πολλές ημέρες επειδή ρωτήθηκε από τον γυμνασιάρχη της αν έλαβε μέρος σε διαδήλωση- εκείνος της είπε να βγει από την τάξη και η μαθήτρια χτύπησε, καθώς έβγαινε, την πόρτα· μια συμμαθήτριά της όμως που την υπερασπίστηκε και αντιμίλησε στον γυμνασιάρχη αποβλήθηκε

ΟΤΑΝ ΔΙΑΤΑΧΘΗΚΕ

η καταγραφή των βιβλίων κάποιου «επικίνδυνου» ατόμου, ο «εγγράμματος» χωροφύλακας κατέγραψε ανάμεσα σε άλλα κομμουνιστικά και το βιβλίο «κομμουνιστή τινος Διονυσίου Σολωμού»!

διά παντός από το σχολείο· μια άλλη αποβλήθηκε διά παντός επίσης από το σχολείο της «έχουσα βιβλίον κομμουνιστικού περιεχομένου εις τον χαρτοφύλακά της».

Κάνουν όμως εντύπωση ορισμένες αιτιολογήσεις των τιμωριών, που σήμερα μπορεί να προκαλέσουν τα γέλια, σε όσους περισσότερο δεν έζησαν εκείνη την εποχή. Όπως εκείνη της μαθήτριας που είχε δράση και κατά την Κατοχή, γιατί θα αναρωτηθεί κανείς εύλογα: δηλαδή πότε ήταν επικίνδυνη αυτή η μαθήτρια, όταν ήταν 13, 14 ή 15 χρονών! Και το άλλο, όμως, με το βιβλίο κομμουνιστικού περιεχομένου που θυμίζει το γεγονός επί Μεταξά που διατάχθηκε η καταγραφή των βιβλίων κάποιου «επικίνδυνου» ατόμου και ο «εγγράμματος» χωροφύλακας κατέγραψε ανάμεσα σε άλλα κομμουνιστικά και το βιβλίο «κομμουνιστή τινος Διονυσίου Σολωμού»! Ας σοβαρευτούμε και ας παρακάμψουμε εκείνα τα περί «εαμοσλαύων», «εαμοβουλγάρων» που επιχειρούσαν να υποδουλώσουν την πατρίδα- Έλληνες, ήταν φυσικά-, από τα οποία υποφέραμε όλοι οι παλιοί έως και τις αρχές της δεκαετίας του 1960· και ας σκεφτούμε καλύτερα τι σήμαινε αποβολή από όλα τα σχολεία του κράτους. Σήμαινε ότι ο τιμωρούμενος δεν θα μάθει γράμματα και, φυσικά, δεν θα έχει ποτέ μια δουλειά εγγράμματου ανθρώπου· σήμαινε επίσης ότι αποκτούσε φάκελο, που θα τον συνόδευε παντού στη ζωή του. Γινόταν, βέβαια, για να αποκοπεί από το περιβάλλον του ως μαθητής και μαθήτρια στη νεότητά του, από την κοινωνία αργότερα· για να μην έχει ακροατήριο, για να μη «συγχρωτίζεται» και μεταδίδει τις «επικίνδυνες» και «αντεθνικές» ιδέες του. Και προβαλλόταν ως μέτρο σωφρονισμού, για να φρονηματιστεί ο τιμωρούμενος, να αναλογιστεί το κακό που έκανε στην πατρίδα και να ανανήψει- κάτι σαν κατηχητικό! Πρόκειται για τη χειρότερη μορφή βίας που είχαν εφαρμόσει από την περίοδο του Μεσοπολέμου όλα τα αυταρχικά- φασιστικά καθεστώτα της Ευρώπης. Η πολιτική αυτή εφαρμόστηκε σε όλους, είναι όμως πιο άγρια όταν εφαρμόζεται σε μαθητές και μαθήτριες. Η βία, η «απαγόρευση» των ιδεών σου, που συμβαίνει σε ένα έτσι κι αλλιώς βίαιο περιβάλλον, είναι απροκάλυπτη επέμβαση στο είναι των ανθρώπων. Αποβλέπει στην εξουθένωση και στον εξευτελισμό του ατόμου με παρεπόμενο την αποβολή του από την κοινωνία. Καλό είναι να σκεφτούμε πόσο πιο καταστρεπτικό είναι, όταν αυτή η βία, η «απαγόρευση» των ιδεών δηλαδή, αυτή η άγρια επέμβαση στη σκέψη, ασκείται στους μαθητές και στις μαθήτριες και ως προς την ηλικία τους και ως προς την ιδιότητά τους.

Ο τελικός στόχος είναι γνωστός: αλλαγή των κοινωνικών συσχετισμών. Η τόσο σκληρή τιμωρία σε μαθητές και μαθήτριες τούς εξαναγκάζει να μεταπέσουν από μια κοινωνική ιδιότητα, αυτήν του μαθητή, σε μιαν άλλη· από μια πορεία σκέψης, αυτήν που προέρχεται από τη συστηματική κατάκτηση της γνώσης, σε μιαν άλλη πορεία, αυτήν της ατελέσφορης προσδοκίας. Πρόκειται για βίαιο αποκλεισμό της ελπίδας των νέων.

Ο Βασίλης Κρεμμυδάς είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών