[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] Τεχνοφοβίες και τεχνολατρίες

Με αφορμή το νέο σκάνδαλο που έλαβε χώρα στον κυβερνοχώρο, ήρθαν στο προσκήνιο παλιά και νέα ερωτήματα σχετικά με τα όρια των τεχνικών δυνατοτήτων και της ελευθερίας, ή καλύτερα των ελευθεριών των ανθρώπων σε μια σύγχρονη κοινωνία.

Πρώτη φορά σε τέτοια έκταση και με τόση ευκολία κάθε χρήστης έχει τη δυνατότητα της πρόσβασης σε πληροφορίες και ταυτόχρονα τους τεχνικούς χώρους για να προβάλλει την ατομική (ή συλλογική) άποψή του. Τα σύνορα καταργούνται, τα τείχη της απομονωμένης Ιεριχούς έπεσαν υπό τα συντονισμένα σαλπίσματα της Μicrosoft, του Linux και των διαδικτυακών ηλεκτρονικών επικοινωνιών. Ορισμένοι μάλιστα έφτασαν να μιλήσουν για τη διεύρυνση της δημοκρατίας χάρη στις νέες δυνατότητες των ψηφιακών μέσων, οι πλέον ένθερμοι μίλησαν και για ηλεκτρονική δημοκρατία.

Στη θέση των παλαιών θρησκειών, πάνω από σύνορα και πολιτικά καθεστώτα, ξεπερνώντας το ραδιόφωνο και την τηλεόραση αφού το νέο μέσο είναι διαδραστικό, εγκαθίσταται μια νέα ουτοπία.

Το λυκόφως των παλαιών ιδεολογιών αναδεικνύει τον μικρό θεό, ο οποίος μπροστά στον προσωπικό του υπολογιστή αναζητά, βρίσκει, γράφει, συγκρίνει και απορρίπτει, επικοινωνεί στον παγκόσμιο ιστό με ομόδοξους ή ετερόδοξους- δεν έχει καμία σημασία πλέον. Δεν υπάρχει- υποστηρίζουν οι θιασώτες της νέας θρησκείας- κανένας λόγος να φυλαχτούν οι Θερμοπύλες, διότι «φύσει ορέγεται του ειδέναι» κατά τον Αριστοτέλη, η νέα γνώση και η νέα τεχνολογία εξαφανίζουν την άγνοια, τον φόβο, την προκατάληψη.

Οι διθύραμβοι όμως της τεχνολογικής προόδου δεν φτάνουν για να εφησυχάσει ο κόσμος της εργασίας. Το πρόσφατο εγχώριο παράδειγμα, όπου μέσα από εντοπισμένο διαδικτυακό τόπο (ιστοσελίδα) συκοφαντούνταν συστηματικά και ανώνυμα, δεν είναι τυχαίο. Το ερώτημα για τη σχέση ελευθερίας και τεχνικής δεν εξαλείφθηκε. Δίπλα στα ηθικοπολιτικά σύγχρονα προβλήματα που γεννιούνται από τη βιοτεχνολογία και τη γενετική, αυτό της χρήσης των ηλεκτρονικών μέσων παραμένει εξίσου κυρίαρχο.

ΣΤΗ ΘΕΣΗ ΤΩΝ ΠΑΛΑΙΩΝ

θρησκειών, πάνω από σύνορα και πολιτικά καθεστώτα, ξεπερνώντας το ραδιόφωνο και την τηλεόραση αφού το νέο μέσο είναι διαδραστικό, εγκαθίσταται μια νέα ουτοπία

Η ελευθερία- είτε είναι κατανόηση της ανάγκης (Λένιν) είτε η ελευθερία εκείνου που σκέπτεται διαφορετικά (Λούξεμπουργκ) είτε αρχίζει και τελειώνει εκεί όπου αρχίζει η ελευθερία του άλλου (Βολταίρος)- είναι μετρήσιμο μέγεθος όταν κοινωνικοποιείται. Αίφνης ο ανώνυμος συκοφάντης του Διαδικτύου συγκρίνεται με τον Ζαπατίστας που φοράει μάσκα και ο εκβιαστής του δικτυότοπου με τους αγωνιστές που έγραψαν νύχτα αντικατοχικά και αντιφασιστικά συνθήματα. Πρόκειται για λογοτεχνικά παιχνιδίσματα βεβαίως.

Η ελευθερία του δικτυακού τόπου είναι τόσο σχετική όσο και το ότι οι άνθρωποι έμαθαν γραφή και ανάγνωση. Τηρουμένων όλων των ιστορικών αναλογιών (και χωρίς καμία διάθεση ισοπέδωσης), ο σημερινός χρήστης και γραφιάς (ανώνυμος ή όχι) έχει τόση ελευθερία όση και οι Φαναριώτες ή οι επαναστάτες το 1821. Οι πρώτοι έγραφαν για να υπηρετήσουν την Υψηλή Πύλη και οι δεύτεροι (όσοι γνώριζαν γραφή) για την εθνική και κοινωνική ανάσταση.

Παρ΄ όλ΄ αυτά οι περίφημοι μπλόγκερ εμφανίζονται όχι μόνο ως ενιαία κοινωνική κατηγορία, ανεξάρτητα αν μπλογκάρουν από γούστο ή από εργασιακή ανάγκη, αλλά περίπου και ως ενιαία παράταξη, κάτι σαν καινούριο κόμμα, μόνο που δεν έχει στόχους, πρόγραμμα και… αντίπαλο. Η διαδήλωση στο Σύνταγμα των μπλόγκερ του καλοκαιριού για τις φωτιές, ούτε λίγο ούτε πολύ προβάλλεται ως το απαύγασμα της ηλεκτρονικής δημοκρατίας και το προανάκρουσμα της ανοιχτής κοινωνίας των πολιτών.

Απέναντι στην επέλαση των τεχνολογιών, υποταγμένων και συστηματοποιημένων στα όρια του καπιταλισμού (του ανώτατου κέρδους), οι κυρίαρχες τάξεις επιχειρούν να θέσουν νέους φραγμούς. Δίπλα στις κάμερες, τις παρακολουθήσεις και τις διακρατικές «αντιτρομοκρατικές» συμφωνίες ορθώνουν στο Διαδίκτυο, και με το πρόσχημα της… ευταξίας, νέα τείχη. Ακριβώς όπως είχαμε διαβλέψει. Διότι η ηλεκτρονική δημοκρατία, όπως και η- κατά φαντασίαν- ηλεκτρονική ελευθερία είναι σχετική. Σήμερα 70% του παγκόσμιου πληθυσμού βρίσκεται δύο ώρες μακριά από το κοντινότερο τηλέφωνο και το νησί της Νέας Υόρκης έχει τόσα τηλέφωνα όσα όλη η Αφρική!

Για ποια δημοκρατία μιλάμε;

Εκείνο που έχει ιδιαίτερη σημασία είναι να περιφρουρηθούν δικαιώματα και κατακτήσεις από την επέλαση της θεσμικής βίας, χωρίς τεχνοφοβίες και τεχνολατρίες, να αξιοποιηθεί το μέσον ως τέτοιο.

Ας σημειώσουμε ότι τα «νέα κινήματα» που ανακαλύπτουμε με θαυμασμό και καθυστέρηση χρόνων, είτε θα στρέφονται ενάντια στο κυρίαρχο σύστημα αξιών είτε θα σέρνονται στα λασπόνερα της αστικής πολιτικής. Το ίδιο ισχύει και για τους μπλόγκερ.