Σφήνα ΣΥΡΙΖΑ σε ΠΑΣΟΚ – Ν.Δ.

Η «εκρηκτική» άνοδος των ποσοστών του ΣΥΡΙΖΑ που δείχνουν οι δημοσκοπήσεις του τελευταίου τριμήνου και η χθεσινή της GΡΟ (15,5%) και η προχθεσινή της Κάπα Research (18,4%)

δημιουργούν νευρική κρίση στα δύο μεγάλα κόμματα. Αν το ΠΑΣΟΚ δεν μπορέσει να ξεπεράσει την κρίση του, τα ποσοστά του ΣΥΡΙΖΑ θα είναι απλώς η αρχή μιας ριζικής ανατροπής του πολιτικού συστήματος, καθώς ο ΣΥΡΙΖΑ μπορεί να αναδειχθεί στον τρίτο πόλο μιας «νέας μεταπολίτευσης», λένε στα «ΝΕΑ» τρεις αναλυτές.


Η αρχή μιας ριζικής ανατροπής του πολιτικού συστήματος;

Η ΕΚΡΗΚΤΙΚΗ άνοδος την οποία εμφανίζουν τα δημοσκοπικά ποσοστά του ΣΥΡΙΖΑ τους τελευταίους τρεις μήνες αποτελεί πρωτόγνωρο φαινόμενο. Γιατί δεν πρόκειται για τελείως υποθετικές εκτιμήσεις, τις οποίες συμπαρασύρει η υψηλή αλλά ασπόνδυλη δημοφιλία ενός πολιτικού προσώπου, όπως είχε συμβεί στο παρελθόν με το εφήμερο «κόμμα Αβραμόπουλου», το οποίο εμφανίστηκε κι εξαφανίστηκε ως διάττων αστέρας. Ο ΣΥΝ, αντίθετα, αποτελούσε μέχρι πρόσφατα μια παγιωμένη σταθερά του κομματικού συστήματος, αριθμητικά περιορισμένη, αλλά πολιτικά και κοινωνιολογικά συμπαγή. Γεγονός που επέτρεπε μια σχετικώς ασφαλή καταγραφή των ορίων της επιρροής του. Τα δημοσκοπικά ευρήματα της τελευταίας περιόδου έχουν μεταβάλει πλήρως αυτή την εικόνα. Ο ΣΥΡΙΖΑ αναδεικνύεται στον προνομιούχο υποδοχέα της απογοήτευσης από τη λειτουργία του πολιτικού συστήματος και κυρίως εναλλακτική επιλογή για ένα μεγάλο τμήμα αποστασιοποιημένων ψηφοφόρων του ΠΑΣΟΚ (συχνά ένας στους πέντε). Χωρίς, όμως, η διευρυμένη αυτή δυνητική επιρροή του να διαθέτει τα συνεκτικά χαρακτηριστικά που σηματοδοτούσαν διαχρονικά τη φυσιογνωμία του ΣΥΡΙΖΑ. Και χωρίς, αντίστοιχα, ο ΣΥΡΙΖΑ να διαθέτει την πολιτική και ιδεολογική ευκαμψία που θα του επέτρεπαν να ενσωματώσει τα ετερογενή τμήματα του εκλογικού σώματος που έλκονται σήμερα από αυτόν. Το ερώτημα επομένως παραμένει και είναι δύσκολο να απαντηθεί με βάση τα σημερινά δεδομένα. Ως ποιο βαθμό η συνεχώς διευρυνόμενη δημοσκοπική προτίμηση για τον ΣΥΡΙΖΑ αποτελεί απλώς τη συγκυριακή αντανάκλαση της κρίσης του ΠΑΣΟΚ, ή αν αντίθετα υποδηλώνει την απαρχή ριζικής ανατροπής του κομματικού συστήματος. Πράγματι, η διάταξη των πολιτικών δυνάμεων που καταγράφουν οι πρόσφατες δημοσκοπήσεις παραπέμπει στον ρευστό και κατακερματισμένο πολυκομματισμό των πρώτων μεταπολιτευτικών χρόνων, όταν η εκπροσώπηση τόσο της Κεντροαριστεράς, όσο και της κομμουνιστογενούς Αριστεράς αποτελούσε ακόμα ανοικτό διακύβευμα. Όμως, οι παρομοιώσεις με το παρελθόν σπάνια προσφέρουν ασφαλείς ενδείξεις για το μέλλον.


Πρωταγωνιστής μιας «νέας μεταπολίτευσης»

ΜΕΧΡΙ ΣΗΜΕΡΑ το ερώτημα ήταν αν η κρίση του δικομματισμού είχε ή όχι συγκυριακό χαρακτήρα. Σήμερα το ερώτημα είναι αν η προϊούσα αποδόμησή του θα προσλάβει τελικά ή όχι ανατρεπτικές διαστάσεις. Το σίγουρο είναι ότι οι μεταπολιτευτικές πολιτικές ισορροπίες μεταβάλλονται και το status του κομματικού συστήματος αλλάζει. Η γεωμετρική πρόοδος με την οποία αυξάνεται η επιρροή του ΣΥΡΙΖΑ προοιωνίζεται μία επόμενη φάση κατά την οποία η κοινωνική απαξίωση των κομμάτων εξουσίας που τροφοδοτεί τη θεαματική άνοδό του θα τον έχει μετατρέψει σε αναμφισβήτητο πρωταγωνιστή μιας «νέας μεταπολίτευσης» και σε ισότιμο διαπραγματευτή των όρων υπό τους οποίους αυτή θα πραγματοποιηθεί. Γεγονός παραμένει ότι, κερδίζοντας τις μάχες με τον πολιτικό χρόνο και τις κοινωνικές προσδοκίες, εμφανίζει σήμερα μια πρωτόγνωρη δυναμική που εδώ και πολλά χρόνια έχει χαθεί από τα δύο μεγάλα κόμματα εξουσίας μαζί με τις ευκαιρίες που τους δόθηκαν για να αναμορφώσουν το πολιτικό σύστημα, να ανανεώσουν το πολιτικό προσωπικό και να ενσωματώσουν στις τάξεις τους ένα «νέο εκλογικό σώμα» πολύ διαφορετικό από αυτό που εξασφάλισε την κυριαρχία τους στα χρόνια της μεταπολίτευσης. Η σημερινή του δυναμική οφείλεται εν πολλοίς στην επιδειχθείσα ικανότητά του να κεφαλαιοποιεί τη λανθάνουσα κρίση του δικομματισμού, να υποκαθιστά την αξιωματική αντιπολίτευση και να ταυτίζεται με εναλλακτικές προτάσεις πολυσυλλεκτικής, μάλιστα, εμβέλειας. Η διατήρησή της, όμως, θα εξαρτηθεί από την ικανότητά του να νομιμοποιηθεί και να μονιμοποιηθεί όχι ως δημοφιλής εκφραστής της πολιτικής αμφισβήτησης, αλλά ως αναγκαίος συντελεστής ενός πραγματικά εναλλακτικού τρόπου διακυβέρνησης. Αυτή, άλλωστε, η προοπτική είναι που του επιτρέπει να τοποθετείται σήμερα ως «ο τρίτος πόλος- μοχλός» για μια νέα μεταπολίτευση.


Η διατήρηση των υψηλών ποσοστών πιθανότερη εκδοχή των εξελίξεων

ΤΟ ΤΕΛΟΣ του δικομματισμού στις δημοσκοπήσεις επέρχεται. Ο ΣΥΡΙΖΑ παρουσιάζεται με πρωτοφανή δυναμική. Η δύναμή του εξαπλώνεται απ΄ το κέντρο της χώρας, το Λεκανοπέδιο, προς όλες τις περιφέρειες. Η επιρροή του είναι πολύ μεγαλύτερη στις νεώτερες ηλικίες και στους πολίτες πανεπιστημιακής εκπαίδευσης. Η πολιτική προέλευση των μετακινήσεων προς τον ΣΥΡΙΖΑ είναι κυρίως απ΄ το ΠΑΣΟΚ, αλλά και από τη Ν.Δ. και το ΚΚΕ. Η Ν.Δ.

καθώς δεν είναι οριοθετημένη πολιτικά κινδυνεύει κι εκείνη απ΄ την ανανεωτική δυναμική του ΣΥΝ. Η διατήρηση αυτού του φαινομένου είναι η πιθανότερη εκδοχή των εξελίξεων, εφόσον το ΠΑΣΟΚ δεν μπορέσει να αναχαιτίσει την καθολική του κρίση. Κρίση που διαρκώς ανακυκλώνεται, οδηγώντας σε περιδίνηση. Το ΠΑΣΟΚ ξόρκιζε τη διάσπαση, αλλά ο ρόλος του στο πολιτικό σύστημα αναιρείται απ΄ τη συρρίκνωση. Η απώλεια της αξιοπιστίας, η παντελής έλλειψη στρατηγικής, η ψυχολογία του πανικού, μπορούν να αντιμετωπιστούν με νηφάλια ανάλυση και με γενναίες αποφάσεις.

Προϋπόθεση, όμως, γι΄ αυτό είναι να ξεπεραστούν οι προκαταλήψεις και τα σύνδρομα της πρόσφατης εσωκομματικής σύγκρουσης.