ΜΑΤΙΕΣ Η γενιά μας

«… Κάθε καλή κριτική για ταινία του Αγγελόπουλου, ακουμπούσε και ακουμπάει κι εμένα. Κάθε αρνητική, το ίδιο. Ένα κείμενο για τον Φασιανό, ένα σχόλιο για τον Γιανναρά μονίμως με απασχολούν, με ικανοποιούν ή με προβληματίζουν.

Ειδικά στις ζωγραφιές του Φασιανού, όπως και σε κάθε φιλμ του Αγγελόπουλου, ανακαλύπτω εικόνες που κάποτε κι εγώ τις είδα κι έχουν χαραχτεί μέσα μου ή διαπιστώνω ότι έχω μια θερμή συνομιλία και οικειότητα, με δικά τους χρώματα, καταστάσεις, σκηνές, μοτίβα. Να το πω ακόμα πιο καθαρά: νιώθω, πάντοτε, να είμαι μέσα στο κλίμα, στην ατμόσφαιρα. Αγγελόπουλος, Γιανναράς και Αλέκος Φασιανός, είναι φίλοι μου παραπάνω από μισόν αιώνα.

Από την εποχή που είμαστε κι οι τέσσερις, συμμαθητές στο Β΄ Γυμνάσιο…».

Παρέθεσα μια παράγραφο από το βιβλίο μου «Είναι γλεντζές, πίνει γάλα» (Εκδ. Καστανιώτη). Και τη χρησιμοποιώ, γιατί διάβασα στο «ΒΗΜΑgazino», τον «Ταχυδρόμο» και το «Κ» της «Καθημερινής», τρία κομμάτια που τα συνοδεύουν εντυπωσιακές φωτογραφίες από τα γυρίσματα στο Καζαχστάν, το Βερολίνο, την Κολωνία, τη Ρώμη και τον σιδηροδρομικό σταθμό του Ρέντη, σκηνών από την ταινία «Σκόνη του χρόνου». Την πολυαναμενόμενη ταινία του κορυφαίου Έλληνα σκηνοθέτη και φυσικά, όπως συμβαίνει πάντα και το σημείωσα και πιο πάνω, και τα τρία αυτά κομμάτια, αλλά και οι φωτογραφίες «ακουμπάνε και μένα».

Τα κομμάτια έγραψαν ο Γ. Ζουμπουλάκης, ο Α. Βασιλειάδης και ο Αχ. Πατσούκας. Στις φωτογραφίες βλέπω χιονισμένους δρόμους, ένα τεράστιο άγαλμα του Στάλιν, αυτοκίνητα της εποχής του ΄37, την Ιρέν Ζακόμπ, την Ελένη, κόρη του Αγγελόπουλου, με την Καραΐνδρου, τον Μισέλ Πικολί, τον Μπρούνο Γκατς έξω από το «Βerliner Dom», τον σκηνοθέτη μπροστά στην πύλη του Βρανδεμβούργου, το αεροδρόμιο του Τέμπελχοφ με τον ναζιστικό αετό, μια ομάδα από καραμπινιέρους και αισθάνομαι πως όλ΄ αυτά τά ΄χω ξαναδεί στα παιδικά μου χρόνια, όπως ήδη είπα.

Στο κομμάτι του «Ταχυδρόμου», ο Άρης Βασιλειάδης ρωτάει κάποια στιγμή τον Αγγελόπουλο, πώς έφτασε στην Ελλάδα το 1953 ο απόηχος του θανάτου του Στάλιν- ενός γεγονότος με το οποίο αρχίζει η ταινία. Και ο σκηνοθέτης απαντάει: «Ήμουν 18 χρόνων. Η οικογένειά μου είχε υποφέρει από τον Εμφύλιο. Ασφαλώς, ο θάνατος του Στάλιν αποτέλεσε μια ανακούφιση για τη μια πλευρά και ένα σοκ για την άλλη. Στην πραγματικότητα, εγώ, μόνο τώρα, ύστερα από τόσα χρόνια, γυρίζοντας σε αυτές τις χώρες της πρώην Σοβιετικής Ένωσης, κατάλαβα για πρώτη φορά πόσο μεγάλη υπόθεση ήταν γι΄ αυτούς ο Στάλιν».

Στην ερώτηση «Και σ΄ αυτή την ταινία σας, συνεχίζεται ο διάλογος με την Ιστορία;», ο Αγγελόπουλος λέει: «Πάντα. Εγώ γεννήθηκα σε μια εποχή, που τα ιστορικά γεγονότα ήταν τόσο καταλυτικά και τόσο δυνατά, που καθόρισαν τόσο εμένα όσο και τη γενιά μου. Στη σημερινή Γερμανία, αν ρωτήσετε τους πολύ νέους, δεν έχουν ιδέα τι συνέβη κάποια εποχή, το έχουν τελείως φλου στο μυαλό τους. Αλλά η Ιστορία υπάρχει πίσω τους και είτε το θέλουνε είτε όχι, τους διαμορφώνει. Η γενιά μου, όμως, είναι σημαδεμένη. Βλέπεις την ιστορία σε κάθε βήμα και σε κάθε σκέψη της».

Έτσι είναι.