Κριτική Εικαστικών

Άγνωστα, δυναμικά έργα από δύο παλαιότερους

Τα έργα τέχνης είναι εξ ορισμού «μηχανισμοί συγκίνησης και νοήματος» που ενεργοποιείται από κοντά, σώμα με σώμα, απέναντι στον θεατή. Οι ειδήσεις και οι κριτικές στα ΜΜΕ προετοιμάζουν, αλλά δεν μπορούν να αντικαταστήσουν την αυτοπρόσωπη επαφή ούτε την προσωπική δημιουργική ανακάλυψη. Δεν είναι βέβαιο, λοιπόν, ότι πρέπει να μπαίνουμε στις εικαστικές εκθέσεις γνωρίζοντας από πριν τι πρόκειται να δούμε. Ίσως θα ήταν πιο ζωντανό και αποκαλυπτικό να έχει κάποιος τη νοοτροπία ότι επισκέπτεται τους εκθεσιακούς χώρους και όχι τους εκθέτες και να αντιμετωπίζει επιτόπου τις ευχάριστες- ή αποκαρδιωτικές, αντίστροφα- εκπλήξεις.

Ίσως λοιπόν δεν θα έμοιαζαν άμεσα ελκυστικές από άποψη επικαιρότητας οι μετά θάνατον ατομικές του γλύπτη Κώστα Κουλεντιανού στη «Μέδουσα» και του Γιώργου Μαυροείδη στη «Σκουφά». Πράγματι, πρόκειται για κορυφαίους καλλιτέχνες, τιμημένους και από τα μέσα επικοινωνίας και από τους ανθρώπους της τέχνης- περισσότερο ο Μαυροείδης, που είδαμε και αναδρομική του πριν από πέντε χρόνια στο Μουσείο Μπενάκη, και λιγότερο ο Κουλεντιανός, αφού τα μεγάλα δημόσια έργα του βρίσκονται στη Γαλλία και εκτεταμένη αναδρομική ακόμη δεν έγινε εδώ στην πατρίδα του.

Εν τέλει, όμως, η επίσκεψη στις εκθέσεις τους αποδεικνύεται όχι συμβατικός φόρος τιμής στη δεδομένη αξία τους, αλλά έκπληξη ερεθιστική, για διαφορετικούς λόγους καθεμιά.

Του Κώστα Κουλεντιανού είναι έργα που δεν έχουμε ξαναδεί, ανάγλυφα τα περισσότερα από ατσάλι και ορείχαλκο και μεταξοτυπίες, με κυρίαρχο μοτίβο έναν αφαιρετικό διάλογο σκούρων και φωτεινών όγκων που κτίζονται μεταξύ τους σε μια ευρύτερη φόρμα, που δείχνει στιβαρότητα και ανοδικό πνεύμα.

Μάστορας του χεριού κατ΄ εξοχήν ο Κουλεντιανός, όλες τις αισθητικο-θεωρητικές ιδέες του τις υλοποιούσε κυριολεκτικά σε φόρμες από σίδερο που έπλαθε ιδιοχείρως- πάντα θυμάμαι τη χειραψία του, που σου έσπαγε τον καρπό- σαν να ήθελε να ενσωματώσει

ΙΝFΟ

● Γιώργος Μαυροείδης (1912-2003)- Αναδρομική με Άγνωστα Έργα, «Σκουφά»: Σκουφά 4, τηλ.
210-3643.025. Μέχρι 23 Φεβρουαρίου
● Κώστας Κουλεντιανός (1918-1995)- Επίτοιχα Έργα, «Μέδουσα»: Ξενοκράτους 7, τηλ. 210-
7244.552. Μέχρι 28 Φεβρουαρίου

στην ύλη ό,τι οραματιζόταν. Τα έργα που βλέπουμε τώρα είναι της εσωτερικής του «πνευματικής κουζίνας», «δωματίου» κατά κάποιον τρόπο, όχι γιγάντια γλυπτά, και μας μεταδίδουν πιο ζεστά τον τρόπο της τέχνης του. Με υψηλό αίσθημα αρμονίας, ισορροπίας των αντιθέσεων και λακωνικότητας, δημιουργεί αυτά τα αφαιρετικά έργα-λογότυπους, που μοιάζουν με διανοητικές ασκήσεις οι οποίες οδηγούν σε διαλογισμό. Ώριμα, πολύ καλοφτιαγμένα έργα, άγνωστα έως σήμερα στην Αθήνα, συμπληρώνουν την εικόνα του κορυφαίου γλύπτη.

Ένα γοητευτικό λίκνισμα ανάμεσα στη λογιότητα και στην αυθορμησία ήταν η πινελιά του Γιώργου Μαυροείδη, ένα «γίγνεσθαι κεραυνοβόλου καταφάσεως»- όπως ειπώθηκε- που είχε αποτέλεσμα τους πίνακες με το άφθονο χρώμα και τη βίαιη εξπρεσιονιστική γραμμή. Η έκθεση στη «Σκουφά» είναι εξαιρετική εμπειρία για τον φιλότεχνο, η κ. Καλλιγά έτρεξε και βρήκε έργα δυνατά- που όχι απλώς εκφράζουν καίρια τον καλλιτέχνη, αλλά και αναδεικνύουν τον πρωτοποριακό χαρακτήρα που έκρυβε, χωρίς να έχει τέτοια πρόθεση απαραίτητα. Ολόκληρος ο γερμανικός νεοεξπρεσιονισμός του 1980 και μετά- οι «νέοι άγριοι», όπως ονομάστηκαν- υπάρχει στον Μαυροείδη είκοσι χρόνια πριν και μεταλαμπαδεύεται στον Τρ. Πατρασκίδη, τη Β. Ξένου και τον Δ. Σακκελίωνα.

Στα έργα της έκθεσης βλέπουμε τη δυνατή πινελιά που κτίζει τη φόρμα σαν ανθεκτικό μπετόν, τριγύρω της το χρώμα αισθαντικό να ντύνει τον σκελετό και να υπαινίσσεται την αναγνωρίσιμη μορφή- γυναίκες συνήθως, αλλά και άλλα θέματα, νεκρές φύσεις ή τοπία. Η θεματολογία είναι παραδοσιακή, σαν πεδίο ασκήσεων σκοποβολής της εικαστικής δραστηριότητας, αλλά ο τρόπος που ο Μαυροείδης απλώνει δυναμικά το τολμηρό του χρωματολόγιο- χρώμα μισό «ωμό» και αθώο, μισό επεξεργασμένο και λόγιο- μεταδίδει μήνυμα κλασικό και διαχρονικό, μια γέφυρα ανάμεσα στον εκστασιακό Διόνυσο και τον εχέφρονα Απόλλωνα.