ΔΡΟΜΟΙ

Ένας καθηγητής…
… της κινεζικής γλώσσας τι δουλειά έχει άραγε με τα καπέλα του Βερμέερ; Και γιατί το θεώρησε σκόπιμο να βάλει στο εξώφυλλο του βιβλίου του για την Κίνα έναν πίνακα του Ολλανδού ζωγράφου και τον τίτλο «Το καπέλο του Βερμέερ»; Δεν είναι ένα βιβλίο για τον Βερμέερ. Έχει όμως αρκετά γούνινα καπέλα σαν κι αυτά που έβαζε στους πίνακές του ο ζωγράφος και παλιούς χάρτες και πιατέλες με εξωτικά φρούτα και ασημένια νομίσματα. Γιατί το βιβλίο του σινολόγου Τίμοθι Μπρουκ αναφέρεται στις εμπορικές σχέσεις της Ολλανδίας με την Κίνα και στην εποχή της πρώτης παγκοσμιοποίησης. Τα πλούτη…
… της Κίνας στοίχειωναν τον κόσμο του 17ου αιώνα και κέντριζαν την πλεονεξία των Ευρωπαίων να βάλουν στο χέρι ολοένα και περισσότερο κινέζικο μετάξι, μπαχάρι, καφέ, τσάι και πορσελάνη. Γι΄ αυτόν τον σκοπό, η Ολλανδία ίδρυσε την Ολλανδική Εταιρεία των Ανατολικών Ινδιών, που έγινε για τον καπιταλισμό της εποχής ό,τι κι ο χαρταετός του Βενιαμίν Φραγκλίνου για τον ηλεκτρισμό. «Έτσι ιδρύθηκε το 1602 η πρώτη μετοχική εταιρεία του κόσμου», γράφει ο Τίμοθι Μπρουκ, «όταν η ολλανδική κυβέρνηση υποχρέωσε τις πολυάριθμες εταιρείες που ξεφύτρωναν κάθε τόσο κι έβαζαν πλώρη για την Ασία, να συγχωνευτούν σε μία ενιαία εμπορική επιχείρηση. Μέσα σε λίγες δεκαετίες, η Ολλανδική Εταιρεία των Ανατολικών Ινδιών έγινε η ισχυρότερη εμπορική επιχείρηση του κόσμου του 17ου αιώνα και αποτέλεσε το υπόδειγμα για τις γιγάντιες επιχειρήσεις που σήμερα κυριαρχούν στην παγκόσμια οικονομία». Ο δέκατος…
… έβδομος αιώνας ήταν μια εποχή ασημιού, καπνού και δούλων. Ο Μπρουκ δείχνει στο βιβλίο του πώς όλα αυτά συνδέθηκαν μεταξύ τους στο περίπλοκο οικονομικό δίκτυο εκείνης της πρώτης παγκοσμιοποίησης. Δεν διαφέρει και πολύ από την παγκοσμιοποίηση του 21ου αιώνα. Αρκεί να αντικαταστήσουμε το ασήμι, τον καπνό και τους δούλους με το δολάριο, την Κόκα Κόλα και τους φθηνούς εργάτες. Όπως και σήμερα, έτσι και τότε οι αλλαγές ήταν σαρωτικές ακόμη και στα ήθη. Ένας Βεν Ζενένγκ είχε γράψει έναν οδηγό για το καλό γούστο, την «Πραγματεία για την υπερβολή». Ήταν απαραίτητος για τους νεόπλουτους εμπόρους που αυγάτιζαν τα πλούτη τους εμπορευόμενοι με τη Δύση, αλλά δυσκολεύονταν να γίνουν αποδεκτοί από την κινεζική αριστοκρατία. «Η πορσελάνη σου πρέπει να είναι γαλανή σαν τον ουρανό, αστραφτερή σαν τον καθρέφτη, διάφανη σαν το χαρτί και ηχηρή σαν την καμπάνα», έγραφε στον οδηγό του ο Κινέζος. «Να βάζεις μονάχα συγκεκριμένα λουλούδια στα βάζα, χωρίς να το παρακάνεις. Οτιδήποτε παραπάνω από δυο κοτσάνια, θα κάνει το δωμάτιό σου να μοιάζει με ταβέρνα».

Η εμπειρία μας…
… είναι παγκόσμια. «Η ιστορία κάθε τόπου μάς δένει με όλους τους άλλους τόπους και τελικά με την ιστορία όλου του κόσμου», γράφει ο Μπρουκ. «Δεν υπάρχει τίποτα από το παρελθόν που να μην είναι συλλογική κληρονομιά μας, είτε αυτό είναι επιτεύγματα είτε ολοκαυτώματα».