[ Δρόμοι ]

Κάθε τόσο…
… τα βιβλία της οικονομικής επιστήμης ανανεώνονται. Κάθε τέσσερα- πέντε χρόνια εμπλουτίζονται με νέα γραφήματα που πιστοποιούν τη λατρεία της οικονομικής ανάπτυξης. Με νέο εξώφυλλο μοιάζουν ολοκαίνουργια, κι ας είναι το περιεχόμενό τους κατά 95% ανακυκλωμένο. Κάθε τόσο, παλιοί καθηγητές βγαίνουν στη σύνταξη, αλλά τους διαδέχονται νέοι καθηγητές που λιβανίζουν παλιές ιδέες και δηλώνουν πίστη στην αγορά, στην οικονομική ανάπτυξη και στο ελεύθερο εμπόριο. Οι φοιτητές που αμφισβητούν, που θέτουν τα μεγάλα ερωτήματα, μένουν στο ράφι. Μονάχα οι συμβιβασμένοι πηγαίνουν μπροστά στις σπουδές τους. Έτσι, το επάγγελμα του οικονομολόγου αναπαράγει τον εαυτό του και το σύστημα που υπηρετεί.

Δύο χρόνια…
… τώρα, όμως, κάτι έχει αρχίσει να αλλάζει στην οικονομική επιστήμη. Ο επιστημονικός ζουρλομανδύας που της έχουν φορέσει έχει αρχίσει να χαλαρώνει. Η κατεστημένη γνώση είναι υπό αμφισβήτηση. Η οικονομική θεωρία έχει αποστεωθεί και ο κόσμος που υποτίθεται πως είχε αναλάβει να ερμηνεύσει, αλλάζει εντυπωσιακά. Διακεκριμένοι οικονομολόγοι αναλαμβάνουν επιτέλους να την ενταφιάσουν. Ο Μίλτον Φρίντμαν, ο ιδεολόγος της ελεύθερης αγοράς, απεβίωσε το 2006. Δίδασκε την απόλυτη ελευθερία της αγοράς και πίστευε πως το αόρατο χέρι της θα διόρθωνε όλα τα στραβά της. Οι κρατικές παρεμβάσεις που παρατηρούμε αυτόν τον καιρό για να σωθεί ο κόσμος από μια νέα οικονομική κρίση δείχνουν πόσο απλουστευτική ήταν η θεωρία του. «Σήμερα, οι φανατικοί υπερασπιστές της αγοράς έχουν εκλείψει σε μεγάλο βαθμό», έγραφε πρόσφατα ο νομπελίστας οικονομολόγος Τζόζεφ Στίγκλιτς. «Ο λόγος είναι πως αυτό το αόρατο χέρι μοιάζει αόρατο, επειδή δεν υπάρχει πραγματικά». Τον Ιανουάριο, ένας άλλος νομπελίστας, ο Τζορτζ Έικερλοφ, δήλωνε ως πρόεδρος της Αμερικανικής Ένωσης Οικονομολόγων ότι τα μακροοικονομικά μοντέλα που χρησιμοποιούν οι φανατικοί της αγοράς είναι πια ξεπερασμένα.

Οι φοιτητές…
… της οικονομικής επιστήμης, όπως επισημαίνει ο Καναδός οικονομολόγος Τομ Γκριν, αρχίζουν να θέτουν κι αυτοί ενοχλητικά ερωτήματα στους παραδοσιακούς καθηγητές τους. Αμφισβητούν τις θεμελιώδεις πεποιθήσεις τους. Ζητούν να κατανοήσουν γιατί ο πλανήτης έχει περιέλθει σε αυτή την κατάσταση, γιατί η οικονομία συνδέεται με την κλιματική αλλαγή, γιατί από την κατανάλωση εξαρτάται η τύχη του Αμαζονίου. Έχουν καταλάβει για τα καλά πως τα παραδοσιακά οικονομικά βιβλία αφήνουν απέξω τα βασικά ζητήματα που απασχολούν την εποχή μας. Διατυπώνεται έτσι ένα ζωηρό αίτημα για μια νέα οικονομική επιστήμη. Μια επιστήμη που δεν θα διδάσκεται από καθηγητές οι οποίοι θα μένουν οχυρωμένοι στις ξεπερασμένες θεωρίες τους και στους τέσσερις τοίχους του γραφείου τους, αλλά από νέους καθηγητές που θα ανοίγουν το μυαλό τους και το παράθυρό τους για να βλέπουν τι συμβαίνει στον πραγματικό κόσμο.

Με δυο λόγια…
… καθηγητές και φοιτητές ζητούν μια νέα οικονομία που θα είναι ανοιχτή στην κοινωνία και την πολιτική και που θα κοιτάζει τον άνθρωπο σαν συνολική προσωπικότητα και όχι σαν εξάρτημα σε έναν τερατώδη αναπτυξιακό μηχανισμό, μοναδικός σκοπός του οποίου θα είναι η συνεχής αναπαραγωγή του.