«Θέατρο κόντρα στον φόβο και το περιθώριο»

Μια Ελληνίδα μαθαίνει στα παιδιά των ταραγμένων παρισινών προαστίων θέατρο, βοηθώντας τα να ξεπεράσουν την απελπισία μιας περιθωριακής ζωής
«O Σαρκοζί κατάφερε να υπάρχουν αυτοί που φοβούνται και αυτοί που δεν φοβούνται», λέει στα «ΝΕΑ» η Ισμήνη Βλαβιανού. Μια Ελληνίδα που ζει στο Παρίσι, είναι καθηγήτρια σε ένα από τα λύκεια των προαστίων που… κοχλάζουν, διδάσκει γαλλική Φιλολογία και Θέατρο, και θα φέρει τα παιδιά αυτά να παίξουν ενώπιον του ελληνικού κοινού, στο 1ο Ελληνικό Φεστιβάλ Ευρωπαϊκού Σχολικού Θεάτρου.

«Λένε ότι το πιο δυνατό συναίσθημα στον κόσμο είναι ο φόβος. Το κακό είναι ότι για τα παιδιά αυτά είναι και το μοναδικό συναίσθημα», λέει. Η Ισμήνη Βλαβιανού, με πτυχία Φιλολογίας και Θεάτρου, με διδακτορικό στη Συγκριτική Λογοτεχνία, διδάσκει στο Λύκειο «Λουίζ Μισέλ» του Μπομπινιί, ενός προαστίου με συχνές αναταραχές, μπροστά σε μια τάξη όπου το 80% των παιδιών έχουν καταγωγή από τη Βόρεια Αφρική και οι υπόλοιποι είναι από το Μάλι, τη Σρι Λάνκα, το Πακιστάν. Οι «Γαλάτες», όπως αποκαλούν εκεί τους λευκούς Γάλλους, είναι ελάχιστοι: ένας ή δύο μαθητές ανά τάξη! Μαζί με τα παιδιά αυτά, η Ισμήνη Βλαβιανού ανεβάζει κάθε χρόνο θεατρικές παραστάσεις, τόσο στο σχολείο όσο και στο γειτονικό Κρατικό Θέατρο Μaison de la Culture de Βobigny «ΜC93», το τρίτο σε σημασία Κρατικό Θέατρο της Γαλλίας. Ο διευθυντής του, ο Πατρίκ Σομνιέ, έχει μεγάλη αγάπη για την Ελλάδα και ανεβάζει κατά καιρούς ελληνικά έργα όπως το «Ρεμπέτικο» ή το «Πεθαίνω σαν χώρα» του Δημήτρη Δημητριάδη που θα ανέβει στις 24 Φεβρουαρίου σε σκηνοθεσία της Ελληνογαλλίδας Άννας Δημητριάδη. Η Ισμήνη Βλαβιανού, επικουρούμενη από τη συνάδελφό της Αν Μεριό, έχει ανεβάσει εκεί τις «Χίλιες και μια νύχτες» σε σκηνοθεσία Μαρί Λουίζ Μποντί, το «Έλις Άιλαντ» του Ζορζ Περέκ σε σκηνοθεσία Άννας Δημητριάδη, τον «Πελοποννησιακό Πόλεμο», σε σενάριο της ίδιας και σκηνοθεσία Άννας Δημητριάδη, και πολλά ακόμη έργα. Πέρα από τις 15 διδακτικές ώρες εβδομαδιαίως που της αναλογούν

Οι «Γαλάτες», όπως αποκαλούν εκεί τους λευκούς Γάλλους, είναι ελάχιστοι: ένας ή δύο μαθητές ανά τάξη!

στη διδασκαλία φιλολογικών μαθημάτων, διδάσκει 3 ακόμη ώρες θέατρο.

«Τα παιδιά αυτά δεν βρίσκουν την ταυτότητά τους. Στο Μαρόκο τα θεωρούν Γάλλους και στη Γαλλία Μαροκινούς. Τα πιο πολλά έχουν γεννηθεί στη Γαλλία και θεωρούν τους εαυτούς τους Γάλλους, όμως ταυτόχρονα, στη συνείδηση των άλλων είναι οι μαύροι, οι βρώμικοι, οι φτωχοί, αυτοί που παίρνουν τα επιδόματα ανεργίας. Τα γαλλικά αρχίζουν και τα μαθαίνουν στο σχολείο, αφού στο σπίτι μιλάνε άλλη γλώσσα. Και η εικόνα για τον εαυτό τους είναι σχιζοφρενική. Στην παλιά ταυτότητα βρίσκουν αναγνώριση, στην καινούργια όχι. Αυτό τον σκοπό έχει και το θέατρο. Να βρουν αναγνώριση από τον ίδιο τους τον εαυτό. Να καταλάβουν δηλαδή ότι διαθέτουν την καλλιέργεια που χρειάζεται, για να παίξουν στα γαλλικά και να τους δουν στη σκηνή Γάλλοι θεατές…».

Η Ισμήνη Βλαβιανού λέει ότι η κατάστασή τους της θυμίζει τη φτώχεια στην Ελλάδα του ΄50. «Κάποιοι μαθητές έρχονται στο σχολείο με ανοιγμένα πάνινα παπούτσια, περπατώντας μέσα στο χιόνι. Ο πατέρας τους μπορεί να είναι μακροχρόνια άνεργος. Και πάντως όλοι έχουν στην οικογένειά τους έναν άνεργο και όλοι έχουν στο περιβάλλον τους λαθρομετανάστες. Τα παιδιά αυτά είναι απελπισμένα, γιατί νιώθουν μόνο φόβο. Και ο χειρότερος φόβος είναι ο φόβος εκείνου που δεν μπορεί να καταλάβει και να ερμηνεύσει τον κόσμο γύρω του. Στην κλασική παιδεία αυτά τα πράγματα τα μαθαίνεις μετά. Το θέατρο όμως είναι συγχρονική μάθηση. Δεν παίζεις αυτό που είσαι, παίζεις με αυτό που είσαι και γίνεσαι αυτό που παίζεις. Δηλαδή αυτό που θέλεις να είσαι».


Αρνήθηκε την ευνοϊκή μετάθεση

Η Ισμήνη Βλαβιανού βρήκε πεδίο πρόσφορο να οργανώσει το θεατρικό εργαστήρι του σχολείου, ίσως επειδή και η δήμαρχος είναι γυναίκα, εκπαιδευτικός και κομμουνίστρια. Το γαλλικό υπουργείο Παιδείας, αναγνωρίζοντας την προσφορά της, της πρότεινε ευνοϊκή μετάθεση στις κεντρικές υπηρεσίες, με απαλλαγή από τη διδασκαλία, και αρνήθηκε. Ίσως γιατί είναι και εκείνη ξένη. «Η γαλλική γλώσσα είναι ξένη και γι΄ αυτά τα παιδιά, όπως ήταν και για μένα», λέει. «Αλλά μια γλώσσα τη μαθαίνεις όταν ταυτιστεί με την προσωπική σου ιστορία. Και με την προσωπική σου έκφραση. Επειδή η γλώσσα είναι πάνω απ΄ όλα ρυθμός, σκέφτηκα ότι αν τον ρυθμό αυτόν τον σωματοποιήσεις, θα μπορέσεις και να ενσωματωθείς. Γι΄ αυτό πιστεύω στον ρόλο του θεάτρου. Και πιστεύω ότι το θέατρο είναι η αιχμή του δόρατος της εκπαίδευσης. Η βάση της κοινωνικής αγωγής. Προσφέρει ενεργητική καλλιέργεια και άνοιγμα στον έξω κόσμο. Είναι το μόνο μάθημα στο οποίο δεν ζητάς από το παιδί να μένει ακίνητο, αντίθετα θυμώνεις αν δεν κινείται. Και είναι ένα μάθημα στο οποίο δεν του ζητάς να διαπρέψει, αλλά του ζητάς να καταλάβει και να φτάσει στο ύψος των δυνατοτήτων του. Του ζητάς δηλαδή να ακτινοβολήσει, να δώσει το δικό του φως. Άρα το παιδί, όταν ανεβαίνει στη σκηνή, αν κάνει ό,τι μπορεί, αισθάνεται ότι πέτυχε. Γιατί επιτυχία σημαίνει “ξέρω τον εαυτό μου”. Όχι γίνομαι καλύτερος απ΄ ό,τι είμαι. Το παιδί μαθαίνει επίσης ότι υπάρχει ευτυχία στη γνώση και ότι η καλλιέργεια δεν είναι μοναχική υπόθεση, αλλά κάτι που μοιράζεσαι με τους άλλους».


Φεστιβάλ σχολικού θεάτρου

Το 1ο Ελληνικό Φεστιβάλ Ευρωπαϊκού Σχολικού Θεάτρου θα πραγματοποιηθεί στο Θέατρο της Ηλιούπολης, από τις 15 έως τις 21 Μαΐου.

Προσκεκλημένα φέτος είναι σχολεία από την Τσεχία (10 παιδιά), τη Γερμανία (10 παιδιά), τη Γαλλία (20 παιδιά), ενώ θα συμμετάσχουν και ελληνικά σχολεία.

Πρόκειται για πρωτοβουλία του Δήμου Ηλιούπολης (η ιδέα ήταν της Φωτεινής Σωτήρχου). Η Ισμήνη Βλαβιανού και τα παιδιά του σχολείου «Λουίζ Μισέλ» θα ανεβάσουν το έργο του Κριστιάν Κονιέ «Ξένοι, αεικίνητοι, πιο πολύ κι από τα κύματα», στις 18 Μαΐου.