Αποδόμηση χωρίς ανοικοδόμηση;

Αυτή η διελκυστίνδα αποδόμησης και διατήρησης θα διατρέξει το κομματικό μας σύστημα τους επόμενους μήνες. Υπό δύο νέες, πιστεύω, συνθήκες. Η σταθερότητα του κομματικού συστήματος έχει εισέλθει στη φάση του τυχαίου και του συγκυριακού. Η ισορροπία είναι πλέον τόσο ασταθής, ώστε μπορεί να αποδομηθεί από μικρές συγκυριακές αιτίες. Εξάλλου, διαμορφώνεται μια γενικότερη επιτρεπτική αίσθηση ότι τα ρίσκα της αποδόμησης και οι επιπτώσεις του μεταβατικού «χάους» θα είναι ανεκτές, δεδομένης της σημερινής δυσαρέσκειας. Ο αδύνατος κρίκος είναι προφανώς το ΠΑΣΟΚ στο οποίο συσσωρεύονται όλες οι αποδομητικές τάσεις, πολιτικές, προγραμματικές, οργανωτικές, ηγετικές. Αρχής όμως γενομένης, κανείς δεν θα μείνει έξω από τον χορό.

Τα προηγούμενα χρόνια, η συζήτηση για την κρίση ή την αναποτελεσματικότητα του κομματικού συστήματος γινόταν κατά κανόνα υπό το πρίσμα του συνειδητού και στρατηγικού μετασχηματισμού του. Σε αυτό προσέβλεπαν προτάσεις στρατηγικής σύγκλισης του αριστερού και του κεντρώου χώρου ή οι απόπειρες σχηματισμού νέων κομμάτων στον κεντροδεξιό χώρο. Το χαρακτηριστικό της σημερινής κρίσης είναι ότι η αποδόμηση δεν συνοδεύεται από σχέδια ανοικοδόμησης. Η πιθανότητα διαμόρφωσης πειστικών σχεδίων τέτοιου είδους είναι κατά τη γνώμη μου ελάχιστη ώς μηδαμινή. Η ενίσχυση των μικρών κομμάτων, της ιστορικής Αριστεράς περιλαμβανομένης, έχει κυρίως χαρακτήρα δυσαρέσκειας έναντι της «κατεστημένης» ανικανότητας. Εντούτοις, η ψήφος ενεργού διαμαρτυρίας μπορεί να λειτουργήσει σαν βολή στον σωρό και ό,τι ήθελε προκύψει.

Χαρακτηριστικό είναι από αυτή την άποψη το φάντασμα του Αντρέα που πλανάται πάνω από την πολιτική ζωή. Το φάντασμα του μισού Αντρέα για την ακρίβεια. Του Αντρέα της ανατροπής του κομματικού κατεστημένου (1974-77) και της αλλαγής (1981-85) αποκομμένης από τη συνέχειά της (τετραετία 1985-89) και τη στρατηγική αναπροσαρμογή (1993-95). Τον επικαλέστηκε ο Καραμανλής στην προεκλογική περίοδο 2004 για την «αλλαγή», τον επικαλέστηκε ο Γ. Παπανδρέου για την «αναγέννηση» του ΠΑΣΟΚ, τον υπονοεί ο Α. Αλαβάνος για τον «διεμβολισμό» του ΠΑΣΟΚ.

Πρόκειται για παρομοιώσεις συμβολικού χαρακτήρα, χωρίς πραγματικό αντίκρυσμα, γιατί λείπει το βασικό: το ανοδικό κοινωνικό κύμα, οι αύξουσες προσδοκίες και η ελπίδα. Η αλλαγή του κομματικού συστήματος, αν συμβεί, θα έχει περισσότερο άναρχα, τυχαία και απρόβλεπτα χαρακτηριστικά.

«Μεγάλη αναταραχή, ωραία κατάσταση» όπως έλεγε ο Μάο; Οι κοινωνίες είναι αρκετά συντηρητικές ώστε να προσβλέπουν στην αναταραχή. Αλλά η αναταραχή μπορεί να είναι και το αποτέλεσμα μη εμπρόθετων ενεργειών. Εξάλλου, οι προσεχείς ευρωεκλογές προβλέπεται να είναι το «πάρτι των μικρών».

Ο Γιάννης Βούλγαρης διδάσκει στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας του Παντείου Πανεπιστημίου.