ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Η Ευρώπη και η Ωδή στη Χαρά

Με την Ωδή στη Χαρά, τον ευρωπαϊκό ύμνο, συνόδευε η χορωδία στο επιβλητικό Μοναστήρι του Αγίου Ιερωνύμου στην πορτογαλική πρωτεύουσα την υπογραφή της Συνθήκης της Λισαβώνας, η οποία ορίζει τη μεταρρύθμιση της Ε.Ε. «Αν και το τέταρτο μέρος της Ενάτης Συμφωνίας του Μπετόβεν που πρωτοπαίχτηκε το 1824, μπορεί να μοιάζει ακίνδυνη επιλογή για τον επίσημο ύμνο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στην ουσία μας λέει περισσότερα από αυτά που θα περίμενε κανείς για τη δύσκολη θέση στην οποία βρίσκεται η Ευρώπη σήμερα», γράφει ο Σλοβένος διανοητής, Σλαβόι Ζίζεκ.

Η Ωδή στη Χαρά, συνεχίζει ο Ζίζεκ στην «Ιnternational Ηerald Τribune», είναι κάτι περισσότερο από ένα διεθνικό δημοφιλές κομμάτι κλασικής μουσικής που έχει καταστεί… κλισέ εορταστικών εκδηλώσεων. Υπήρξε για περισσότερο από έναν αιώνα ένα μουσικό σύμβολο που θα μπορούσε να σταθεί σε κάθε περίπτωση. Στις αρχές του 20ού αιώνα, στη Γαλλία, ο βραβευμένος με Νόμπελ Λογοτεχνίας Ρομέν Ρολάν, το χαρακτήρισε «τη μεγαλύτερη ανθρωπιστική ωδή για την αδελφοσύνη των λαών». Το 1938 παρουσιάστηκε σε φεστιβάλ μουσικής των Ναζί και αργότερα «αξιοποιήθηκε» και στα γενέθλια του Χίτλερ. Ακόμη και στην Κίνα είχε απήχηση, στη διάρκεια της Πολιτιστικής Επανάστασης, σε μια ατμόσφαιρα απόλυτης απόρριψης των Ευρωπαίων κλασικών.

Θα μπορούσε κανείς να φανταστεί την εικόνα- ορκισμένοι εχθροί, ο Χίτλερ και ο Στάλιν, ο Σαντάμ Χουσεΐν και ο Τζορτζ Μπους- να ξεχνούν για ένα λεπτό τις αντιπαλότητες και να συμμετέχουν στην ίδια μαγική στιγμή εκστατικής μουσικής αδελφοσύνης.

Υπάρχει όμως, προσθέτει ο Ζίζεκ, μια ανισορροπία σε αυτό το κομμάτι της μουσικής. Αφού ακούμε την κύρια μελωδία, το θέμα της «χαράς», συμβαίνει κάτι το απροσδόκητο το οποίο έχει προκαλέσει προβληματισμό μεταξύ των κριτικών τα τελευταία 180 χρόνια. Ο τόνος αλλάζει ολοκληρωτικά και το θέμα της «χαράς» επαναλαμβάνεται με άλλο ύφος (θυμίζει Μarcia turca), σαν να δανείζεται στοιχεία στρατιωτικής μουσικής. Με άλλα λόγια, είναι σαν να μας μεταφέρει η ίδια η μουσική στη Γη, σαν να λέει: «Θέλετε να γιορτάσετε την αδελφοσύνη των ανθρώπων; Εδώ βρίσκονται. Αυτή είναι η πραγματική ανθρωπότητα».

Μήπως το ίδιο δεν ανταποκρίνεται και σε αυτό που συμβαίνει στην Ευρώπη σήμερα; Το ποίημα του Φρίντριχ Σίλερ καθώς προσκαλεί τα εκατομμύρια του κόσμου να αγκαλιαστούν περιέχει ειδική αναφορά σε εκείνους που δεν μπορούν να νιώσουν αυτή τη χαρά. Αν το μεταφέρουμε αυτό στο παρόν, θα μπορούσαμε να πούμε ότι οι Τούρκοι είναι εκείνοι οι οποίοι δεν συμμετέχουν, παρά τις ελπίδες τους, στους συγκινητικούς εναγκαλισμούς.

Έτσι, όταν τις επόμενες μέρες, δοθείσης κάποιας άλλης ευκαιρίας ακούσουμε ξανά την Ωδή στη Χαρά θα ήταν καλό να θυμηθούμε όλα όσα περικλείει αυτή η κλασική μελωδία. Πριν βιαστούμε να πούμε πως όλοι είμαστε μια μεγάλη οικογένεια, ας σκεφτούμε λιγάκι κι αυτούς που δεν μπορούν να χαρούν μαζί μας.