Το δράμα της πόλης κορυφώνεται

Εδώ, όμως, μπορεί ν΄ ακουστεί μια ένσταση. Πώς είστε βέβαιοι πως έτσι γίναν τα πράγματα; Διαθέτουν υπέρ αυτών οι πλατωνικοί διάλογοι, γενικώς, και αυτοί, οι «νεανικοί», ειδικότερα, το τεκμήριο της αυθεντικής καταγραφής της πραγματικότητας; Επειδή πρωταγωνιστής τους είναι ο Σωκράτης (όπως και σε όλους σχεδόν τους διαλόγους), ο αγαπημένος δάσκαλος του Πλάτωνα, σημαίνει αυτό πως ο μαθητής διεκδικεί εδώ δάφνες αντικειμενικού βιογράφου του δασκάλου; Πέρα απ΄ αυτό: Αν δεχτούμε πως ο « Ευθύφρων », αναπτύσσοντας τη θεματική περί οσιότητας, στον προθάλαμο ακριβώς της διαδικασίας που θα οδηγήσει στη δίκη και την καταδίκη του Σωκράτη, ανταποκρίνεται περισσότερο στις επιταγές της θεωρητικότητας, πώς συμβιβάζεται αυτό με τον καταγραφικό, υποτίθεται, χαρακτήρα της « Απολογίας » και με την υπαρξιακή-ηθική τονικότητα του « Κρίτωνα »; Επιπλέον: Πώς αντιμετωπίζει κανείς τις πρόδηλες αντιφάσεις, που αφορούν τη στάση του Σωκράτη σχετικά με τη θεματική του Νόμου και του Δικαίου, μεταξύ της « Απολογίας » και του « Κρίτωνα »; Γενικότερα: Πέρα από σήμα υπαρκτού προσώπου με μια δεδομένη «αντικειμενική» βιογραφία, που ιστορικώς επαληθεύεται, προσώπου με το οποίο είχε τη σχέση που προείπαμε, τι είναι το όνομα «Σωκράτης» για τον Πλάτωνα; Μήπως υπάρχει μια διπλή σχέση στην περίπτωση αυτή; Μήπως, δηλαδή, από την ταραχώδη συμμετρία μιας πραγματικής σχέσης μεταξύ δύο υπαρκτών προσώπων προκύπτει μια γαλήνια ασυμμετρία μεταξύ ενός συγγραφέα και ενός δραματικού, πλέον, προσώπου, που φέρει το όνομα του υπαρκτού; Μήπως, δηλαδή, ο πλατωνικός Σωκράτης είναι, κατά κάποιον τρόπο, ο σχετικός σωσίας (για να θυμηθώ τον τίτλο ενός ερεθιστικού κειμένου της Σεσίλ Ιγγλέση-Μαργέλλου) του ιστορικού Σωκράτη για τις ανάγκες του δράματος που συνθέτει ο συγγραφέας-Πλάτων; Και μήπως το έδαφος για τη δραματοποίησή του το πρόσφερε ο ίδιος ο ιστορικός Σωκράτης επειδή δεν έγραψε τίποτε ποτέ; Επειδή, ακριβέστερα, αποστρεφόταν τη γραφή και την ομόλογη οίησή της, αυτός που διακήρυσσε πως ένα πράγμα ξέρει, ότι δεν ξέρει τίποτε; Κάθε γραφή δεν είναι μια ομολογία οίησης; Κι αυτή δεν είναι η αποθέωση της ειρωνείας, το γέννημα της μοναξιάς, δηλαδή, εννοείται η γραφή, να προκύπτει φαινομενολογικώς ως αλαζονεία; Ενώ η ανάλωση στο μέτωπο της προφορικότητας και της ασύστολης φλυαρίας, που διεκδικεί υπέρ αυτού ο ιστορικός Σωκράτης, να διατυπώνεται, μέσω της άρνησης του μνημείου που λέγεται γραφή, ως σήμα ελευθερίας;

Σκηνικός ήρωας
Αυτά τα ερωτήματα, όμως, (και πλήθος άλλα) τα γεννά, καλώς ή κακώς, η ύπαρξη του έργου του Πλάτωνα. Και με την έννοια αυτή δικαιούμαστε να μακαρίζουμε την οίηση του μαθητή απέναντι στο αντίθετο παράδειγμα του δασκάλου. Αλήθεια, τι κάνει ο Πλάτων; Είπαμε, συλλαμβάνει τον κόσμο (σωστότερα: την Πόλη) ως δράμα. Σ΄ αυτήν τη σύλληψη αντιστοιχεί η διαλογική μορφή του έργου του. Και αξιοποιώντας- ή εργαλειοποιώντας, θα ΄λεγαν οι πιο κυνικοί- το πρόσωπο του δασκάλου του εξασφαλίζει τον ιδανικότερο πρωταγωνιστή. Ο Σωκράτης διακήρυσσε πως ένα πράγμα ήξερε, ότι δεν ήξερε τίποτε. Ιδανικός σκηνικός ήρωας! Μη έχοντας απόψεις, αλλά μόνο ερωτήσεις, ο Σωκράτης-ήρωας κατοχυρώνει την αιώρηση, την εκκρεμότητα της δομής του διαλόγου, ήγουν του πλατωνικού κειμένου, το οποίο περιέρχεται έτσι στον αναγνώστη όχι ως μανιφέστο ιδεών, αλλά ως σώμα απορίας, ως εφαρμογή του «θαυμάζειν». Ο πλατωνικός διάλογος είναι το γραπτό ισοδύναμο του «εν οίδα, ότι ουδέν οίδα», όσο κι αν αυτό κακοφαίνεται σ΄ εκείνους που θέλουν να βλέπουν στο πρόσωπο του συγγραφέα έναν οικοδόμο συστημάτων, και πιο συγκεκριμένα τον απόλυτο πρεσβευτή του ιδεαλισμού. Αντίθετα, το πλατωνικό έργο θα μπορούσε να χαρακτηριστεί, από μιαν άποψη, μνημείο «ανεστραμμένου ρεαλισμού». Αλλά αυτό, ου της παρούσης.