«Ζείτε 30 χρόνια… μποτιλιαρισμένοι»

Εκπαιδευτική μεταρρύθμιση, Ασφαλιστικό, είσοδος του ΛΑΟΣ στη Βουλή. Η πολιτική στην Ελλάδα θυμίζει φρενοκομείο! Ή μάλλον, κάτι σαν «δυνατό, θορυβώδες μποτιλιάρισμα», λέει στα «ΝΕΑ» ο Κέβιν Φέδερστον, καθηγητής και κάτοχος της έδρας Ελληνικών Σπουδών στο London School of Εconomics.

Για έναν άνθρωπο που άρχισε να μελετά την ελληνική πολιτική επειδή τον γοήτευσε η Μεταπολίτευση, η Αλλαγή και η προσωπικότητα του Ανδρέα Παπανδρέου, για τον διευθυντή του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου και του Ελληνικού Παρατηρητηρίου στο London School of Εconomics, η ερώτηση για το αν οι ξένοι θεωρούν τη χώρα «μπανανία», μοιάζει αναπόφευκτη. «Δεν είναι αυτή η αντίληψη στο εξωτερικό. Δεν βλέπω την Ελλάδα ως ανάπηρη και στα τέσσερα άκρα. Δεν είναι αγιάτρευτη περίπτωση. Ούτε τη βλέπω σαν μπανανία. Είναι μια περίπλοκη χώρα που παλεύει να προσαρμοστεί. Μια χώρα όπου οι λύσεις περιορίζονται πολύ από τα δυσλειτουργικά χαρακτηριστικά του συστήματος. Το έργο του χειρισμού των μεταρρυθμίσεων στην Ελλάδα είναι ένα από τα πιο δύσκολα έργα διακυβέρνησης στην Ευρώπη», απαντά ο Φέδερστον.

Στο βιβλίο «Πολιτική στην Ελλάδα. Η πρόκληση του εκσυγχρονισμού» (Εκδόσεις Οκτώ), γράφει για το «ελληνικό παράδοξο», την αντίφαση δηλαδή, ανάμεσα σε κάθε προσπάθεια εκσυγχρονισμού και στη δομή του ίδιου του συστήματος. «Το σύστημα μοιάζει με φυλακή και είναι δύσκολο να ξεφύγεις από αυτό» σημειώνει».

Μήπως τελικά οι μεταρρυθμίσεις δεν πραγματοποιούνται επειδή δεν θέλουμε; «Υπάρχει ένα στοιχείο αλήθειας σε αυτό» απαντά. Και συνεχίζει: «Ακόμα δεν έχω γνωρίσει Έλληνα δημόσιο υπάλληλο που να μην παραπονιέται για τις αδυναμίες του συστήματος, ενώ ταυτοχρόνως το παίζει άγιος ανάμεσα σε αμαρτωλούς. Μα, είναι δυνα τόν να υπάρχουν τόσοι άγιοι; Το δίλημμα της επιθυμίας για μεταρρύθμιση, αλλά ταυτόχρονα και της επιθυμίας να διατηρηθούν οι παραδοσιακές πρακτικές, διατρέχει τον ψυχισμό πολλών Ελλήνων και θεσμών».

«Ώριμη η κοινωνία». Ο Κέβιν Φέδερστον πιστεύει ότι η ελληνική κοινωνία, και ιδιαίτερα η «μεσαία τάξη των επαγγελματιών», ήταν έτοιμη για το εγχείρημα Σημίτη. Όσο για τους κληρονόμους του, πιστεύει ότι υπάρχουν σε κάποιους τομείς. «Εδώ και σχεδόν δύο δεκαετίες ΠΑΣΟΚ και Ν.Δ. έχουν έρθει πολύ κοντά στη φιλοσοφία της πολιτικής τους. Πολλές αρχές είναι ίδιες, αλλά ακόμη διαφέρουν τα μέσα. Υπάρχει μια συζήτηση για τη μεταρρύθμιση που αγκαλιάζει ένα ευρύτερο άνοιγμα του πολιτικού φάσματος». Πιστεύω ότι οι Έλληνες δίνουν πολύ μεγάλη σημασία στους ηγέτες και τις προσωπικότητές τους. Με τις απογοητεύσεις που τους επιφυλάσσει το σύστημα, πολλοί Έλληνες περιμένουν τη σωτηρία από έναν νέο ήρωα. Η πρόκληση είναι πολύ σκληρότερη από το να έχεις απλώς επικεφαλής τον σωστό άνθρωπο. Το ζήτημα είναι να συντονίσεις τη μεταρρύθμιση του συστήματος» σημειώνει.

Τον αυξανόμενο εθνικισμό που διαβλέπει στην Ελλάδα τον αποδίδει όχι μόνο στον αντιαμερικανισμό που αυξάνεται σε ολόκληρη την Ευρώπη, αλλά και στο γεγονός ότι επιτείνεται «από την αίσθηση μιας ορθόδοξης αδελφότητας στα Βαλκάνια που απειλείται από τον εξευρωπαϊσμό. Ένα μέρος της ελληνικής κοινωνίας έχει συμπεριφορά Ιανού, δηλαδή κοιτάζει και προς την Ανατολή και προς τη Δύση. Η άνοδος της Αριστεράς στις τελευταίες εκλογές, τονίζει, εκπροσωπεί τη διαμαρτυρία προς την ατζέντα των μεταρρυθμίσεων, αλλά και το γεγονός ότι οι άνθρωποι νιώθουν οικονομικά ευάλωτοι. Η γοητεία των άκρων έχει να κάνει με μια συμπεριφορά τύπου “σταματήστε τη Γη να κατέβω”!». Όσο για την είσοδο του ΛΑΟΣ στη Βουλή, «υπάρχει η ανάλογη τάση στην Ευρώπη, η οποία συνδυάζεται με την επιθυμία διαμαρτυρίας για την ίδια τη διαμαρτυρία, κάτι σαν πανκροκ συμπεριφορά απέναντι στην πολιτική. Αλλά τα κόμματα πρέπει να χειριστούν προσεκτικά την απειλή».


Σύστημα που σκοτώνει τη σκέψη

Ακόμη μία απόδειξη, κατά τον Κ. Φέδερστον, ότι η Ελλάδα αδυνατεί να προχωρήσει σε βαθιές αλλαγές, είναι η εκπαιδευτική μεταρρύθμιση. Ο Φέδερστον δεν έχει γνωρίσει ούτε έναν Έλληνα ακαδημαϊκό που να μην πιστεύει ότι τα πανεπιστήμια δεν χρειάζονται μεταρρύθμιση. «Υπάρχουν εξαιρετικοί ακαδημαϊκοί, αλλά η δουλειά και το ηθικό τους υποβαθμίζεται από το σύστημα» λέει, ενώ χαρακτηρίζει τη διαχείριση του πανεπιστημίου «υπερβολικά πολιτικοποιημένη». «Είναι πρακτικά αδύνατο για έναν ταλαντούχο νέο ακαδημαϊκό να προωθηθεί σε ανώτερα επίπεδα. Πόσοι καθηγητές υπάρχουν κάτω από τα 45; Στην εκπαιδευτική αλυσίδα, από νωρίς μέχρι το πανεπιστημιακό επίπεδο, το στυλ της μάθησης συχνά αγνοεί την κριτική ανάλυση και την ανεξάρτητη σκέψη. Οι φοιτητές συχνά δεν έχουν τα πνευματικά εφόδια που χρειάζονται για την προσαρμογή στις συνθήκες, που αλλάζουν. Όλο και περισσότεροι ταλαντούχοι φοιτητές “δραπετεύουν” στο εξωτερικό».