[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] Κάμερες στις διαδηλώσεις

Η πρόσφατη τροπολογία, με την οποία επιτρέπεται η χρήση καμερών όταν στη διάρκεια διαδηλώσεων τελούνται κακουργήματα ή πλημμελήματα, θέτει σοβαρά νομικά ζητήματα.

Αρχικά, εντύπωση προκαλεί το γεγονός ότι ο υπουργός Δικαιοσύνης σπεύδει να καταθέσει τροπολογία, ενώ ο ίδιος δήλωνε ότι η χρήση των καμερών με μόνη την εισαγγελική εντολή ήταν ήδη απολύτως σύννομη. Δύο όμως είναι οι πιθανές εκδοχές: ή η χρήση ήταν σύννομη και επομένως δεν χρειαζόταν καμία αλλαγή του νόμου ή ήταν παράνομη, οπότε και μόνο γι΄ αυτό δικαιολογείται η νομοθετική παρέμβαση.

Εντύπωση ακόμα προκαλεί το μέσο που επιλέγεται γι΄ αυτή την αλλαγή, με το οποίο παρακάμπτεται η δημόσια διαβούλευση στην αρμόδια Επιτροπή της Βουλής. Γιατί με την τροπολογία που κατατέθηκε δεν αντιμετωπίζεται ένα δευτερεύουσας σημασίας ζήτημα, αλλά περιορίζονται θεμελιώδεις, κατά το Σύνταγμά μας, ελευθερίες, όπως είναι η πληροφορική αυτοδιάθεση και η συμμετοχή σε διαδηλώσεις. Τόσο σοβαρά όμως θέματα δεν μπορούν να ρυθμίζονται πρόχειρα, με συνοπτικές διαδικασίες.

Το περιεχόμενο της τροπολογίας δημιουργεί επίσης εύλογα ερωτήματα. Ο υπουργός εξαιρεί από τις διατάξεις του νόμου κάθε επεξεργασία προσωπικών δεδομένων που επιχειρείται από αστυνομικές ή δικαστικές αρχές για τη διακρίβωση εγκλημάτων, με το «καταλυτικό» πράγματι επιχείρημα ότι τις πράξεις αυτές τις εξαιρεί και η Οδηγία 95/46/ΕΚ. Αυτό σημαίνει, ότι καμία από τις διατάξεις του νόμου ως προς τις προϋποθέσεις επεξεργασίας δεδομένων ή διασύνδεσης αρχείων δεν θα δεσμεύει πλέον τις αστυνομικές και δικαστικές αρχές και ότι η Αρχή Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων δεν θα έχει καμία δυνατότητα εποπτείας στον χώρο αυτό.

Δύο παρατηρήσεις είναι εδώ αναγκαίες. Αρχικά θα πρέπει να ειπωθεί ότι η Οδηγία του ΄95 εκδόθηκε όσο ακόμα η Ένωση δεν είχε αρμοδιότητα σε ποινικές υποθέσεις και, επομένως, ορθά εξαιρεί τις δραστηριότητες του κράτους σε τομείς ποινικού δικαίου από τον χώρο εφαρμογής της. Παράλληλα, θα πρέπει να είναι σαφές ότι, στη χώρα μας, θεμέλιο για την προστασία των προσωπικών δεδομένων δεν είναι πλέον η Οδηγία του ΄95, που εξειδικεύει απλώς τους όρους προστασίας, αλλά το άρθρο 9Α που προστέθηκε στο Σύνταγμά μας το 2001 και ορίζει ότι «καθένας έχει δικαίωμα προστασίας από τη συλλογή, επεξεργασία και χρήση… των προσωπικών του δεδομένων, όπως νόμος ορίζει» και ότι «η προστασία των προσωπικών δεδομένων διασφαλίζεται από ανεξάρτητη αρχή, που συγκροτείται και λειτουργεί όπως νόμος

ΓΙΑ ΟΛΑ ΤΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ

δεδομένα πρέπει να υπάρχει ειδικό προστατευτικό θεσμικό πλαίσιο και την προστασία τους έχει εμπιστευθεί ο νομοθέτης σε Ανεξάρτητη Αρχή

ορίζει». Από τη διατύπωση αυτή, ακόμα και ένας μη νομικός αντιλαμβάνεται ότι για όλα τα προσωπικά δεδομένα πρέπει να υπάρχει ένα ειδικό προστατευτικό θεσμικό πλαίσιο και ότι επιπλέον την προστασία όλων των προσωπικών δεδομένων την έχει εμπιστευθεί ο συντακτικός νομοθέτης σε Ανεξάρτητη Αρχή- και όχι στους δικαστές ή τους εισαγγελείς, όπως ισχύει για τα υπόλοιπα ατομικά δικαιώματα. Κάθε, λοιπόν, εξαίρεση από τους δύο αυτούς κανόνες είναι αντίθετη προς το Σύνταγμα. Είναι άλλο θέμα αν υπό προϋποθέσεις μπορεί να επιτραπεί η επεξεργασία των προσωπικών δεδομένων χωρίς προηγούμενη άδεια της Αρχής, όπως προβλέπεται ήδη από το 2000 στο άρθρο 7Α Ν. 2472/1997. Γιατί στην περίπτωση αυτή όλες οι διατάξεις του νόμου εξακολουθούν να δεσμεύουν τους υπευθύνους επεξεργασίας και η Αρχή διατηρεί τον έλεγχο ως προς την τήρηση των προϋποθέσεων του νόμου.

Προβληματική είναι και η ρύθμιση για τη χρήση των καμερών κατά τη διάρκεια διαδηλώσεων. Η χρήση αυτή έχει τελικά αμιγώς προληπτικό χαρακτήρα, αφού προβλέπεται μεν για τη βεβαίωση τέλεσης αδικημάτων, μπορεί όμως να διαταχθεί ακόμα και όταν δεν υπάρχουν εκτεταμένα επεισόδια που διασαλεύουν σοβαρά τη δημόσια τάξη ή, έστω, επεισόδια που δημιουργούν υπαρκτό κίνδυνο διασάλευσής της. Ο κίνδυνος αρκεί, όπως σημειώνεται, να είναι επικείμενος. Με μία τέτοια όμως ασαφή αναφορά, δεν μπορούν να περιορίζονται οι ελευθερίες ατόμων που δεν συμμετέχουν σε καμία αξιόποινη πράξη. Γιατί όταν οι κάμερες τίθενται σε λειτουργία, τα προσωπικά δεδομένα που συλλέγονται δεν είναι μόνονούτε καν κυρίως- εκείνων που τελούν κάποια αξιόποινη πράξη, αλλά και όλων των υπολοίπων, οι οποίοι συμμετέχουν ειρηνικά στη διαδήλωση ασκώντας ένα συνταγματικά κατοχυρωμένο δικαίωμά τους. Τα ατομικά δικαιώματα δεν κατοχυρώνονται ασφαλώς με απόλυτο τρόπο στο Σύνταγμά μας. Οι περιορισμοί τους όμως θεωρούνται δικαιολογημένοι μόνον όταν είναι σαφώς προσδιορισμένοι και απολύτως αναγκαίοι, με βάση την αρχή της αναλογικότητας, για την προστασία υπέρτερων συμφερόντων.

Τέλος, και η διάταξη με την οποία αποκλείονται από τα ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα οι ποινικές διώξεις και καταδίκες δεν είναι ορθή. Κατά την Ευρωπαϊκή Σύμβαση του 1981 (Ν. 2068/1992), οι πληροφορίες για ποινικές καταδίκες εξισώνονται με εκείνες για τη φυλή ή τα πολιτικά ή θρησκευτικά φρονήματα, εξισώνονται δηλαδή, ως προς τις εγγυήσεις προστασίας τους, με τα ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα. Καθώς η Σύμβαση έχει, ως γνωστόν, αυξημένη τυπική ισχύ, δεν μπορεί κοινός νόμος να προβλέψει διαφορετικά.

Η τροπολογία λοιπόν του υπουργού Δικαιοσύνης είναι από κάθε άποψη προβληματική. Η Ε. Συμεωνίδου- Καστανίδου είναι καθηγήτρια Ποινικού Δικαίου στο ΑΠΘ