Επιφυλλίδα

Η Καλαμάτα χθες και σήμερα

Το 1828 αποφασίστηκε από τον Καποδίστρια η ανοικοδόμηση της Καλαμάτας που είχε δεινοπαθήσει και υποστεί τεράστιες καταστροφές στα χρόνια της Επανάστασης και της εισβολής του Ιμπραήμ. Ο ίδιος ο Κυβερνήτης επισκέφτηκε την πόλη το 1829 εκδηλώνοντας έμπρακτα το ενδιαφέρον του. Το πρώτο πολεοδομικό σχέδιο συντάχθηκε το 1867 συμπίπτοντας με την πορεία εκβιομηχάνισης και θεαματικής αύξησης του πληθυσμού. Στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα ο δυτικός τρόπος ζωής και συμπεριφοράς βρίσκει πρόσφορο έδαφος στη νέα μορφωμένη αστική τάξη που αναδύεται στην Καλαμάτα, διοικητικό και εμπορικό κέντρο της Νότιας Πελοποννήσου, που μεταμορφώνεται σε σύγχρονη πόλη αποβάλλοντας σταδιακά τον ηπειρωτικό χαρακτήρα της. Με την ολοκλήρωση των λιμενικών έργων και την κατασκευή της Λεωφόρου Παραλίας, σημερινής Αριστομένους, το 1871, σημειώνεται θεαματική αύξηση στην κίνηση πλοίων, που αναχωρούν για Κωνσταντινούπολη, Σμύρνη, Tεργέστη, Μασσαλία, μεταφέροντας προϊόντα της μεσσηνιακής γης (λάδι, σταφίδα, σύκα, μετάξι, βαλανίδια, αρνοδέρματα). Ώς τις αρχές του 20ού αιώνα ανεγείρονται και λειτουργούν με εκατοντάδες εργάτες βιοτεχνίες και βιομηχανίες, όπως η σαπωνοποιία Π. Λιναρδάκη, οι κυλινδρόμυλοι «Ευαγγελίστρια» και «Φεραδούρος- Αποστολάκης & Σία». Το 1890 κατασκευάστηκε και η δεύτερη οδός της παραλίας, η σημερινή Φαρών και αμέσως μετά η πρώτη σιδηροδρομική γραμμή, ενώ το 1910 λειτουργεί το ηλεκτροκίνητο τραμ από την πάνω πόλη ώς τη λίμνη του Λινάρδου. Αρχίζουν να κτίζονται στην παραλία και αλλού οι πρώτες αστικές επαύλεις σε νεοκλασικό ρυθμό. Το 1930 επιτρέπονται και τα μπεν μιξτ. Η μπάντα της Φιλαρμονικής ψυχαγωγεί τους Καλαματιανούς που κάνουν τον περίπατό τους τις Κυριακές στην πλατεία της προκυμαίας. Η Καλαμάτα ζει τη δική της belle epoque.

Οι Βαλκανικοί Πόλεμοι, η σταφιδική κρίση, ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος πλήττουν θανάσιμα την οικονομία της. Πρόσκαιρη ανάκαμψη πραγματοποιείται στις δεκαετίες του ΄60 και του ΄70, χωρίς ωστόσο να ξεπεραστεί η κρίση. Οι σεισμοί του 1986 αναστέλλουν προσωρινά την καθοδική πορεία, επηρεάζοντας θετικά την οικονομία, τη στρέφουν όμως τώρα στον τριτογενή τομέα. Ο τουρισμός αποτελεί σήμερα τον νέο δυναμικό και ελπιδοφόρο κλάδο της τοπικής οικονομίας. Ο πολιτισμός και τα σημαντικά μνημεία όλων των εποχών που διαθέτει ο νομός αποτελούν τον μοχλό της ανάκαμψης. Είναι νομίζω καιρός να στερεωθούν και να αναδειχθούν όπως τους αξίζει τα μεσαιωνικά κάστρα, τα βυζαντινά μνημεία και οι αρχαιολογικοί χώροι όλης της Μεσσηνίας.

Ο Πέτρος Θέμελης είναι καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας