Η «άλλη» Λατινική Αμερική

Είναι αλήθεια ότι μια εικόνα αξίζει χίλιες λέξεις, αλλά όταν είναι ζωντανή, αξίζει δέκα χιλιάδες. Έτσι, το επεισόδιο στο κλείσιμο της τελευταίας ιβηροαμερικανικής συνόδου ανάμεσα στον πρόεδρο της Βενεζουέλας και τον βασιλιά της Ισπανίας είπε πολλά περισσότερα για τις σχέσεις της Λατινικής Αμερικής με την Ισπανία απ΄ ό,τι δεκάδες σοφές αναλύσεις. Διακόπτοντας τον Ισπανό πρωθυπουργό Χοσέ Λουίς Θαπατέρο για να αρπάξει το μικρόφωνο και να αποκαλέσει τον Χοσέ Μαρία Αθνάρ «φασίστα», ο κομαντάντε Τσάβες δεν έκανε παρά επίδειξη της χυδαιότητάς του. Εκείνη τη στιγμή ο βασιλιάς της Ισπανίας, που δεν μπόρεσε να κρύψει την οργή του, διέκοψε τον πρόεδρο της Βενεζουέλας με τη φράση «γιατί δεν το βουλώνεις;». Ο στρατιώτης ταράχτηκε και έμεινε βουβός.

Το πιο σαφές δίδαγμα αυτού του ψυχοδράματος είναι ότι υπάρχει ακόμη μια Λατινική Αμερική αναχρονιστική, δημαγωγική, ακαλλιέργητη και βάρβαρη και είναι χάσιμο χρόνου και χρήματος οποιαδήποτε προσπάθεια σύνδεσης με την πολιτισμένη, δημοκρατική και νεωτεριστική κοινότητα την οποία επιθυμούν να δημιουργήσουν οι λατινοαμερικανικές σύνοδοι. Αυτή η επιθυμία θα είναι μάταιη από τη στιγμή που υπάρχουν χώρες στην Λατινική Αμερική με ηγέτες όπως ο Τσάβες, ο Ορτέγκα και ο Μοράλες, χωρίς να μιλήσουμε για τον Φιντέλ Κάστρο. Το γεγονός ότι είναι δημοφιλείς ή ότι κέρδισαν στις εκλογές δεν τους κάνει δημοκράτες. Αντίθετα, αυτό δείχνει τη βαθιά έλλειψη πολιτικού πολιτισμού σε κοινωνίες που είναι ικανές να φέρουν στην εξουσία τέτοια πρόσωπα.

Φυσικά υπάρχει και μια άλλη Λατινική Αμερική, πιο ευπρεπής, έντιμη, καλλιεργημένη και δημοκρατική. Ήταν και αυτή σε εκείνη τη σύνοδο, αόρατη και βουβή, όπως συμβαίνει κάθε φορά που οι «διοικητές» και οι γελωτοποιοί τραβούν τα φώτα στη σκηνή. Οι λόγοι για τους οποίους σιωπούν είναι πολλοί. Θα μπορούσαν να αντιδράσουν, όμως, όπως και ο βασιλιάς της Ισπανίας κάνοντας ευτυχείς χιλιάδες Λατινοαμερικανούς. Η απόδειξη; Γράφω αυτό το κομμάτι στους ρυθμούς του «Ρor que no te callas?» που χορεύουν και τραγουδούν χιλιάδες νέοι στα πανεπιστήμια της Βενεζουέλας.

Ο Μάριο Βάργκας Λιόσα είναι Περουβιανός συγγραφέας.