[ Δρόμοι ]

Ο λαός…
… είναι το θεμέλιο και το σημείο αναφοράς κάθε μορφής διακυβέρνησης εκτός από τη θεοκρατική. Για να έχει λόγο ύπαρξης, μια κυβέρνηση πρέπει να μιλάει εξ ονόματος και προς το συμφέρον όλων των πολιτών. Αυτή είναι η κληρονομιά που μας άφησε ο εικοστός αιώνας. Όμως, πριν καλά καλά μπούμε στον εικοστό πρώτο, αυτή η κληρονομιά μάς ξεφεύγει κιόλας από τα χέρια.

Μια νάρκη…
… στα θεμέλια του σύγχρονου κράτους ανακαλύπτει ο ιστορικός Έρικ Χόμπσμπομ. Αυτή η νάρκη υπονομεύει την ισχύ του, καθώς πολιτικοί και θεωρητικοί επιδίδονται σε μια καταλυτική κριτική του κράτους, σαλπίζοντας με φανατισμό την έλευση ενός νέου θεού: τα τείχη της Ιεριχούς σωριάζονται μπροστά στην «ελευθερία της αγοράς». Σύμφωνα με αυτούς, ο κρατικός ρόλος πρέπει να περιοριστεί πάση θυσία. Με μια πίστη σχεδόν θρησκευτική, γράφει ο Βρετανός ιστορικός στην εφημερίδα «Κοριέρε ντέλα Σέρα», χωρίς να στηρίζονται σε κανένα ιστορικό δεδομένο, υποστηρίζουν ότι κάθε υπηρεσία που παρέχουν οι δημόσιες αρχές μπορεί να παρασχεθεί πιο καλά, πιο αποδοτικά και πιο οικονομικά από μια νέα δύναμη που ονομάζεται «αγορά». Ένα κύμα ιδιωτικοποιήσεων σαρώνει παντού τον δημόσιο τομέα. Δραστηριότητες που ανήκαν παραδοσιακά στο κράτος, ταχυδρομεία, φυλακές, σχολεία, ύδρευση, ηλεκτροδότηση, τηλεφωνία, ακόμη και ένα μέρος του στρατιωτικού μηχανισμού, ανατίθενται σε ιδιωτικά χέρια. Και αυτό γίνεται ένα μοντέλο προς το οποίο καλείται να συμμορφωθεί κάθε κράτος. Όμως, εδώ ακριβώς ο Χόμπσμπομ εντοπίζει το πρόβλημα.

Το ιδεώδες…
… της κυριαρχίας της αγοράς δεν λειτουργεί ως συμπλήρωμα, αλλά ως υποκατάστατο της δημοκρατίας. Η συμμετοχή στην αγορά έρχεται να αντικαταστήσει τη συμμετοχή στην πολιτική. Και ο καταναλωτής να πάρει τη θέση του πολίτη. Ο θεωρητικός της «νέας εποχής» Φράνσις Φουκουγιάμα πιστεύει πως η επιλογή των πολιτών να μην ψηφίζουν- όπως ακριβώς η προτίμησή τους να ψωνίζουν σε ένα μεγάλο σούπερ μάρκετ παρά σε ένα συνοικιακό μπακάλικο«είναι μια δημοκρατική επιλογή». Από την κυριαρχία του πολίτη, λέει ο Φουκουγιάμα, προτιμούν την κυριαρχία του καταναλωτή. Σίγουρα την προτιμούν, αλλά είναι αυτό κάτι που συμβιβάζεται με τη δημοκρατία όπως την έχουμε γνωρίσει μέχρι σήμερα; Το κυρίαρχο…
… κράτος, λέει ο Χόμπσμπομ, το οποίο αποτελεί το απαραίτητο πλαίσιο του δημοκρατικού συστήματος, ποτέ δεν ήταν τόσο αδύναμο όσο είναι σήμερα. Η νομιμότητα που του έδινε μέχρι τώρα η παθητική αποδοχή ή η ενεργητική συμμετοχή των πολιτών στα κοινά βρίσκεται σε παρακμή. Ύστερα από δυόμισι αιώνες αδιάλειπτης ακμής του, η κυριαρχία του σύγχρονου κράτους δεν θα πρέπει πια να θεωρείται δεδομένη. Σε είκοσι, τριάντα χρόνια από τώρα, η Αμερική, η Ισπανία, η Βρετανία, θα εξακολουθούν να αντλούν νομιμότητα από τους πολίτες τους; Οι περισσότεροι από αυτούς ανανεώνουν την εμπιστοσύνη τους προς το κράτος τους κάθε τέσσερα χρόνια. Όταν όμως τα πάντα θα έχουν ξεπουληθεί, όποτε θα ανάβουν το φως ή θα πίνουν νερό, θα είναι σαν να «ψηφίζουν» καθημερινά τους ιδιώτες.