«Όχι στις ταινίες για διανοουμένους»

Δεν είναι λίγοι εκείνοι που λάτρεψαν τον «Άνθρωπο που έβλεπε τα τρένα να περνούν» του Γίρι Μέντζελ, που αν και ήταν η πρώτη του ταινία, κέρδισε το Όσκαρ ξενόγλωσσης ταινίας το 1969. Τώρα, ο 69χρονος Τσέχος σκηνοθέτης βρίσκεται στην Ελλάδα ως πρόεδρος της Κριτικής Επιτροπής του Διαγωνιστικού Τμήματος του 48ου Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης που αρχίζει απόψε.

«Είμαι απλώς ένας από τους εκπροσώπους του τσεχικού νέου κύματος. Οι πολιτιστικές και οικονομικές συνθήκες σήμερα είναι διαφορετικές από αυτές μέσα στις οποίες δημιουργούσαμε εμείς» λέει στα «ΝΕΑ» για εκείνη την ηρωική- όπως την έχουν χαρακτηρίσει- εποχή.

Ο χρόνος, που ως γνωστόν είναι ο κριτής όλων, σήμερα, σχεδόν 40 χρόνια μετά την άνοιξη της Πράγας, κάνει τον Γίρι Μέντζελ να παραδεχτεί: «Σε συγκεκριμένες περιόδους το κομμουνιστικό καθεστώς ήταν τόσο κουρασμένο και ξεδοντιασμένο, ώστε μπορούσες με κάποιους λογικούς συμβιβασμούς να κάνεις ταινίες μεστές μηνυμάτων χωρίς μεγάλα οικονομικά προβλήματα, σε αντίθεση με σήμερα».

Με την πρώτη ταινία σας κερδίσατε το Όσκαρ, τι σήμαινε αυτό για εσάς τότε και τι σήμερα;

«Εκείνον τον καιρό δεν ξέραμε στην Τσεχοσλοβακία πολλά περί Όσκαρ, όπως δεν ξέραμε και τι είχε μεγαλύτερη σημασία- η ζωή μας περνούσε μέσα από μεταμορφώσεις στις οποίες επιδρούσαν πολιτικά γεγονότα ελάχιστα πριν από την εισβολή των σοβιετικών τανκς. Και, εν πάση περιπτώσει, πέρασε τόσος καιρός από τότε…».

Παρ΄ όλα αυτά και σε αντίθεση με άλλους συμπατριώτες του σκηνοθέτες- π.χ. Μίλος Φόρμαν – ο Γίρι Μέντζελ δεν «εξαργύρωσε» αυτό το Όσκαρ φεύγοντας για το Χόλιγουντ. Και δικαιολογεί αυτή την απόφασή του λέγοντάς μας «δεν αισθανόμουν

ΙΝFΟ

Η ταινία «Υπηρέτησα τον βασιλιά της Αγγλίας»βραβείο κριτικών FΙΡRΕSCΙ στο Φεστιβάλ Βερολίνουκάνει πρεμιέρα στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης και στις αίθουσες στις 6 Δεκεμβρίου.

την ανάγκη να πάω εκεί. Ήθελα να κάνω τσέχικα φιλμ που να αφορούν τον κόσμο της πατρίδας μου». Μετά τον «Άνθρωπο…», ακολούθησαν άλλες 13 ταινίες.

Πώς βλέπετε τον ευρωπαϊκό κινηματογράφο; Σε σύγκριση με τις μονότονες αμερικάνικες ταινίες, οι ευρωπαϊκές έχουν μεγαλύτερη ποικιλία και γίνονται ολοένα και καλύτερες. Παρ΄ όλα αυτά θεωρώ ότι και στην Αμερική γυρίζονται καλές ταινίες. Γιατί, όμως, το Χόλιγουντ έχει «στριμώξει» τον ευρωπαϊκό κινηματογράφο με αποτέλεσμα να βρίσκουν δύσκολα διέξοδο οι ευρωπαϊκές ταινίες σε άλλες χώρες;

Στην Ευρώπη οι σκηνοθέτες κολλάνε στην «κουλτούρα» και αυτό αποθαρρύνει τους θεατές. Επιπλέον, η αμερικανική βιομηχανία κινηματογράφου έχει στα χέρια της επίσης εταιρείες ευρωπαϊκής διανομής και επηρεάζει τα μέγιστα την δημοσιότητα.

Ποια συμβουλή θα δίνατε σ΄ έναν νεαρό σκηνοθέτη;

Να έχει σεβασμό προς τους θεατές, οι οποίοι θα τον οδηγήσουν να δημιουργεί φιλμ που δεν θα απευθύνονται μονάχα σε διανοουμένους.


Απλοί άνθρωποι που συνθλίβονται

Η νέα ταινία του Γίρι Μέντζελ, «Υπηρέτησα τον βασιλιά της Αγγλίας», όπως και ο «Άνθρωπος που έβλεπε τα τρένα να περνούν» βασίζεται σε διήγημα του Μποχουμίρ Χραμπάλ, από τους καλύτερους Τσέχους συγγραφείς. Αφηγείται την ιστορία ενός φιλόδοξου σερβιτόρου, που θέλει να γίνει εκατομμυριούχος πάση θυσία και τρώει τα μούτρα του. «Ο Χραμπάλ γράφει με αγάπη και χιούμορ για απλούς ανθρώπους που συνθλίβονται από το περιβάλλον τους», λέει ο Μέντζελ.