[ Δρόμοι ]

Πέρασε καιρός…
… Ενενήντα χρόνια. Κι άλλωστε, στην πολιτική υπνοβασία που ζούμε δύσκολα θα μπορούσαμε σήμερα να φανταστούμε πώς ήταν να ζει κανείς στην επαναστατημένη Ρωσία του 1917. Γι΄ αυτό όμως υπάρχουν τα βιβλία. Και οι «Δέκα μέρες που συγκλόνισαν τον κόσμο» του Αμερικανού Τζον Ριντ, ο οποίος έζησε την Επανάσταση και έγραψε γι΄ αυτήν από πρώτο χέρι. Ο πρόλογος της πρώτης έκδοσης φέρει την υπογραφή του Λένιν, που γράφει: «Το συνιστώ ανεπιφύλακτα σε όλους τους εργαζομένους του κόσμου».

Μια βαριά…
… ιστορική αμνησία μάς έχει πιάσει σε ό,τι αφορά τη Ρωσική Επανάσταση, διαπιστώνει ο αρθρογράφος των «Τάιμς» του Λονδίνου Μικ Χιουμ. Διαβάζοντας την ιστορία ανάποδα, λέει, οι περισσότεροι σχολιαστές βλέπουν αυτή την επανάσταση μόνο σαν ένα πρελούδιο στα γκουλάγκ του Στάλιν ή ακόμη και στα στρατόπεδα συγκέντρωσης του Χίτλερ. Άλλοι πάλι την κοιτάζουν ρομαντικά, όπως στην ταινία «Οι κόκκινοι». Αντίθετα με την επικρατούσα άποψη, το ιστορικό αφήγημα του Ριντ δεν παρουσιάζει τη Ρωσική Επανά- σταση ως ένα πραξικόπη- μα, μια συνωμοσία από τη μειοψηφία των μπολσεβίκων, αλλά ως προϊόν βαθιών κοινωνικών εντάσεων που περίμεναν να εκραγούν. Περιγράφει την Πετρούπολη σαν μια πόλη όπου οι σερβιτόροι αρνούνται να παίρνουν φιλοδωρήματα επειδή δεν αισθάνονται πια δούλοι και όπου ανήσυχοι επαναστάτες μαζεύουν κρυφά όπλα, την ίδια ώρα που στα καζίνα με τις ακριβές πόρνες ρέει άφθονη σαμπάνια. «Ο μοναδικός λόγος για τον οποίο πέτυχαν οι μπολσεβίκοι ήταν επειδή εκπλήρωσαν τις απέραντες και απλές επιθυμίες των χαμηλότερων στρωμάτων του λαού, καλώντας τα να εργαστούν για το γκρέμισμα και την καταστροφή του παλιού και κατόπιν, πάνω στους καπνούς από τα ερείπια, να συνεργαστούν για να ορθώσουν το νέο».

Στο βιβλίο…
… του Ριντ, ο Στάλιν αναφέρεται μόνο μία φορά. Δεν το συγχώρεσε στον συγγραφέα. Όταν ήρθε στα πράγματα, απαγόρευσε την κυκλοφορία του στη Ρωσία (μια σύσταση προς τους αναγνώστες καλύτερη και από του Λένιν). Στην ταινία «Οι κόκκινοι», ο Ριντ εκφράζει την επιθυμία του να επιστρέψει στην Αμερική για να δει τη γυναίκα του. Και ο Ζινόβιεφ τού λέει: «Μπορείς να τη δεις όποτε θες. Αλλά δεν θα μπορέσεις ποτέ να επιστρέψεις σε αυτή τη στιγμή της ιστορίας». Ούτε κι εμείς, ακόμη κι αν το επιθυμούσαμε. Μπορούμε όμως να αναλογιστούμε τη γενικότερη σημασία τέτοιων επαναστάσεων που συγκλόνισαν και άλλαξαν τον κόσμο. Όπως η Αγγλική Επανάσταση στα 1640 ενέπνευσε τις πολιτικές εξελίξεις του δέκατου όγδοου αιώνα και η Αμερικανική και η Γαλλική Επανάσταση στα τέλη του δέκατου όγδοου αιώνα έγιναν η κινητήρια δύναμη της αλλαγής στον δέκατο ένατο αιώνα, έτσι και η Ρωσική Επανάσταση κυριάρχησε στον εικοστό αιώνα.

Ποια δύναμη…
… άραγε θα μπορούσε να συγκλονίσει τον κόσμο και να τον σπρώξει μπροστά στον αιώνα που ζούμε; Όπου κι αν κοιτάξει κανείς γύρω του δεν φαίνονται πουθενά ενδείξεις κοινωνικών επαναστάσεων. Αλλά δεν μπορούμε να τις αποκλείσουμε, ακόμη κι αν το επιθυμούσαμε.