Χρήμα  / Ανάπτυξη

Το πετρέλαιο καίει οικονομία, νοικοκυριά

Την «καυτή ανάσα» του πετρελαίου αρχίζουν να αισθάνονται η ελληνική οικονομία και – κυρίως – τα ελληνικά νοικοκυριά, καθώς η ανοδική πορεία της τιμής του μεταφέρεται πλέον στις τιμές των καταναλωτικών προϊόντων και στον δείκτη του πληθωρισμού, ενώ απειλές διαγράφονται και στο μέτωπο της ανάπτυξης.

Η κούρσα του πετρελαίου, που «βλέπει» πλέον τα 100 δολάρια το βαρέλι, χαρακτηρίζεται «τρέλα» από αναλυτές, κάτι που δείχνει πόσο απρόβλεπτες μπορεί να είναι οι εξελίξεις, αλλά και οι επιπτώσεις.

Η αντίσταση που προσέφερε ώς τώρα η παράλληλη υποχώρηση της ισοτιμίας του δολαρίου (στο οποίο τιμολογείται το πετρέλαιο) μάλλον δεν είναι πια αρκετή για να αντισταθμίσει τις αρνητικές επιπτώσεις, και ο χειμώνας προβλέπεται δύσκολος για όλους. Η τιμή του πετρελαίου εμφάνισε τον Σεπτέμβριο, για πρώτη φορά μετά τον Αύγουστο του 2006, αύξηση και σε ευρώ. Συγκεκριμένα, σε δολάρια η αύξησή του ήταν 24,6% σε σύγκριση με τον Σεπτέμβριο του 2006, ενώ σε ευρώ ήταν 14,1%. Άλλωστε, η υποχώρηση του δολαρίου και η ανατίμηση του ευρώ προκαλεί άλλες παρενέργειες στο ισοζύγιο πληρωμών, όπου η Ελλάδα έχει ήδη σοβαρό πρόβλημα.

Οι πληγές που ανοίγει το πετρέλαιο συσσωρεύονται πλέον σε μία ήδη προβληματική, από πλευράς ανταγωνιστικότητας, οικονομία και αναμένεται να γίνουν εμφανείς το επόμενο διάστημα.

Πού «χτυπάει»
Συνολικά, σύμφωνα με εκτιμήσεις εμπειρογνωμόνων του υπουργείου Οικονομίας, της Τραπέζης της Ελλάδος και ιδιωτικών τραπεζών, το δίδυμο πετρέλαιο- ευρώ «χτυπά» στους εξής καίριους τομείς των συνολικών οικονομικών μεγεθών, αλλά και αυτών των νοικοκυριών:

1 ΣΤΟΝ ΠΛΗΘΩΡΙΣΜΟ. Ξεπέρασε πλέον το φράγμα του 3% τον Οκτώβριο. Και ενώ κατά μέσον όρο το 2007 η Τράπεζα της Ελλάδος εκτιμά ότι ο πληθωρισμός θα διαμορφωθεί στο 2,8%-2,9%, τους επόμενους μήνες αναμένεται να κινηθεί ανοδικά. Τον Σεπτέμβριο τα καύσιμα είχαν έντονα αυξητική επίπτωση στον δείκτη (τον επιβάρυναν κατά 0,29 μονάδες, λόγω αύξησής τους κατά 7,7%, σύμφωνα με την ΕΣΥΕ), σε αντίθεση με τους δύο προηγούμενους καλοκαιρινούς μήνες. Φυσικά, στην αύξηση του δείκτη- στην Ελλάδα όπως και στην Ευρώπη- συμβάλλει και η αύξηση των τιμών των δημητριακών. Αξίζει να σημειωθεί ότι στην Ευρωπαϊκή Ένωση ο πληθωρισμός εκτινάχθηκε στο 2,6% τον Οκτώβριο, από 2,1% τον Σεπτέμβριο. Οι τελευταίες εκτιμήσεις της Κομισιόν, εξάλλου, αναφέρουν ότι ο δείκτης το 2007, κατά μέσον όρο, θα επιβαρυνθεί κατά 0,1 της μονάδας σε σύγκριση με τις προβλέψεις της τής περασμένης άνοιξης.

2ΣΤΑ ΕΠΙΤΟΚΙΑ. Η αύξηση αυτή του πληθωρισμού τροφοδοτεί και πάλι σενάρια για αύξηση των επιτοκίων του ευρώ από την ΕΚΤ. Ωστόσο, στην αντίθετη κατεύθυνση λειτουργούν οι ανησυχίες για την υποχώρηση της ανάπτυξης. Έτσι, οι τελευταίες εκτιμήσεις αναφέρουν ότι η Κεντρική Τράπεζα μάλλον θα καθυστερήσει την προγραμματισμένη νέα αύξηση των επιτοκίων έως τους πρώτους μήνες του 2008.

3ΣΤΟ ΕΛΛΕΙΜΜΑ. Το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών διευρύνεται και προβλέπεται να φθάσει το 14% του ΑΕΠ στο τέλος του χρόνου, από 12,1% του ΑΕΠ το 2006. Δεν είναι μόνο η επιβάρυνση λόγω καυσίμων (από την οποία προστατεύει μέχρι στιγμής το δολάριο), αλλά και η επιβράδυνση του ρυθμού αύξησης των εξαγωγών (3,2% στο οκτάμηνο Ιανουαρίου- Αυγούστου 2007, έναντι 20,8% την αντίστοιχη περίοδο του 2006), στην οποία συμβάλλει η ανατίμηση του ευρώ. Τα ελληνικά προϊόντα είναι ακριβότερα στις αγορές των τρίτων χωρών και η ήδη χαμηλή ανταγωνιστικότητά τους επιβαρύνεται περαιτέρω.

4ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ.O ρυθμός ανάπτυξης δέχεται και αυτός, αναπόφευκτα, μικρότερες ή μεγαλύτερες αρνητικές επιπτώσεις. Προς το παρόν, στο υπουργείο Οικονομίας εκτιμούν ότι η επίπτωση είναι οριακή και εμμένουν στο σενάριο του προϋπολογισμού για ρυθμό 4,1% έναντι 4,3% τον προηγούμενο χρόνο. Η Τράπεζα της Ελλάδος, από την πλευρά της, προβλέπει ότι θα διαμορφωθεί το 2007 στα επίπεδα του 4%, έναντι 4,3% το 2006. Περαιτέρω υποχώρηση προβλέπεται για το 2008. Η Ευρωπαϊκή Ένωση όμως έχει ήδη πρόσφατα (στις ενδιάμεσες προβλέψεις της, εν όψει των επίσημων φθινοπωρινών της 9ης Νοεμβρίου) αναθεωρήσει προς τα κάτω την εκτίμησή της για την ανάπτυξη κατά 0,1 της μονάδας (στο 2,8% για την Ε.Ε. και στο 2,5% για την ευρωζώνη)- αυτό θα επηρεάσει ασφαλώς και την Ελλάδα. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα υπολογίζει ότι μια αυξηση της τιμής του πετρελαίου κατά 10 δολάρια μειώνει κατά 0,3 τον ρυθμό ανάπτυξης.

Από την άλλη πλευρά, στις Ηνωμένες Πολιτείες ανησυχούν ήδη σοβαρά για φαινόμενα ύφεσης και η Ομοσπονδιακή Τράπεζα μείωσε τα επιτόκια την περασμένη εβδομάδα.

5 ΣΕ ΤΙΜΕΣ,ΤΙΜΟΛΟΓΙΑ. Σε επίπεδο καταναλωτή, η τιμή του πετρελαίου έχει ήδη επιβαρύνει τα νοικοκυριά. Η βενζίνη έχει αυξηθεί σε 1,032 ευρώ από 0,90 ευρώ το λίτρο πριν από έναν χρόνο και το πετρέλαιο θέρμανσης σε 65 λεπτά από 55 λεπτά πριν από έναν χρόνο. Έτσι, χονδρικά ο προϋπολογισμός ενός νοικοκυριού επιβαρύνεται με 30 ευρώ επιπλέον τον μήνα για βενζίνη και με 300 ευρώ επιπλέον τον χρόνο για πετρέλαιο θέρμανσης. Ταυτόχρονα, το πετρέλαιο επικαλούνται, είτε ως πραγματική αιτία είτε ως δικαιολογία, διάφορες κατηγορίες παραγωγών για να αυξήσουν τις τιμές των προϊόντων τους. Το ψωμί έχει ανατιμηθεί κατά 25% σε σύγκριση με τον προηγούμενο χρόνο, με το επιχείρημα του πετρελαίου (που καίνε ορισμένοι φούρνοι) και της αύξησης της τιμής των σιτηρών. Τα οπωροκηπευτικά θερμοκηπίου πωλούνται και αυτά ακριβότερα, λόγω πετρελαίου, με διάφορα ποσοστά αυξήσεων. Τα τσιμέντα και τα υλικά οικοδομών έχουν ανατιμηθεί κατά 30%.

Ο πληθωρισμός εξάλλου, ως γνωστόν, έχει πολλαπλασιαστικές επιπτώσεις, καθώς δημιουργούνται οι λεγόμενες πληθωριστικές προσδοκίες. Έτσι, τους επόμενους μήνες αναμένεται να αυξηθούν οι τιμές των εισιτηρίων και των τιμολογίων της ΔΕΗ. Επίσης, θα ασκηθούν έντονες πιέσεις για μισθολογικές αυξήσεις, καθώς έρχεται η ώρα των διαπραγματεύσεων για νέες συλλογικές συμβάσεις στις ΔΕΚΟ, αλλά και για τον καθορισμό της εισοδηματικής πολιτικής του Δημοσίου το 2007.

Ο μόνος, ίσως, δείκτης που επηρεάζεται θετικά είναι το έλλειμμα του προϋπολογισμού, αφού τα φορολογικά έσοδα θα ενισχυθούν από την αύξηση της τιμής του πετρελαίου.

Για τον επόμενο χρόνο προβλέπεται περαιτέρω αύξηση της τιμής του πετρελαίου (κατά 9,5% σε δολάρια, σύμφωνα με το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο).


Σενάρια- σοκ για την τιμή του μαύρου χρυσού

Σενάρια- σοκ, που κάνουν λόγο για κούρσα του πετρελαίου ακόμη και στα 125 ή τα 130 δολάρια το βαρέλι, έχουν κάνει την εμφάνισή τους στις αγορές μετά την ξέφρενη κούρσα του μαύρου χρυσού στα επίπεδα των 100 δολαρίων το βαρέλι.

Όπως αναφέρουν στελέχη τραπεζών και χρηματιστηριακών εταιρειών στα διεθνή πρακτορεία, όταν τα φρένα σπάσουν και οι τιμές φτάσουν τόσο ψηλά, κανείς δεν μπορεί να προβλέψει με βεβαιότητα πού θα σταματήσει η κούρσα του πετρελαίου, η οποία φαίνεται να έχει ξεπεράσει κάθε λογική λόγω της κερδοσκοπίας που επικρατεί στην αγορά.

Όπως έλεγε κορυφαίο τραπεζικό στέλεχος ιαπωνικού χρηματοπιστωτικού οργανισμού στο Βloomberg, από τη στιγμή που το πετρέλαιο έφτασε στα 100 δολάρια, κάτι που κανείς δεν το φανταζόταν πριν από έναν χρόνο, δεν μπορεί να αποκλειστεί η πιθανότητα η κούρσα αυτή να συνεχιστεί μέχρι τα 125-130 δολάρια το βαρέλι.

Θα πρέπει να σημειωθεί ότι ο μαύρος χρυσός ενισχύεται κατά 60% από τις αρχές του έτους και κατά 20% μέσα σε μόλις έναν μήνα, πλησιάζοντας τα υψηλότερα επίπεδα όλων των εποχών (101 δολάρια το βαρέλι εφόσον ληφθεί υπ΄ όψιν και ο πληθωρισμός) που είχαν καταγραφεί κατά τη διάρκεια της δεύτερης πετρελαϊκής κρίσης του 1980.